चखाद पिशितं तेषां पपौ कोशाच्च शोणितम् । कुत्र यास्यति रोगार्तो नरोऽयं पुरतो मम
त्यांचं मांस खाल्लं आणि भांड्यातलं रक्त प्यायलं. 'हा आजारी माणूस माझ्यासमोर आहे, तो कुठे जाणार?''
एनं तु भक्षयिष्यामि पश्चादंबु पिबाम्यहम् । इति कृत्वा मतिर्वारितीर्थस्यास्य कमंडलोः
''मी याला खाईन, आणि नंतर पाणी पिईन.'' असं ठरवून तो नदीच्या काठी कमंडलू घेऊन गेला.
मुखे चिक्षेप स तदा रजनीचरपुंगवः । क्षिप्तमात्रे जले तस्य पूर्वजन्मभवा स्मृतिः
त्या रात्री हिंस्र राक्षसाने ते पाणी आपल्या तोंडात टाकले. पाणी गिळताच त्याला आपल्या मागील जन्माची आठवण आली.
जाता स तु वधात्तस्य शरभस्य न्यवर्तत । पूर्वजन्मकृतं पापं तदपि स्मृतिमागमत्
त्या शरभाचा वध केल्यामुळे त्याच्यात जन्मलेली वाईट प्रवृत्ती मागे पडली; आणि मागील जन्मात केलेले पापही त्याच्या लक्षात आले.
येन राक्षसभावस्तु भूतो विप्रोद्भवादपि । स्मृत्वा पापमुपेत्याशु समीपे शरभस्य तु । उवाच ज्ञानमापन्नो राक्षसः पितरं मम
मागील जन्मी केलेल्या पापामुळे तो ब्राह्मण असूनही राक्षस झाला होता. ते पाप आठवताच तो पटकन त्या शरभाजवळ गेला आणि शुद्धीवर येऊन, राक्षसाने माझ्या वडिलांना म्हटले:
राक्षस उवाच- भो भो मनुष्यशार्दूल कस्त्वं के च जना अमी । भक्षिता ये मया घोर रूपेणाधमरक्षसा
राक्षस म्हणाला— अरे माणसांमध्ये श्रेष्ठ, तू कोण आहेस? आणि हे लोक कोण आहेत, ज्यांना मी या भयंकर रूपातील नीच राक्षसाने खाल्ले?
कस्य तीर्थवरस्येदं जलं यस्य प्रभावतः । पापिनोऽपि स्मृतिर्जाता पूर्वजन्मभवा मम
हे कोणत्या पवित्र तीर्थाचे पाणी आहे, ज्याच्या प्रभावामुळे मी पापी असूनही माझ्या मागील जन्माची आठवण झाली?
वैश्य उवाच- वैश्योऽहं राक्षसश्रेष्ठ कान्यकुब्जे गृहं मम । तीर्थानि पर्यटन्निंद्रप्रस्थेऽहं समुपागतः
वैश्य म्हणाला— मी वैश्य आहे, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ. माझे घर कण्यकुब्ज येथे आहे. तीर्थयात्रेला निघालो होतो आणि इंद्रप्रस्थ येथे आलो.
तत्राहमभवं दुःखी ज्वरेण विधियोगतः । ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना गंतुं गृहमसत्पथ । तत्र कश्चित्समायातः पांथो वर्षेण पीडितः
तेथे मला नशिबामुळे ताप आला आणि मी खूप त्रासलो. मग मला चुकीच्या वाटेने घरी जायचे सुचले. तिथे एक प्रवासी आला, जो पावसामुळे फारच त्रस्त होता.
प्रार्थितः स मयानीय शिबिकां मां गृहं नय । स चायं शिबिकां पांथः समुपानीय सत्वरः
मी त्याला विनंती केली: 'शिबिका आण आणि मला घरी घेऊन चल.' त्या प्रवाशाने लगेच शिबिका आणली.
मामारोप्य च तां धीरश्चलितो मद्गृहं प्रति । स पांथस्ते च शिबिकावाहाः संप्रति भक्षिताः
त्याने मला शिबिकेत बसवले आणि माझ्या घराकडे निघाला. तो प्रवासी आणि शिबिका वाहणारे हे सर्व आता तुझ्या तावडीत सापडले.
त्वया जलमिदं यस्य तीर्थस्यापि च तच्छृणु । इंद्रस्य खांडववने यमुनास्ति सरिद्वरा
हे पाणी कोणत्या तीर्थाचे आहे, ते ऐक. इंद्राच्या खांडव वनात, यमुनानदी ही श्रेष्ठ नदी आहे.
तत्तीरेऽस्ति हरिप्रस्थं तीर्थं तीर्थोत्तमोत्तमम् । सुराचार्यस्य तत्रास्ति तीर्थं सर्वार्थसाधकम्
त्या काठावर हरिप्रस्थ हे सर्वश्रेष्ठ तीर्थ आहे. तिथे देवगुरूचे तीर्थ आहे, जे सर्व मनोकामना पूर्ण करते.
निगमोद्बोधकं जाता स्मृतिस्ते यज्जलाशनात् । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहंमिह त्वया
त्या पाण्यामुळे तुझ्या स्मृतीला वेदांचे ज्ञान जागृत झाले. तू विचारलेले सर्व मी तुला सांगितले.
पृच्छामि त्वामहं किंचित्तद्वदाशु निशाचर । पूर्वजन्मकृतं कर्म स्मरसि त्वमिहाधुना । वद किं ते कृतं पापं येन जातोऽसि राक्षसः
आता मी तुला एक गोष्ट विचारतो— लवकर सांग, रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसा. तुला आता तुझ्या मागील जन्मातील कर्म आठवते का? कोणते पाप केल्यामुळे तू राक्षस झाला, ते सांग.
राक्षस उवाच- पुराहमभवं विप्रः पुण्ये वेदविदां कुले । दुराचारो ह्यधर्मात्मा शृणु सर्वं वदामि ते
राक्षस म्हणाला— पूर्वी मी पुण्यवान वेदज्ञ ब्राह्मण कुटुंबात जन्मलो होतो. पण माझे वागणे वाईट होते, मी अधर्मी होतो— सर्व सांगतो, ऐक.
क्रीडता हि मया नित्यं द्यूतेन सह तद्विदैः । हारितं द्रविणं भूरि स्वकीयं पितुरेव च
मी नेहमी जुगार खेळायचो आणि त्यात माझे आणि वडिलांचे बरेच धन मी गमावले.
पित्रा निवेद्य भूपाय मामकं कर्म तज्जनैः । पुरान्निःसारितो निःस्वो गतोऽहं ग्राममंतिके
माझ्या वडिलांनी माझ्या वर्तणुकीची माहिती राजाला लोकांमार्फत दिली. त्यामुळे मला गावातून हाकलून दिले आणि मी एकटा, निर्धन, गावाच्या बाहेर गेलो.
तत्रासीन्मे सखा नाम देवको ब्राह्मणोत्तमः । तेनाऽहं रक्षितो गेहे कुर्वता चिरमादरम्
तेथे माझा देवक नावाचा एक मित्र होता, तो उत्तम ब्राह्मण होता. त्याने मला आपल्या घरी मोठ्या आपुलकीने दीर्घकाळ सांभाळले.
वस्तुं तत्र सुखेनाहं तद्भार्यां रूपशालिनीम् । कामातुरोऽहमभजं बलान्मित्रे गते क्वचित्
मी तिथे सुखाने राहत होतो. एकदा मित्र घरी नसताना, मी वासनेने त्याची सुंदर पत्नी जबरदस्तीने आपली केली.
सा मृता तत्क्षणात्साध्वी भक्षयित्वा महाविषम् । तां दृष्ट्वा तमसायुक्ते निशीथेऽहं पलायितः
ती सती स्त्री त्या क्षणीच विष पिऊन मरण पावली; अंधारात, मध्यरात्री मी तिला पाहिलं आणि घाबरून पळून गेलो.
पलायमानस्तरसा धृतोऽहं राजकिंकरैः । चौरोऽयमिति खङ्गेन चिच्छिदुस्ते शिरो मम
मी घाईघाईने पळत असताना राजाचे नोकरांनी मला पकडलं; मला चोर समजून त्यांनी तलवारीने माझं डोकं उडवलं.
मृतं मां यातनादेहमावेश्य यमकिंकराः । रौरवे निरयघोरे चिक्षिपुर्यमशासनात्
माझं मरण झाल्यावर, यमाचे नोकरांनी मला यातना देणाऱ्या शरीरात घातलं; यमाच्या आज्ञेने त्यांनी मला रौरव या भयंकर नरकात फेकलं.
षष्टिवर्षसहस्राणि तत्राऽहं तीव्रयातनाम् । भुक्त्वा तेनैव पापेन राक्षसत्वमुपागतः
त्या नरकात सहा हजार वर्षं मी तीव्र यातना भोगल्या; त्या पापामुळेच मला राक्षसाचं जन्म मिळालं.
शतवर्षाण्यतीतानि राक्षसत्वे विशांपते । वदामि तमुपायं मे येनास्मान्मुक्तिमाप्नुयाम्
राक्षस म्हणून शंभर वर्षं उलटली आहेत, हे राजन; आता मी तुला तो उपाय सांगतो, ज्यामुळे मला या अवस्थेतून मुक्ती मिळू शकेल.
पुण्यं तदर्पिते साधो वदामि शृणु सादरम् । येन तीर्थवरस्येदं जलं मम मुखे गतम्
हे सज्जना, मी तुला आदराने सांगतो, त्या पुण्याचं फळ म्हणजे या श्रेष्ठ तीर्थाचं पाणी माझ्या तोंडात आलं.
तत्रैव जन्मनि मया कृत्वा हरिदिने व्रतम् । संसर्गान्नेच्छया वैश्य रात्रौ जागरणं कृतम्
त्याच जन्मात, हरिदिनाच्या दिवशी मी एक व्रत केलं; एका वैश्याच्या संगतीमुळे, अनिच्छेने का होईना, मी रात्री जागरण केलं.
द्वादश्यामथ संस्नात्वा भोक्तुंमपि समुद्यते । मद्गृहे कश्चिदायातो वैष्णवो विष्णुरूपधृक्
द्वादशीच्या दिवशी, स्नान करून मी जेवायला बसलो होतो; तेव्हा माझ्या घरी एक वैष्णव, विष्णूच्या रूपात, आला.
कुपितोऽहं तमालोक्य दुर्वचो वदमग्रतः । क्व गच्छसि दुराचार दांभिकस्त्रीजनांतरे
त्याला पाहून मी रागावून त्याच्यासमोर कठोर शब्द बोललो: 'कुठे चाललास, वाईट वागणाऱ्या, ढोंगी माणसा, बायकांमध्ये?'
इत्युक्तं स मया धीरस्तुल्यो मानापमानयोः । तूष्णीमेव निकेतान्मे निर्गत्य चलितो यदा
मी असं बोलल्यावर, तो धीराचा माणूस, मान-अपमान सारखाच मानणारा, काही न बोलता माझ्या घरातून निघून गेला.