धूमेनाकुलिता सा तु पतिता धरणीतले । अन्या गृहीतहस्ता तु सखी दहति बालकैः
ती धुराने वेढली गेली आणि जमिनीवर पडली; आणखी एक, मैत्रिणीचा हात धरून, मुलांसह जळून गेली.
अनेन दिव्यरूपान्यादृष्टा मदविमोहिता । शिरसा प्रांजलिं कृत्वा विज्ञापयति पावकम्
या दिव्य सौंदर्याच्या स्त्रिया पाहून, काहींना मोह आणि गोंधळ झाला; त्यातील एकीने हात जोडून, डोके झुकवून, अग्नीला विनंती केली.
यदि त्वमिच्छसे वैरं पुरुषेष्वपकारिषु । स्त्रियः किमपराध्यंते गृहपंजरकोकिलाः
तू पुरुषांवर सूड उगवू इच्छित असशील, ज्यांनी वाईट केले आहे, तर घरातल्या कोकिळांसारख्या स्त्रियांचा काय दोष?
पापनिर्दय निर्ल्लज्ज कस्ते कोपः स्त्रियोपरि । न दाक्षिण्यं न ते लज्जा न सत्यं शौचवर्जितः
अरे पापी, निर्दयी, निर्लज्जा, तुझे राग स्त्रियांवर का? तुझ्यात दयाही नाही, लाज नाही, सत्य नाही, आणि शुद्धताही नाही.
अनेकरूपवर्णाढ्या उपलभ्या वदस्व ह । किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वयोषितः
तुझ्याकडे अनेक रूपे आणि रंग आहेत—सांग, तुला हे माहीत नाही का की जगात सर्व स्त्रिया मारण्यास वर्ज्य आहेत?
किं तु तुभ्यं गुणा ह्येते दहनस्त्र्यर्दनं प्रति । न कारुण्यं दया वापि दाक्षिण्यं वा स्त्रियोपरि
स्त्रियांना जाळण्यात आणि त्रास देण्यात तुला कोणता गुण आहे? तुझ्यात दया नाही, करुणा नाही, आणि सौम्यता नाही.
दयां कुर्वंति म्लेच्छापि दहनं प्रेक्ष्य योषितः । म्लेच्छानामपि कष्टोसि दुर्निवार्यो ह्यचेतनः
परक्या लोकांनाही स्त्रिया जळताना पाहून दया येते; पण तू तर परक्यांमध्येही क्रूर आहेस, थांबवता येत नाहीस, आणि तुला शुद्ध भान नाही.
एते चैव गुणास्तुभ्यं दहनोत्सादनं प्रति । आसामपि दुराचार स्त्रीणां किं विनिपातसे
स्त्रियांना जाळण्यात आणि नष्ट करण्यात हेच तुझे गुण आहेत; या स्त्रिया वाईट वागल्या असतील, तरी त्यांना खाली पाडतोस का?
दुष्ट निर्घृण निर्लज्ज हुताश मंदभाग्यक । निराशस्त्वं दुराचार बालान्दहसि निर्दय
अरे दुष्ट, निर्दयी, निर्लज्ज अग्नी, तुझं भाग्य कमी आहे; तू निराश आणि वाईट वागणारा आहेस, आणि निष्पाप मुलींना निर्दयपणे जाळतोस.
एवं प्रलपमानास्ता जल्पमाना बहुस्वरम् । अन्याः क्रोशंति संक्रुद्धा बालशोकेन मोहिताः
अशा प्रकारे त्या अनेक आवाजात रडत आणि तक्रार करत होत्या; इतर स्त्रिया, मुलांच्या दु:खाने वेडावून, रागाने ओरडत होत्या.
दहते निर्दयो वह्निः संक्रुद्धः सर्वशत्रुवत् । पुष्करिण्यां जले ज्वाला कूपेष्वपि तथैव च
निर्दयी अग्नी, सर्वांचा शत्रू असल्यासारखा संतापलेला, कमळाच्या तलावातल्या पाण्यातही आणि विहिरीतही जाळू लागला.
अस्मान्संदह्य म्लेच्छ त्वं कां गतिं प्रापयिष्यसि । एवं प्रलपतां तासां वह्निर्वचनमब्रवीत्
आम्हाला जाळून, अरे परक्या, तू आम्हाला कुठल्या मार्गाला नेशील? अशा प्रकारे त्या तक्रार करत असताना, अग्नीने असे उत्तर दिले:
वैश्वानर उवाच-। स्ववशो नैव युष्माकं विनाशं तु करोम्यहम् । अहमादेशकर्ता वै नाहं कर्त्तास्म्यनुग्रहम्
वैश्वानर म्हणाला: मी स्वतःच्या इच्छेने तुमचा नाश करत नाही; मी फक्त आज्ञा पाळणारा आहे, कृपा करणारा नाही.
अत्र क्रोधसमाविष्टो विचरामि यदृच्छया । ततो बाणो महातेजास्त्रिपुरं वीक्ष्य दीपितम्
इथे मी रागाने भरून, माझ्या इच्छेप्रमाणे फिरतो; त्यानंतर तेजस्वी बाणाने, त्रिपुर जळताना पाहिले.
आसनस्थोऽब्रवीदेवमहं देवैर्विनाशितः । अल्पसारैर्दुराचारैरीश्वरस्य निवेदितः
आपल्या आसनावर बसून तो म्हणाला, "देवतांनी मला नष्ट केलं — हे सगळे कमी दर्जाचे आणि वाईट वागणारे आहेत — आणि त्यांनी मला परमेश्वराच्या हवाली केलं."
अपरीक्ष्य ह्यहं दग्धः शंकरेण महात्मना । नान्यः शत्रुस्तु मां हंतुं वर्ज्जयित्वा महेश्वरम्
माझी कसलीही चौकशी न करता, महात्मा शंकरांनी मला जाळलं; महेश्वराशिवाय दुसरा कुठलाही शत्रू मला मारू शकत नाही.
उत्थितः शिरसा कृत्वा लिगं त्रिभुवनेश्वरम् । निर्गतः स पुरद्वारात्परित्यज्य सुहृत्स्वयम्
तो उठला, त्रिभुवनाधीशाचं लिंग डोक्यावर ठेवून, स्वतःहून आपल्या मित्रांना सोडून शहराच्या दारातून बाहेर गेला.
रत्नानि सुविचित्राणि स्त्रियो नानाविधास्तथा । गृहीत्वा शिरसा लिंगं न्यस्तं नगरमंडले
सुंदर रत्नं आणि अनेक प्रकारच्या स्त्रिया घेऊन, त्याने लिंग डोक्यावर ठेवून ते शहराच्या मध्यभागी ठेवले.
स्तुवते देवदेवेशं त्रैलोक्याधिपतिं शिवम् । हर त्वयाहं निर्दग्धो यदि वध्योसि शंकर
तो देवांचा देव, त्रैलोक्याचा अधिपती शिव याची स्तुती करू लागला: "हे हर, जर तूच मला जाळलं असेल, तर मग तुझाही वध व्हावा, हे शंकर."
त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिंगं विनश्यतु । अर्चितं हि महादेव भक्त्या परमया सदा
माझ्या लिंगाचं काहीही बिघडू नये, हे महादेव, तुझ्या कृपेनेच; कारण मी नेहमीच ते अत्यंत भक्तीने पूजलं आहे, हे महादेव.
त्वया यद्यपि वध्योहं मा मे लिंगं विनश्यतु । प्राप्यमेतन्महादेव त्वत्पादग्रहणं मम
तू मला मारलास तरी चालेल, पण माझं लिंग नष्ट होऊ नये; आणि तुझे चरण मिळावेत, हे महादेव, हीच माझी इच्छा.
जन्मजन्म महादेव त्वत्पादनिरतो ह्यहम् । तोटकच्छंदसा देवं स्तुत्वा तु परमेश्वरम्
प्रत्येक जन्मात, हे महादेव, मी तुझ्या चरणांमध्येच रमलो आहे; आणि तोटक छंदात परमेश्वराची स्तुती केली.
ॐशिवशंकरसर्वकराय नमो भवभीममहेशशिवाय नमः । कुसुमायुध देहविनाशकर त्रिपुरांतकरांधक चूर्णकर
ॐ शिव, शंकर, सर्वकर्म करणारा, तुला नमस्कार; भव, भीम, महेश, शिव, तुला नमस्कार; कामदेवाचा देह जाळणारा, त्रिपुरांचा वध करणारा, अंधकाचा नाश करणारा.
प्रमदाप्रियकामविभक्त नमो हि नमः सुरसिद्धगणैर्नमितः । हयवानरसिंहगजेंद्रमुखैरति ह्रस्वसुदीर्घमुखैश्च गणैः
स्त्रियांचा प्रिय, प्रेमात विभागलेला, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार; देव, सिद्ध, आणि घोडा, वानर, सिंह, हत्ती, इंद्र यांच्या मुख असलेल्या, तसेच फार लहान किंवा फार मोठ्या चेहऱ्याच्या गणांनी वंदन केलेला.
उपलब्धुमशक्यतरैरसुरैर्व्यथितो न शरीरशतैर्बहुभिः । प्रणतो भगवन्बहुभक्तिमता चलचंद्र कलाधर देव नमः
असुरांना शेकडो शरीरांनीही तुला मिळवता येत नाही; अनेक शरीरांनी त्रास होत नाही; चंद्रकोर धारण करणाऱ्या भगवंत, तुला मी वंदन करतो.
सहपुत्रकलत्रकलापधनैः सततं जय देहि अनुस्मरणम् । व्यथितोस्मि शरीरशतैर्बहुभिर्गमिताद्य महानरकस्य गतिः
मुलं, पत्नी, सेवक, संपत्ती यांच्यासह नेहमी विजय आणि तुझं स्मरण मला दे; अनेक शरीरांनी मी त्रस्त झालोय, आणि आज महानरकाचा मार्ग गाठला आहे.
न निवर्तति यन्ममपापगतिः शुचिकर्म्मविशुद्धमपि त्यजति । अनुकंपति दिग्भ्रमति भ्रमति भ्रम एष कुबुद्धि निवारयति
माझा पापाचा मार्ग परत फिरत नाही, शुद्ध आणि पुण्य कर्मही मी सोडतो; दया भरकटते, मन भटकतं, आणि हा भ्रम वाईट बुद्धीने रोखला जातो.
यः पठेत्तोटकं दिव्यं प्रयतः शुचिमानसः । बाणस्यैव यथारुद्रस्तस्यैव वरदो भवेत्
जो कोणी हा दिव्य तोटक स्तोत्र शुद्ध मनाने आणि भक्तीने म्हणेल, त्याला, जसं बाणाला रुद्राने वर दिला, तसंच वर मिळेल.
इमं स्तवं महादिव्यं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । प्रसन्नस्तु तदा तस्य स्वयं देवो महेश्वरः
हा महान आणि दिव्य स्तोत्र ऐकून, महेश्वर देव खूश झाला आणि मग स्वतःच त्याला वर दिला.
ईश्वर उवाच-। न भेतव्यं त्वया वत्स सौवर्णे तिष्ठ दानव । पुत्रपौत्रसपत्नीनां भार्याभृत्यजनैः सह
ईश्वर म्हणाले — "माझ्या मुला, तुला घाबरण्याचं काही कारण नाही; सौवर्ण नगरीत राहा, दानवा, तुझ्या मुला, नातवंडं, पत्नी आणि सेवकांसह."