सीदंति चानलस्पृष्टाः क्रंदंति विविधै स्वरैः । गिरिकूटनिभास्तत्र दृश्यंतेंऽगारराशयः
आगीने स्पर्शलेले लोक कोसळतात, वेगवेगळ्या स्वरात ओरडतात; तिथे डोंगरासारख्या कोळशाच्या राशी दिसतात.
स्तुवंति देवदेवेशं परित्रायस्व मां प्रभो । अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनप्रपीडिताः
आगीने होरपळलेले लोक एकमेकांना मिठी मारतात आणि देवाधिदेवाचे स्तवन करतात, 'प्रभो, मला वाचवा!' असे विनवतात.
दह्यंते दानवास्तत्र शतशोथ सहस्रशः । हंसकारंडवाकीर्णा नलिनी सह पंकजा
तिथे शेकडो-हजारो दानव जळतात; राजहंस आणि बगळ्यांनी भरलेले कमळाचे सरोवरही आगीत होरपळते.
दह्यंतेनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पंकजैश्छन्ना विस्तीर्णा योजनैः शतैः
आगीने शहरातील बागा आणि लांब तलाव, ताज्या कमळांनी आच्छादलेले आणि शेकडो योजनांपर्यंत पसरलेले, जळून जातात.
गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादारत्नभूषिताः । पतंत्यनलनिर्दग्धा निस्तोया जलदा इव
डोंगरशिखरांसारखे रत्नजडित राजवाड्यांचे मनोरे तिथे आगीत भाजून पाण्याविना ढगांसारखे कोसळतात.
सह स्त्रीबालवृद्धेषु गोषु पक्षिषु वाजिषु । निर्दयो दहते वह्निर्हरकोपेन प्रेरितः
स्त्रिया, मुले, वृद्ध, गायी, पक्षी, घोडे यांच्या बरोबरच, हराच्या रागाने पेटलेली आग कोणाचीही दया न करता सर्वांना जाळते.
सपत्नीकाश्चैव सुप्ताः संसुप्ता बहवो जनाः । पुत्रमालिंग्यते गाढं दह्यंते त्रिपुरारिणा
अनेक लोक आपल्या पत्नींसह गाढ झोपले होते, आपल्या मुलांना घट्ट मिठी मारून, आणि त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्याने त्यांना जाळून टाकले.
अथ तस्मिन्पुरे दीप्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । अग्निज्वालाहतास्तत्र पतंति धरणीतले
त्या प्रज्वलित नगरात, अप्सरेसारख्या सुंदर स्त्रिया, अग्नीच्या ज्वाळांनी होरपळून, जमिनीवर कोसळल्या.
काचिद्बाला विशालाक्षी मुक्तावलि विभूषिता । धूमेनाकुलिता सा तु प्रतिबुद्धा शिखार्द्दिता
मोत्यांच्या माळांनी सजलेली, मोठ्या डोळ्यांची एक तरुणी, धुराने वेढलेली, झोपेतून जागी झाली आणि ज्वाळांनी होरपळली.
सुतं संचिंत्यमाना सा पतिता धरणीतले । काचित्सुवर्णवर्णाभा नीलरत्नैर्विभूषिता
आपल्या मुलाचा विचार करत ती जमिनीवर पडली; दुसरी एक सुवर्णासारखी चमकणारी, निळ्या रत्नांनी सजलेली,
धूमेनाकुलिता सा तु पतिता धरणीतले । अन्या गृहीतहस्ता तु सखी दहति बालकैः
ती धुराने वेढली गेली आणि जमिनीवर पडली; आणखी एक, मैत्रिणीचा हात धरून, मुलांसह जळून गेली.
अनेन दिव्यरूपान्यादृष्टा मदविमोहिता । शिरसा प्रांजलिं कृत्वा विज्ञापयति पावकम्
या दिव्य सौंदर्याच्या स्त्रिया पाहून, काहींना मोह आणि गोंधळ झाला; त्यातील एकीने हात जोडून, डोके झुकवून, अग्नीला विनंती केली.
यदि त्वमिच्छसे वैरं पुरुषेष्वपकारिषु । स्त्रियः किमपराध्यंते गृहपंजरकोकिलाः
तू पुरुषांवर सूड उगवू इच्छित असशील, ज्यांनी वाईट केले आहे, तर घरातल्या कोकिळांसारख्या स्त्रियांचा काय दोष?
पापनिर्दय निर्ल्लज्ज कस्ते कोपः स्त्रियोपरि । न दाक्षिण्यं न ते लज्जा न सत्यं शौचवर्जितः
अरे पापी, निर्दयी, निर्लज्जा, तुझे राग स्त्रियांवर का? तुझ्यात दयाही नाही, लाज नाही, सत्य नाही, आणि शुद्धताही नाही.
अनेकरूपवर्णाढ्या उपलभ्या वदस्व ह । किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वयोषितः
तुझ्याकडे अनेक रूपे आणि रंग आहेत—सांग, तुला हे माहीत नाही का की जगात सर्व स्त्रिया मारण्यास वर्ज्य आहेत?
किं तु तुभ्यं गुणा ह्येते दहनस्त्र्यर्दनं प्रति । न कारुण्यं दया वापि दाक्षिण्यं वा स्त्रियोपरि
स्त्रियांना जाळण्यात आणि त्रास देण्यात तुला कोणता गुण आहे? तुझ्यात दया नाही, करुणा नाही, आणि सौम्यता नाही.
दयां कुर्वंति म्लेच्छापि दहनं प्रेक्ष्य योषितः । म्लेच्छानामपि कष्टोसि दुर्निवार्यो ह्यचेतनः
परक्या लोकांनाही स्त्रिया जळताना पाहून दया येते; पण तू तर परक्यांमध्येही क्रूर आहेस, थांबवता येत नाहीस, आणि तुला शुद्ध भान नाही.
एते चैव गुणास्तुभ्यं दहनोत्सादनं प्रति । आसामपि दुराचार स्त्रीणां किं विनिपातसे
स्त्रियांना जाळण्यात आणि नष्ट करण्यात हेच तुझे गुण आहेत; या स्त्रिया वाईट वागल्या असतील, तरी त्यांना खाली पाडतोस का?
दुष्ट निर्घृण निर्लज्ज हुताश मंदभाग्यक । निराशस्त्वं दुराचार बालान्दहसि निर्दय
अरे दुष्ट, निर्दयी, निर्लज्ज अग्नी, तुझं भाग्य कमी आहे; तू निराश आणि वाईट वागणारा आहेस, आणि निष्पाप मुलींना निर्दयपणे जाळतोस.
एवं प्रलपमानास्ता जल्पमाना बहुस्वरम् । अन्याः क्रोशंति संक्रुद्धा बालशोकेन मोहिताः
अशा प्रकारे त्या अनेक आवाजात रडत आणि तक्रार करत होत्या; इतर स्त्रिया, मुलांच्या दु:खाने वेडावून, रागाने ओरडत होत्या.
दहते निर्दयो वह्निः संक्रुद्धः सर्वशत्रुवत् । पुष्करिण्यां जले ज्वाला कूपेष्वपि तथैव च
निर्दयी अग्नी, सर्वांचा शत्रू असल्यासारखा संतापलेला, कमळाच्या तलावातल्या पाण्यातही आणि विहिरीतही जाळू लागला.
अस्मान्संदह्य म्लेच्छ त्वं कां गतिं प्रापयिष्यसि । एवं प्रलपतां तासां वह्निर्वचनमब्रवीत्
आम्हाला जाळून, अरे परक्या, तू आम्हाला कुठल्या मार्गाला नेशील? अशा प्रकारे त्या तक्रार करत असताना, अग्नीने असे उत्तर दिले:
वैश्वानर उवाच-। स्ववशो नैव युष्माकं विनाशं तु करोम्यहम् । अहमादेशकर्ता वै नाहं कर्त्तास्म्यनुग्रहम्
वैश्वानर म्हणाला: मी स्वतःच्या इच्छेने तुमचा नाश करत नाही; मी फक्त आज्ञा पाळणारा आहे, कृपा करणारा नाही.
अत्र क्रोधसमाविष्टो विचरामि यदृच्छया । ततो बाणो महातेजास्त्रिपुरं वीक्ष्य दीपितम्
इथे मी रागाने भरून, माझ्या इच्छेप्रमाणे फिरतो; त्यानंतर तेजस्वी बाणाने, त्रिपुर जळताना पाहिले.
आसनस्थोऽब्रवीदेवमहं देवैर्विनाशितः । अल्पसारैर्दुराचारैरीश्वरस्य निवेदितः
आपल्या आसनावर बसून तो म्हणाला, "देवतांनी मला नष्ट केलं — हे सगळे कमी दर्जाचे आणि वाईट वागणारे आहेत — आणि त्यांनी मला परमेश्वराच्या हवाली केलं."
अपरीक्ष्य ह्यहं दग्धः शंकरेण महात्मना । नान्यः शत्रुस्तु मां हंतुं वर्ज्जयित्वा महेश्वरम्
माझी कसलीही चौकशी न करता, महात्मा शंकरांनी मला जाळलं; महेश्वराशिवाय दुसरा कुठलाही शत्रू मला मारू शकत नाही.
उत्थितः शिरसा कृत्वा लिगं त्रिभुवनेश्वरम् । निर्गतः स पुरद्वारात्परित्यज्य सुहृत्स्वयम्
तो उठला, त्रिभुवनाधीशाचं लिंग डोक्यावर ठेवून, स्वतःहून आपल्या मित्रांना सोडून शहराच्या दारातून बाहेर गेला.
रत्नानि सुविचित्राणि स्त्रियो नानाविधास्तथा । गृहीत्वा शिरसा लिंगं न्यस्तं नगरमंडले
सुंदर रत्नं आणि अनेक प्रकारच्या स्त्रिया घेऊन, त्याने लिंग डोक्यावर ठेवून ते शहराच्या मध्यभागी ठेवले.
स्तुवते देवदेवेशं त्रैलोक्याधिपतिं शिवम् । हर त्वयाहं निर्दग्धो यदि वध्योसि शंकर
तो देवांचा देव, त्रैलोक्याचा अधिपती शिव याची स्तुती करू लागला: "हे हर, जर तूच मला जाळलं असेल, तर मग तुझाही वध व्हावा, हे शंकर."
त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिंगं विनश्यतु । अर्चितं हि महादेव भक्त्या परमया सदा
माझ्या लिंगाचं काहीही बिघडू नये, हे महादेव, तुझ्या कृपेनेच; कारण मी नेहमीच ते अत्यंत भक्तीने पूजलं आहे, हे महादेव.