पुष्करेषु महाभाग देवाः सर्षिपुरोगमाः । सिद्धिं परमिकां प्राप्ताः पुण्येन महतान्विताः
महाभाग, पुष्करात ऋषींच्या पुढे देवांनी मोठ्या पुण्याने सर्वोच्च सिद्धी प्राप्त केली.
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवार्चने रतः । अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदंति मनीषिणः
जो मनुष्य तेथे पितर आणि देवांची भक्तीपूर्वक पूजा करत स्नान करतो, त्याला विद्वान दहा अश्वमेध यज्ञांपेक्षा दहा पट अधिक फळ मिळते असे सांगतात.
अप्येकं भोजयेद्विप्रं पुष्करारण्यमाश्रितः । तेनैति पूजिताँल्लोकान्ब्रह्मणः सदने स्थितान्
जो पुष्कराच्या अरण्यात राहून एखाद्या ब्राह्मणाला जेवू घालतो, त्याला ब्रह्माच्या निवासातील पूज्य लोकांचे लोक मिळतात.
सायंप्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृतांजलि । उपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थेषु पार्थिव
राजन, जो सकाळ-संध्याकाळ पुष्कराचे स्मरण करून हात जोडतो, तो सर्व तीर्थांत स्नान केल्यासारखा पवित्र होतो.
जन्मप्रभृति यत्पापं स्त्रियो वा पुरुषस्य वा । पुष्करे गतमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति
जन्मापासून स्त्री किंवा पुरुषाने केलेली सर्व पापे, पुष्करात एकदा गेल्यावर पूर्णपणे नष्ट होतात.
यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदनः । तथैव पुष्करो राजन्तीर्थानामादिरुच्यते
राजा, जसे सर्व देवांमध्ये मधुसूदन हा प्रमुख आहे, तसेच सर्व तीर्थांमध्ये पुष्कर हे श्रेष्ठ मानले जाते.
उष्ट्वा द्वादशवर्षाणि पुष्करे नियतः शुचिः । क्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति
जो मनुष्य पुष्करात बारावे वर्ष संयमित आणि शुद्ध राहतो, तो सर्व यज्ञांचे फळ मिळवतो आणि ब्रह्मलोकात जातो.
यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपाश्नुते । कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्
जो शंभर वर्षे अग्निहोत्र करतो किंवा पुष्करात एक कार्तिक महिना राहतो, त्याला दोन्हींचे सारखेच फळ मिळते.
दुष्करं पुष्करे गंतुं दुष्करं पुष्करे तपः । दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्
पुष्करला जाणे कठीण आहे, तिथे तप करणेही कठीण आहे, पुष्करमध्ये दान देणे कठीणच, आणि तिथे राहणे तर फारच अवघड आहे.
त्रीणि शृंगाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रस्रवणानि च । पुष्कराण्यादि तीर्थानि न विद्मस्तत्र कारणम्
पुष्करमध्ये तीन उजळ शिखरे आणि तीन झरे आहेत; ही तीर्थे फार प्रसिद्ध आहेत, पण त्याचे कारण आम्हाला माहीत नाही.
उष्ट्वा द्वादशवर्षाणि नियतो नियताशनः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यो सर्वक्रतुफलं लभेत्
जो माणूस बारा वर्षे नियमाने आणि मर्यादित अन्न घेत तिथे राहतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि सर्व यज्ञांचे फळ मिळवतो.
वसिष्ठ उवाच- प्रदक्षिणमुपावृत्तो जंबूमार्गे समाविशेत् । जंबूमार्गं समाविश्य पितृदेवर्षिपूजितम्
वसिष्ठ म्हणाले— उजवीकडे वळून जांबू मार्गात प्रवेश करावा; जांबू मार्गात गेल्यावर, जिथे पितर आणि ऋषींची पूजा होते.
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति । तत्रोष्य रजनीः पंच षष्ठकालेश्नुवन्नरः
जो मनुष्य तिथे पाच रात्री राहतो आणि सहा वेळा नियम पाळतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते आणि तो विष्णुलोकात जातो.
न दुर्गतिमवाप्नोति सिद्धिं चाप्नोत्यनुत्तमाम् । जंबुमार्गादुपावृत्तो गच्छेत्तु दुलिकाश्रमम्
त्याला कधीही वाईट वाट्याला येत नाही आणि तो उत्तम सिद्धी मिळवतो; जांबू मार्गातून वळून त्याने दुलिका आश्रमाकडे जावे.
न दुर्गतिमवाप्नोति स्वर्गलोके च पूज्यते । अगस्त्याश्रममासाद्य पितृदेवार्चने रतः
त्याला कधीही वाईट वाट्याला येत नाही आणि तो स्वर्गलोकात सन्मानित होतो; अगस्त्यांच्या आश्रमात पोहोचून, पितर आणि देवांची भक्ती करावी.
त्रिरात्रोपोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत् । शाकवृत्तिः फलैर्वापि कौमारं विंदते परम्
राजा, जो तीन रात्री उपवास करतो, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते; भाज्या किंवा फळांवर राहून तो उत्तम तारुण्य प्राप्त करतो.
कन्याश्रमं समासाद्य श्रीपुष्टं लोकपूजितम् । धर्मारण्यं हि तत्पुण्यमाद्यं च पार्थिवर्षभ
कन्या आश्रम गाठल्यावर, जो तेजस्वी आणि जगात पूज्य आहे, तो धर्माचा वन खरोखरच पवित्र आणि श्रेष्ठ आहे, हे राजाधिराज.
यत्र प्रविष्टमात्रो वै पापेभ्यो विप्रमुच्यते । अर्चयित्वा पितॄन्देवान्प्रयतो नियताशनः
जिथे फक्त प्रवेश केल्यावरच माणूस पापांतून मुक्त होतो; तिथे शुद्ध मनाने आणि मर्यादित अन्न घेत पितर-देवांची पूजा करावी.
सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते । प्रादक्षिण्यं ततः कृत्वा ययातिपतनं व्रजेत्
तो सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या यज्ञाचे फळ मिळवतो; तिथे प्रदक्षिणा घालून, त्याने ययातिपतनाकडे जावे.
हयमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति तत्र वै । महाकालमतो गच्छेन्नियतो नियताशनः
तिथे त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते; मग नियमाने आणि मर्यादित अन्न घेत महाकाळाकडे जावे.
कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत् । ततो गच्छेत धर्मज्ञ स्थानं तीर्थमुमापतेः
कोटितीर्थात स्नान केल्यावर त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते; त्यानंतर, धर्म जाणणाऱ्याने, उमापतीच्या तीर्थस्थळी जावे.
नाम्ना भद्रवटं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्राभिगम्य चेशानं गोसहस्रफलं लभेत्
भद्रवट नावाने ते तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे; तिथे जाऊन ईशानाचे दर्शन घेतल्यावर, हजार गायींचे फळ मिळते.
महादेवप्रसादाच्च गाणपत्यमवाप्नुयात् । समृद्धमसपत्नं तु श्रियायुक्तं नरोत्तम
महादेवांच्या कृपेने त्याला गणपतीपद मिळते; तेथे भरपूर संपत्ती, कोणताही शत्रू नसतो आणि मोठा सन्मान मिळतो, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
नर्मदां तु समासाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम् । तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्
नर्मदा ही नदी, जी तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे, तिथे जाऊन पितर-देवांना तर्पण दिल्यावर, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
युधिष्ठिर उवाच- वसिष्ठेन दिलीपाय कथितं तीर्थमुत्तमम् । नर्मदेति च विख्यातं पापपर्वतदारणम्
युधिष्ठिर म्हणाले— वसिष्ठांनी दिलीपाला नर्मदा या पवित्र तीर्थाबद्दल सांगितले, जी पापाचा पर्वत नष्ट करणारी आहे.
भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय नारद । नर्मदायाश्च माहात्म्यं वसिष्ठोक्तं द्विजोत्तम
मला हे पुन्हा ऐकायचे आहे; हे नारद, वसिष्ठांनी सांगितलेले नर्मदेचे माहात्म्य तू मला सांग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा.
कथमेषा महापुण्या नदी सर्वत्र विश्रुता । नर्मदानाम विख्याता तन्मम ब्रूहिनारद
ही महान पुण्यदायिनी नदी सर्वत्र प्रसिद्ध कशी झाली आणि तिला 'नर्मदा' हे नाव कसे मिळाले, हे मला सांग, नारद.
नारद उवाच-। नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च
नारद म्हणाले— नर्मदा ही सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, ती सर्व पापांचा नाश करणारी आहे. ती स्थावर आणि जंगम अशा सर्व जीवांना तारते.
नर्मदायास्तु माहात्म्यं वसिष्ठोक्तं मया श्रुतम् । तदेतद्धि महाराज सर्वं हि कथयामि ते
नर्मदेचे माहात्म्य वसिष्ठांनी सांगितलेले मी ऐकले आहे. हे महाराज, ते सर्व मी तुला सांगतो.
पुण्या कनखले गङ्गा कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्म्मदा
कनखळ येथे गंगा पवित्र आहे, कुरुक्षेत्रात सरस्वती पवित्र आहे; पण गावात असो वा जंगलात, नर्मदा सर्वत्र पवित्र आहे.