त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गांगेयं दर्शनादेव नार्मदम्
सरस्वतीचे पाणी तीन दिवसांत, यमुनाचे सात दिवसांत, गंगेचे पाणी क्षणातच, आणि नर्मदेचे केवळ दर्शनानेच पावन होते.
कलिंग देशे पश्चार्द्धे पर्वतेऽमरकंटके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया मनोरमा
कलिंग देशाच्या पश्चिम भागात, अमरकंटक पर्वतावर, ती तिन्ही लोकांत पवित्र, रमणीय आणि मनोहारी आहे.
सदेवासुरगंधर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं च परमां गताः
तेथे देव, असुर, गंधर्व आणि तपश्चर्येने परिपूर्ण ऋषी, हे महाराज, तप करून परम सिद्धीला पोहोचले.
तत्र स्नात्वा महाराज नियमस्थो जितेंद्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्
तेथे जो मनुष्य नियमाने, इंद्रियांवर संयम ठेवून स्नान करतो आणि एक रात्र उपवास करतो, तो शंभर कुलांना तारतो.
जनेश्वरे नरः स्नात्वा पिंडं दत्वा यथाविधि । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्
जनेश्वर येथे, जो मनुष्य स्नान करून विधिप्रमाणे पिंड दान करतो, त्याचे पितर सृष्टीच्या अंतापर्यंत तृप्त राहतात.
पर्वतस्य समंतात्तु रुद्रकोटिः प्रतिष्ठिता । स्नानं यः कुरुते तत्र गंधमाल्यानुलेपनम्
पर्वताच्या सभोवताली रुद्रकोटी वसलेली आहे; जो तेथे स्नान करतो, सुगंधी उटणे आणि फुले लावतो,
प्रीता तस्य भवेत्सर्वा रुद्रकोटिर्न संशयः । पर्वते पश्चिमस्यांते स्वयं देवो महेश्वरः
त्याच्यावर संपूर्ण रुद्रकोटी प्रसन्न होते, यात शंका नाही; पर्वताच्या पश्चिम टोकाला स्वतः महेश्वर देव वास करतात.
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । पितृकार्यं तु कुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा
तेथे स्नान करून, शुद्ध होऊन, ब्रह्मचर्य आणि इंद्रिय संयम पाळून, विधिप्रमाणे पितृकार्य करावे.
तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आसप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे तिष्ठति पांडव
तेथे तिळांचे पाणी अर्पण करून पितर आणि देवतांना तृप्त करावे; त्याचे सात पिढ्यांपर्यंतचे कुल स्वर्गात वास करते, पांडवा.
षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । अप्सरोगणसंकीर्णो दिव्यस्त्रीपरिवारितः
साठ हजार वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो, अप्सरांच्या समूहाने वेढलेला आणि दिव्य स्त्रियांनी सेविलेला असतो.
दिव्यगंधानुलिप्तश्च दिव्यालंकारभूषितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले
दिव्य सुगंधांनी अंगाला लेप लावलेला, दिव्य अलंकारांनी सजलेला, नंतर स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो मोठ्या घराण्यात जन्म घेतो.
धनवान्दानशीलश्च धार्मिकश्चैव जायते । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं तत्र कुर्वते
तो धनवान, दानशूर आणि धर्मनिष्ठ जन्म घेतो; त्याला त्या तीर्थयात्रेची पुन्हा आठवण येते.
तारयित्वा कुलशतं रुद्रलोकं स गच्छति । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा
शंभर कुलांना तारून तो रुद्रलोकात जातो; ही श्रेष्ठ नदी शंभर योजनेपेक्षा थोडी अधिक पसरली आहे असे सांगितले जाते.
विस्तारेण तु राजेन्द्र योजनद्वयमंतरम् । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च
राजाधिराज, तिची रुंदी दोन योजने आहे; तिच्यावर साठ हजार तीर्थे आणि तितक्याच कोटी तीर्थस्थळे आहेत.
पर्वतस्य समंतात्तु तिष्ठंत्यमरकंटके । ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा जितक्रोधो जितेंद्रियः
पर्वताच्या चहुबाजूंनी अमरकंटक येथे, ब्रह्मचारी राहावे, स्वच्छ राहावे, रागावर आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवावा.
सर्वहिंसानिवृत्तश्च सर्वभूतहिते रतः । एवं सर्वसमाचारः क्षेत्रपालान्परिव्रजेत्
सर्व प्रकारच्या हिंसेपासून दूर राहावे, सर्व जीवांच्या हितासाठी झटावे, अशा रीतीने वागून त्या प्रदेशाच्या रक्षकांकडे जावे.
तस्य पुण्यफलं राजन्शृणुष्वावहितो हि मे । शतं वर्षसहस्राणां स्वर्गे मोदेत पांडव
राजा, अशा व्यक्तीला मिळणारे पुण्यफळ लक्षपूर्वक ऐक. पांडवा, तो शंभर हजार वर्षे स्वर्गात आनंदाने राहतो.
अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यस्त्रीपरिचारिते । दिव्यगंधानुलिप्तश्च दिव्यालंकारभूषितः
अप्सरांच्या समूहांनी वेढलेला, दिव्य स्त्रियांनी सेवा केलेला, दिव्य सुवासिक तेल लावलेला आणि दिव्य दागिन्यांनी सजलेला,
क्रीडते देवलोके तु दैवतैः सह मोदते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्
तो देवांच्या लोकात देवतांसोबत खेळतो आणि आनंद घेतो; नंतर स्वर्गातून खाली पडल्यानंतर, तो बलवान राजा म्हणून जन्म घेतो.
नारद उवाच- नर्मदा तु नदीश्रेष्ठा पुण्या पुण्यतमा त्रिषु । मुनिभिस्तु महाभागैर्विभक्ता धर्मकांक्षिभिः
नारद म्हणाले—नर्मदा ही नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, तीनही नद्यांमध्ये सर्वात पवित्र आहे. मोठ्या ऋषींनी, धर्माची इच्छा असणाऱ्यांनी, तिला विभागले आहे.
यज्ञोपवीतमात्राणि प्रविभक्तानि पांडव । तेषु स्नात्वा तु राजेंद्र सर्वपापैः प्रमुच्यते
पवित्र विभाग हे यज्ञोपवीताच्या लांबीने मोजलेले आहेत, पांडवा. या ठिकाणी स्नान केल्यावर, राजेंद्र, सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
जलेश्वरं च यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तस्योत्पत्तिं कथयतः शृणु पांडवनंदन
त्रिलोकात प्रसिद्ध असलेले जलेश्वर हे तीर्थ, त्याची उत्पत्ती मी सांगतो, पांडवनंदना, ती तू ऐक.
पुरा मुनिगणाः सर्वे सेन्द्राश्चैव मरुद्गणाः । स्तुवंति ते महात्मानं देवदेवं महेश्वरम्
पूर्वी सर्व ऋषिगण, इंद्र आणि मरुतगण, त्या महात्मा, देवांचा देव महेश्वर यांची स्तुती करत होते.
स्तुवमानास्तु संप्राप्ता यत्र देवो महेश्वरः । विज्ञापयंति देवेशं सेंद्राश्चैव मरुद्गणाः । भयोद्विग्नान्विरूपाक्ष परित्रायस्व नः प्रभो
स्तुती करत करत ते जिथे महेश्वर देव होते तिथे पोहोचले; इंद्र आणि मरुतगण देवाधिदेवाकडे विनंती करू लागले—'विरूपाक्ष, आम्ही भीतीने व्याकुळ झालो आहोत, प्रभो, आम्हाला वाचवा.'
ईश्वर उवाच-। स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठाः किमर्थमिह चागताः । किं दुःखं कोऽनुसंतापः कुतो वा भयमागतम्
ईश्वर म्हणाले—'मुनिश्रेष्ठांनो, स्वागत आहे! तुम्ही येथे कशासाठी आलात? कोणते दुःख, कोणती चिंता, किंवा कोणती भीती तुम्हाला आली आहे?'
कथयध्वं महाभागा एतदिच्छामि वेदितुम् । एवमुक्तास्तु रुद्रेणाकथयन्नमितव्रताः
'महाभागांनो, सांगा, मला हे जाणून घ्यायचे आहे.' असे रुद्राने म्हटल्यावर, त्या दृढव्रती ऋषींनी सांगितले.
ऋषय ऊचुः-। अपि घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । बाणो नामेति विख्यातो यस्य वै त्रिपुरं पुरम्
ऋषी म्हणाले—'एक भयंकर, अत्यंत बलवान असा दानव आहे, त्याचे नाव बाण, तो आपल्या सामर्थ्यावर गर्व करतो आणि त्याचे त्रिपुर नावाचे नगर आहे.'
गगने तु वसद्दिव्यं भ्रमते तस्य तेजसा । तस्माद्भीता विरूपाक्ष त्वामेव शरणं गताः
'तो आकाशात राहतो, आपल्या तेजाने सर्वत्र संचार करतो; त्याच्या भीतीने, विरूपाक्ष, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.'
त्रायस्व महतो दुःखाद्देवत्वं हि परा गतिः । एवं प्रसादं देवेश सर्वेषां कर्तुमर्हसि
'या मोठ्या दुःखातून आम्हाला वाचवा, कारण देवत्वच आमचे श्रेष्ठ आश्रय आहे; म्हणून, देवाधिदेवा, सर्वांवर कृपा करावी.'
येन देवाः सुप्रसन्नाः सुखमेधंति शंकर । परां निर्वृतिमायांति तत्प्रभो कर्तुमर्हसि
'ज्याच्यामुळे देवता प्रसन्न होतात आणि सुखाने राहतात, शंकरा, तू तीच परमानंदाची प्राप्ती आम्हाला द्यावी, प्रभो.'