शिवशर्मोवाच- इत्युक्तस्तेन स तदा ददौ स्वर्णपलत्रयम् । सोपि नीत्वा पितुर्द्रव्यं ययौ लवणपत्तनम्
शिवशर्मा म्हणाला—त्याने असं म्हटल्यावर, त्याने त्याला तीन सोन्याची नाणी दिली. वडिलांचं धन घेऊन तो माणूस लवणापत्तन या शहरात गेला.
उषित्वा रात्रिमेकां तु शिबिकां सपरिच्छदाम् । सवाहामानयत्पुत्र दत्त्वा स्वर्णपलद्वयम्
एक रात्र तिथे राहून, त्याने सेवकांसह आणि वाहकांसह पालखी आणली, आणि दोन सोन्याची नाणी देऊन त्याने आपल्या मुलाला आणले.
पलं द्वयं गृहीतं तत्तेनैवाधर्मबुद्धिना । आरोप्य शिबिकां तं तु शरभं वैश्यसत्तमम्
त्या अधार्मिक माणसाने दोन नाणी घेतली; आणि शरभ, श्रेष्ठ वैश्य, त्याला पालखीत बसवले.
पांथः स चलितो वाहांस्त्वरयन्कान्यकुब्जकम् । अस्य तीर्थवरस्याथ कमंडलुजलं धृतम्
प्रवासी निघाला, वाहकांना लवकर चालायला लावत कान्यकुब्जकडे गेला. त्या पवित्र स्थळी त्याने कमंडलूतील पाणी घेतले.
पाययन्नल्पमल्पं तं तृषार्तं सोध्वगो ययौ । अथ ते सरसस्तीरे उत्तीर्णा भोक्तुमध्वनि
त्याने तहानलेल्याला थोडं थोडं पाणी पाजलं, आणि प्रवासी पुढे गेला. मग, एका सरोवराच्या काठी, प्रवासात जेवायला थांबले.
स्नात्वा भुक्त्वा पुनस्तस्मात्स्थानाच्चेलुस्त्वरान्विताः । कियंति भूमिमुल्लंघ्य तृषार्तांस्ते कमंडलोः
स्नान करून, जेवून, पुन्हा तिथून घाईने निघाले. काही अंतर पार करून, ते तहानलेले लोक
जलं पीत्वा तृषार्तं तं शरभं चाप्यपाययत् । अथ कश्चिन्महाभीमो विकटो नाम राक्षसः
कमंडलूतील पाणी प्याले, आणि शरभालाही, जो फार तहानला होता, पाणी प्यायला दिलं. तेव्हा एक भयंकर, विकट नावाचा राक्षस
विचरन्निर्जनेऽरण्ये गच्छतस्तानवैक्षत । तान्दृष्ट्वा स क्षुधाक्रांतो वेगवान्विवृताननः
एकट्या जंगलात हिंडत असताना, त्यांना जाताना पाहिलं. त्यांना पाहून, उपाशीपोटी, वेगाने आणि मोठ्या तोंडाने,
अभिदुद्राव चरणाघातेनाकंपयन्महीम् । आगत्य तरसा पार्श्वे तान्वाहान्पथिकं च तम्
त्याने त्यांच्यावर झडप घातली, पायाने जमिन हलवली. वेगाने त्यांच्या जवळ येऊन, त्याने वाहक आणि प्रवाशाला पकडलं.
सकोशेषु समादाय भ्रामयामास खेचरः । गतासून्भ्रामणेनैव भूतले तानपोथयत्
सर्व सामानासह त्यांना उचलून, आकाशात फिरवायला सुरुवात केली. त्या फिरवण्याने त्यांचा जीव गेला आणि त्यांना जमिनीवर आपटले.
चखाद पिशितं तेषां पपौ कोशाच्च शोणितम् । कुत्र यास्यति रोगार्तो नरोऽयं पुरतो मम
त्यांचं मांस खाल्लं आणि भांड्यातलं रक्त प्यायलं. 'हा आजारी माणूस माझ्यासमोर आहे, तो कुठे जाणार?''
एनं तु भक्षयिष्यामि पश्चादंबु पिबाम्यहम् । इति कृत्वा मतिर्वारितीर्थस्यास्य कमंडलोः
''मी याला खाईन, आणि नंतर पाणी पिईन.'' असं ठरवून तो नदीच्या काठी कमंडलू घेऊन गेला.
मुखे चिक्षेप स तदा रजनीचरपुंगवः । क्षिप्तमात्रे जले तस्य पूर्वजन्मभवा स्मृतिः
त्या रात्री हिंस्र राक्षसाने ते पाणी आपल्या तोंडात टाकले. पाणी गिळताच त्याला आपल्या मागील जन्माची आठवण आली.
जाता स तु वधात्तस्य शरभस्य न्यवर्तत । पूर्वजन्मकृतं पापं तदपि स्मृतिमागमत्
त्या शरभाचा वध केल्यामुळे त्याच्यात जन्मलेली वाईट प्रवृत्ती मागे पडली; आणि मागील जन्मात केलेले पापही त्याच्या लक्षात आले.
येन राक्षसभावस्तु भूतो विप्रोद्भवादपि । स्मृत्वा पापमुपेत्याशु समीपे शरभस्य तु । उवाच ज्ञानमापन्नो राक्षसः पितरं मम
मागील जन्मी केलेल्या पापामुळे तो ब्राह्मण असूनही राक्षस झाला होता. ते पाप आठवताच तो पटकन त्या शरभाजवळ गेला आणि शुद्धीवर येऊन, राक्षसाने माझ्या वडिलांना म्हटले:
राक्षस उवाच- भो भो मनुष्यशार्दूल कस्त्वं के च जना अमी । भक्षिता ये मया घोर रूपेणाधमरक्षसा
राक्षस म्हणाला— अरे माणसांमध्ये श्रेष्ठ, तू कोण आहेस? आणि हे लोक कोण आहेत, ज्यांना मी या भयंकर रूपातील नीच राक्षसाने खाल्ले?
कस्य तीर्थवरस्येदं जलं यस्य प्रभावतः । पापिनोऽपि स्मृतिर्जाता पूर्वजन्मभवा मम
हे कोणत्या पवित्र तीर्थाचे पाणी आहे, ज्याच्या प्रभावामुळे मी पापी असूनही माझ्या मागील जन्माची आठवण झाली?
वैश्य उवाच- वैश्योऽहं राक्षसश्रेष्ठ कान्यकुब्जे गृहं मम । तीर्थानि पर्यटन्निंद्रप्रस्थेऽहं समुपागतः
वैश्य म्हणाला— मी वैश्य आहे, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ. माझे घर कण्यकुब्ज येथे आहे. तीर्थयात्रेला निघालो होतो आणि इंद्रप्रस्थ येथे आलो.
तत्राहमभवं दुःखी ज्वरेण विधियोगतः । ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना गंतुं गृहमसत्पथ । तत्र कश्चित्समायातः पांथो वर्षेण पीडितः
तेथे मला नशिबामुळे ताप आला आणि मी खूप त्रासलो. मग मला चुकीच्या वाटेने घरी जायचे सुचले. तिथे एक प्रवासी आला, जो पावसामुळे फारच त्रस्त होता.
प्रार्थितः स मयानीय शिबिकां मां गृहं नय । स चायं शिबिकां पांथः समुपानीय सत्वरः
मी त्याला विनंती केली: 'शिबिका आण आणि मला घरी घेऊन चल.' त्या प्रवाशाने लगेच शिबिका आणली.
मामारोप्य च तां धीरश्चलितो मद्गृहं प्रति । स पांथस्ते च शिबिकावाहाः संप्रति भक्षिताः
त्याने मला शिबिकेत बसवले आणि माझ्या घराकडे निघाला. तो प्रवासी आणि शिबिका वाहणारे हे सर्व आता तुझ्या तावडीत सापडले.
त्वया जलमिदं यस्य तीर्थस्यापि च तच्छृणु । इंद्रस्य खांडववने यमुनास्ति सरिद्वरा
हे पाणी कोणत्या तीर्थाचे आहे, ते ऐक. इंद्राच्या खांडव वनात, यमुनानदी ही श्रेष्ठ नदी आहे.
तत्तीरेऽस्ति हरिप्रस्थं तीर्थं तीर्थोत्तमोत्तमम् । सुराचार्यस्य तत्रास्ति तीर्थं सर्वार्थसाधकम्
त्या काठावर हरिप्रस्थ हे सर्वश्रेष्ठ तीर्थ आहे. तिथे देवगुरूचे तीर्थ आहे, जे सर्व मनोकामना पूर्ण करते.
निगमोद्बोधकं जाता स्मृतिस्ते यज्जलाशनात् । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहंमिह त्वया
त्या पाण्यामुळे तुझ्या स्मृतीला वेदांचे ज्ञान जागृत झाले. तू विचारलेले सर्व मी तुला सांगितले.
पृच्छामि त्वामहं किंचित्तद्वदाशु निशाचर । पूर्वजन्मकृतं कर्म स्मरसि त्वमिहाधुना । वद किं ते कृतं पापं येन जातोऽसि राक्षसः
आता मी तुला एक गोष्ट विचारतो— लवकर सांग, रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसा. तुला आता तुझ्या मागील जन्मातील कर्म आठवते का? कोणते पाप केल्यामुळे तू राक्षस झाला, ते सांग.
राक्षस उवाच- पुराहमभवं विप्रः पुण्ये वेदविदां कुले । दुराचारो ह्यधर्मात्मा शृणु सर्वं वदामि ते
राक्षस म्हणाला— पूर्वी मी पुण्यवान वेदज्ञ ब्राह्मण कुटुंबात जन्मलो होतो. पण माझे वागणे वाईट होते, मी अधर्मी होतो— सर्व सांगतो, ऐक.
क्रीडता हि मया नित्यं द्यूतेन सह तद्विदैः । हारितं द्रविणं भूरि स्वकीयं पितुरेव च
मी नेहमी जुगार खेळायचो आणि त्यात माझे आणि वडिलांचे बरेच धन मी गमावले.
पित्रा निवेद्य भूपाय मामकं कर्म तज्जनैः । पुरान्निःसारितो निःस्वो गतोऽहं ग्राममंतिके
माझ्या वडिलांनी माझ्या वर्तणुकीची माहिती राजाला लोकांमार्फत दिली. त्यामुळे मला गावातून हाकलून दिले आणि मी एकटा, निर्धन, गावाच्या बाहेर गेलो.
तत्रासीन्मे सखा नाम देवको ब्राह्मणोत्तमः । तेनाऽहं रक्षितो गेहे कुर्वता चिरमादरम्
तेथे माझा देवक नावाचा एक मित्र होता, तो उत्तम ब्राह्मण होता. त्याने मला आपल्या घरी मोठ्या आपुलकीने दीर्घकाळ सांभाळले.
वस्तुं तत्र सुखेनाहं तद्भार्यां रूपशालिनीम् । कामातुरोऽहमभजं बलान्मित्रे गते क्वचित्
मी तिथे सुखाने राहत होतो. एकदा मित्र घरी नसताना, मी वासनेने त्याची सुंदर पत्नी जबरदस्तीने आपली केली.