सिद्धमेव महाभागा भुंजते तद्धि नित्यदा । ततः परं महाशैलो दृश्यते लोकसंस्थितिः
भाग्यवान लोक नेहमीच तयार अन्न खातात; त्यानंतर, एक महान पर्वत दिसतो, जो सर्व लोकांचे आधार आहे.
चतुरस्रो महाप्राज्ञः सर्वतः परिमंडलः । तत्र तिष्ठंति विप्रेंद्राश्चत्वारो लोकसंमताः
तो पर्वत चौकोनी आहे, आणि सर्व बाजूंनी गोलाकार आहे, हे बुद्धिमान; तिथे चार ब्राह्मणश्रेष्ठ जगात प्रसिद्ध आहेत, ते राहतात.
दिग्गजा हि मुनिश्रेष्ठा वामनैरावतां जनाः । सुप्रतीकस्तथा विप्राः प्रभिन्नकरटामुखाः
हे श्रेष्ठ ऋषीहो, दिशांच्या ऐरावत जातीचे लोक म्हणजेच दिशा-हत्ती आहेत; तसेच, हे ब्राह्मणहो, सुप्रतीक आणि तुटलेल्या सोंडे व जबड्यांचे हत्तीही आहेत.
तस्याहं परिमाणं न संख्यातुमिहमुत्सहे । असंख्यातः सुनित्यं हि तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा
मी त्याचा आकार येथे सांगू शकत नाही; तो अनंत आहे, नेहमीच, सर्व बाजूंनी, वर आणि खाली पसरलेला आहे.
तत्र वै वायवो वांति दिग्भ्यः सर्वाभ्य एव च । असंबंधा मुनिश्रेष्ठास्तान्निगृह्णंति ते द्विजाः
तेथे सर्व दिशांमधून वारे वाहतात, हे श्रेष्ठ ऋषी; ते वारे एकमेकांशी संबंध नसतात, आणि ब्राह्मण त्यांना आवरतात.
पुष्करैः पद्मसंकाशैर्विकर्षंति महाप्रभैः । शतधा पुनरेवाशु ते तान्मुंचंति नित्यशः
कमळासारख्या कमळांनी, ते तेजस्वी वारे खेचले जातात; नंतर, पुन्हा शंभरपट, ते वारे लवकरच सोडले जातात, नेहमीच.
श्वसद्भिर्मुखनासाभ्यां दिग्गजैरिव मारुताः । आगच्छंति द्विजश्रेष्ठास्तत्र तिष्ठंति वै प्रजाः
दिशा-हत्तींच्या तोंडातून आणि नाकातून जसे वारे येतात, तसेच ते वारे येतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण; तिथेच प्रजा वास करते.
यथोद्दिष्टं मया प्रोक्तं सनिर्माणमिदं जगत् । श्रुत्वेदं पृथिवीमानं पुण्यदं च मनोनुगम्
जसे मी सांगितले, तसे हे जग निर्मिलं आहे; हे ऐका, हे बुद्धिमान, ही पृथ्वी पुण्यदायक आहे आणि मनानुसार चालते.
श्रीमांस्तरति विप्रेंद्राः सिद्धार्थः साधुसंमतः । आयुर्बलं च कीर्त्तिश्च तस्य तेजश्च वर्द्धते
श्रीमान, सिद्ध आणि सज्जनांनी मान्य केलेला ब्राह्मणश्रेष्ठ, या जगातून पार जातो; त्याचे आयुष्य, बळ, कीर्ती आणि तेज वाढते.
यः शृणोति समाख्यातुं पर्वणीदं धृतव्रतः । प्रीयंते पितरस्तस्य तथैव च पितामहाः
जो मनुष्य व्रतस्थ राहून, सणाच्या वेळी ही कथा ऐकतो, त्याचे पितर आणि आजोबा दोघेही संतुष्ट होतात.
ऋषय ऊचुः-। पृथिव्या हि परीमाणं संस्थानं सरितस्तथा । त्वत्तः श्रुत्वा महाभाग अमृतं पीतमेव च
ऋषी म्हणाले: पृथ्वीचे माप, तिचे रूप आणि नद्या, हे सर्व आम्ही तुझ्याकडून ऐकले, हे भाग्यवान; आणि अमृताचा आस्वाद घेतल्यासारखे वाटले.
तत्र भूमौ च तीर्थानि पावनानीति नः श्रुतम् । आचक्ष्व तानि सर्वाणि यथाफलकराणि च । सविशेषं महाप्राज्ञ श्रोतुमिच्छामहे तव
पृथ्वीवर पवित्र तीर्थस्थळे आहेत, असे आम्ही ऐकले; ती सर्व आणि त्यांचे फळ कसे मिळते, ते आम्हाला सांग, हे बुद्धिमान; विशेषांसह ऐकायची आमची इच्छा आहे.
सूत उवाच-। धन्यं पुण्यं महाख्यानं पृष्टमेव तपोधनाः । यथामति प्रवक्ष्यामि यथायोगं यथाश्रुतम्
सूतमुनी म्हणाले: हे तपस्वीहो, तुम्ही पुण्यवान आणि महान कथा विचारलीत; मी माझ्या कुवतीनुसार, योग्यतेनुसार आणि जसे ऐकले तसे सांगतो.
पुरातनं प्रवक्ष्यामि देवर्षेर्नारदस्य हि । युधिष्ठिरेण संवादं शृणु तद्द्विजसत्तमाः
मी प्राचीन कथा सांगतो, ती म्हणजे देवराजर्षि नारद आणि युधिष्ठिर यांचा संवाद; तो ऐका, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
हृतराज्याः पांडुपुत्रा वने तस्मिन्महारथाः । न्यवसंति महाभागा द्रौपद्या सह पांडवाः
राज्य गमावलेल्या, पराक्रमी पांडवांनी द्रौपदीसोबत त्या वनात निवास केला.
अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम् । दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्
तेव्हा त्यांनी तिथे तेजस्वी, ब्रह्मतेजाने उजळलेले, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असे नारद ऋषी पाहिले.
स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुनंदनः । दिवि भाति हि दीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः
आपल्या भावंडांनी वेढलेल्या कुरुवंशातील त्या तेजस्वी योध्यानं आकाशात इंद्रासारखा तेजाने झळाळून उठला.
यथा च देवान्सावित्री याज्ञसेनी तथा पतीन् । न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा
जशी सावित्री देवांना सोडत नाही, तशी याज्ञसेनी द्रौपदी आपल्या पतींना—पार्थांना—कधीच सोडली नाही, जशी सूर्याची प्रभा मेरू पर्वताला सोडत नाही.
प्रतिगृह्य ततः पूजां नारदो भगवानृषिः । आश्वासयद्धर्म्मपुत्रं युक्तरूपप्रियेण च
त्यांच्या पूजेचा स्वीकार करून, नारद ऋषींनी धर्मराज युधिष्ठिराला प्रेमळ आणि योग्य शब्दांनी धीर दिला.
उवाच च महात्मानं धर्म्मराजं युधिष्ठिरम् । ब्रूहि धर्म्मभृतां श्रेष्ठ किं प्रार्थ्यं हि ददामि ते
मग त्यांनी त्या महात्मा, धर्मराज युधिष्ठिराला सांगितले, 'धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, तुला काय हवे आहे ते सांग, मी ते तुला देईन.'
अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं नारदं देवसंमितम्
तेव्हा धर्मपुत्र राजा आपल्या भावांसह वाकून, हात जोडून, देवांसारख्या नारदांना म्हणाला—
त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते । कृतमित्येव मन्ये हि प्रसादात्तव सुव्रत
'सर्व लोकांनी पूजलेले आणि सर्वश्रेष्ठ असलेल्या तुम्ही जेव्हा प्रसन्न होता, तेव्हा तुमच्या कृपेने सर्व काही साध्य झाले असे मी मानतो.'
यदि त्वहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ । संदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृत्स्थं त्वं छेत्तुमर्हसि
'जर मी आणि माझे भाऊ तुमच्या कृपेचे पात्र असू, तर पापरहित ऋषिश्रेष्ठा, माझ्या मनातील शंका तुम्ही दूर करावी.'
प्रदक्षिणां यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः । किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि
'जो तीर्थयात्रेच्या इच्छेने पृथ्वीची प्रदक्षिणा करतो, त्याला पूर्णपणे काय फळ मिळते, हे ब्रह्मन्, तुम्ही मला सांगावे.'
नारद उवाच-। शृणु राजन्नवहितो दिलीपेन यथा पुरा । वसिष्ठस्य सकाशाद्वै सर्वमेतदुपश्रुतम्
नारद म्हणाले—'राजा, लक्ष देऊन ऐक, पूर्वी दिलीपाने वसिष्ठांकडून हे सर्व ऐकले होते.'
पुरा भागीरथीतीरे दिलीपो राजसत्तमः । धर्म्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन्मुनिवत्तदा
पूर्वी भागीरथीच्या काठी, उत्तम राजा दिलीपाने धर्माचरणाचा व्रत घेतले आणि ऋषीसारखा तिथे राहिला.
शुभेदेशे महाराजपुण्ये देवर्षिपूजिते । गंगाद्वारे महातेजा देवगंधर्वसेविते
त्या पवित्र स्थळी, देवर्षींच्या पूजेने पावन झालेल्या, गंगेच्या प्रवेशद्वारी, देव आणि गंधर्वांनी सेविलेल्या, तेजस्वी दिलीप वावरत होता.
स पितॄंस्तर्पयामास देवांश्च परमद्युतिः । ऋषींश्च तर्पयामास विधिदृष्टेन कर्मणा
त्या परमतेजस्वी राजाने पितरांना आणि देवांना विधिप्रमाणे तर्पण केले आणि ऋषींनाही संतुष्ट केले.
कस्यचित्त्वथ कालस्य जपन्नेव महामनाः । ददर्श भूतसंकाशं वसिष्ठमृषिमुत्तमम्
काही काळाने, मंत्रजप करत असताना, एकाग्र चित्ताने, त्याने सर्व प्राण्यांसारखा भासणारा वसिष्ठ ऋषी पाहिला.
पुरोहितं स तं दृष्ट्वा दीप्यमानमिव श्रिया । प्रहर्षमतुलं लेभे विस्मयं परमं ययौ
आपल्या कुलगुरूंना, तेजाने झळकताना पाहून, त्याच्या मनात अतुल आनंद आणि मोठा आश्चर्य निर्माण झाले.