घृततोयः समुद्रोथ दधिमंडोदकोपरः । सुरोदसागरश्चैव तथान्यो दुग्धसागरः
तेथे तुपाचा समुद्र आहे, दुसरा दह्याच्या मांडाचा समुद्र आहे; तसेच सुरोद नावाचा समुद्र आणि दूधाचा समुद्र आहे.
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा द्विजर्षभाः । पर्वताश्च महाप्राज्ञाः समुद्रैः परिवारिताः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, प्रत्येक द्वीप मागच्या द्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे; आणि हे ज्ञानीहो, पर्वत समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मनःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो द्विजाः
मध्यभागी असलेल्या द्वीपात मनःशिला नावाचा मोठा डोंगर आहे; पश्चिमेला काळा पर्वत आहे, जो नारायणाचा सखा आहे, हे ब्राह्मणहो.
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधात्सुखम्
तिथे दिव्य रत्ने स्वतः केशव राखतो; आणि तो प्रसन्न होऊन तिथल्या लोकांना सुख दिले.
शरद्वीपे कुशस्तंबो मध्ये जनपदस्य ह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके द्विजाः
शाकद्वीपात प्रदेशाच्या मध्यभागी कुशाचा काडी सन्मानाने पूजला जातो; आणि शाल्मलीद्वीपात, हे ब्राह्मणहो, शाल्मलीचे झाड पूजले जाते.
क्रौंचद्वीपे महाक्रौंचो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते भो विप्रेंद्राश्चातुर्वर्ण्येन नित्यदा
क्रौंचद्वीपात, क्रौंच नावाचा मोठा रत्नांनी भरलेला पर्वत आहे; तो सर्व वर्णांचे लोक नेहमी पूजतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
गोमंतः पर्वतो विप्राः सुमहान्सर्वधातुकः । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः
गोमंत पर्वत, हे ब्राह्मणहो, फार मोठा आणि सर्व धातूंनी युक्त आहे; तिथे कमलासारख्या डोळ्यांचा श्रीमंत सदैव वास करतो.
मोक्षिभिः संगतो नित्यं प्रभुर्नारायणोहरिः । कुशद्वीपे तु विप्रेंद्राः पर्वतो विद्रुमैश्चितः
मुक्तीच्या इच्छेने आलेल्या साधूंनी नेहमी नारायण हरि प्रभूंच्या संगतीत असतात; आणि कुशद्वीपात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, प्रवाळांनी सजलेला एक पर्वत आहे.
सुनामा च सुदुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम विप्रेंद्रास्तृतीयः कुमुदो गिरिः
पहिला पर्वत सुनामा नावाचा असून, तो जिंकणे फार कठीण आहे. दुसरा पर्वत हेमपर्वत, जो तेजस्वी आहे. तिसरा पर्वत कुमुद नावाचा आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पंचमस्तु कुशेशयः । षष्टो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः
चौथा पर्वत पुष्पवान, पाचवा कुशेशय आणि सहावा हरिगिरी असे नावाचे आहेत. हे सहा पर्वत सर्वात श्रेष्ठ मानले जातात.
तेषामंतरविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं रेणुमंडलम्
या पर्वतांमध्ये असलेली जागा नेहमीपेक्षा दुप्पट रुंदीची विभागली आहे. पहिल्या विभागाला औद्भिद, दुसऱ्याला रेणुमंडल असे नाव आहे.
तृतीयं सुरथं नाम चतुर्थं लंबनं स्मृतम् । धृतिमत्पंचमं वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्
तिसऱ्या विभागाचे नाव सुरथ, चौथ्याचे लम्बन असे आहे. पाचवा विभाग धृतिमत आणि सहावा विभाग प्रभाकर असे ओळखले जातात.
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलंबकाः । एतेषु देवगंधर्वाः प्रजाश्च मुदिता द्विजाः । विहरंति रमंते च न तेषु म्रियते जनः
सातवा विभाग कापिल नावाचा आहे. हे सात विभाग पर्वतांमध्ये आहेत. या सर्व ठिकाणी, हे ब्राह्मणहो, देव, गंधर्व आणि आनंदी लोक वावरतात व रमतात. तिथे कुणाचाही मृत्यू होत नाही.
न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छजात्योऽपि वा द्विजाः । गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च सत्तमाः
त्या प्रदेशात ना दरोडेखोर आहेत, ना परदेशी जातीचे लोक, हे ब्राह्मणहो. सर्व लोक प्रामुख्याने गोऱ्या वर्णाचे, नाजूक आणि उत्तम स्वभावाचे आहेत.
अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि द्विजपुंगवाः । यथा श्रुतं महाप्राज्ञा वर्ण्यते शृणुत द्विजाः
उरलेल्या सर्व प्रदेशांविषयी मी सांगणार आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो. हे ज्ञानीजनहो, जसे ऐकले तसे मी वर्णन करतो, ते लक्षपूर्वक ऐका.
क्रौंचद्वीपे महाभागाः क्रौंचो नाम महागिरिः । क्रौंचात्परो वामनको वामनादंधकारकः
कौंच या द्वीपावर, हे भाग्यवानहो, कौंच नावाचा मोठा पर्वत आहे. कौंचच्या पलीकडे वामनक नावाचा पर्वत आहे आणि वामनकच्या पलीकडे अंधकारक पर्वत आहे.
अंधकारात्परो विप्रा मैनाकः पर्वतोत्तमः । मैनाकात्परतो विप्रा गोविंदो गिरिरुत्तमः
अंधकारकच्या पलीकडे, हे ब्राह्मणहो, मुख्य पर्वत म्हणून मेणाक आहे. मेणाकच्या पुढे, हे ब्राह्मणहो, गोविंद नावाचा उत्तम पर्वत आहे.
गोविंदात्परतश्चैव पुंडरीको महागिरिः । पुंडरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः
गोविंदच्या पुढे पुंडरीक नावाचा मोठा पर्वत आहे. पुंडरीकच्या पुढे दुंदुभिस्वन नावाचा पर्वत आहे, असे सांगितले जाते.
पुरस्ताद्द्विगुणस्तेषां विष्कंभो मुनिपुंगवाः । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
या सर्व पर्वतांच्या पुढे, हे श्रेष्ठ मुनीहो, त्यांच्या मध्ये असलेली जागा दुप्पट आहे. त्या प्रदेशांचे मी वर्णन करतो, ते लक्षपूर्वक ऐका.
क्रौंचस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः । मनोनुगात्परो देश उष्णो नाम तपोधनाः
कौंचचा प्रदेश कुशल नावाचा आहे. वामनकाचा प्रदेश मनोनुग आहे. मनोनुगच्या पुढे उष्ण नावाचा प्रदेश आहे, हे तपस्वीहो.
उष्णात्परः प्रावरकः प्रावरादंधकारकः । अंधकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः
उष्णच्या पुढे प्रावरक नावाचा प्रदेश आहे. प्रावरकच्या पुढे अंधकारक नावाचा प्रदेश आहे. अंधकारक प्रदेशाच्या पुढे मुनि नावाचा प्रदेश आहे.
मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः । सिद्धचारणसंकीर्णो गौरः प्रायोजनः स्मृतः
मुनि प्रदेशाच्या पुढे दुंदुभिस्वन नावाचा प्रदेश आहे, असे सांगितले जाते. तिथे सिद्ध आणि चारण लोक वावरतात, आणि तेथील लोक प्रामुख्याने गोऱ्या वर्णाचे आहेत.
एते देशाः समाख्याता देवगंधर्वसेविताः । पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान्
हे सर्व प्रदेश, देव आणि गंधर्व यांच्या सेवेत आहेत, असे सांगितले गेले. पुष्कर या द्वीपावर पुष्कर नावाचा पर्वत आहे, जो मणी आणि रत्नांनी सजलेला आहे.
तत्र नित्यं प्रसरति स्वयं देवः प्रजापतिः । पर्युपासंति तं नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः
त्या ठिकाणी देव प्रजापती नेहमी स्वतः वास करतो. सर्व देव आणि महर्षी त्याची नेहमी सेवा करतात.
वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयंति द्विजोत्तमाः । जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च
श्रेष्ठ ब्राह्मण त्या देवतेची मनाला आनंद देणाऱ्या शब्दांनी पूजा करतात. जांबूद्वीपातून अनेक प्रकारची रत्ने उत्पन्न होतात.
द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां मुनिसत्तमाः । विप्राणां ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च
त्या सर्व द्वीपांमध्ये, हे श्रेष्ठ मुनीहो, लोक—विशेषतः ब्राह्मण—ब्रह्मचर्य, सत्य आणि संयम यावर आधारलेले जीवन जगतात.
आरोग्यायुष्प्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः । एते जनपदा विप्रा द्वीपेषु तेषु सत्तमाः
आरोग्य आणि आयुष्य यांच्या प्रमाणानुसार, हे प्रदेश दोनपट, आणि पुन्हा दोनपट मोठे आहेत; हे ब्राह्मणहो, त्या द्वीपांमध्ये रहाणारे लोक अत्यंत श्रेष्ठ आहेत.
उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रवर्त्तते । ईश्वरो दंडमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः
ज्या प्रदेशांमध्ये एकच धर्म चालतो, ते मी सांगितले; परमेश्वर स्वतः दंड उचलून, स्वतःच प्रजापती म्हणून राज्य करतो.
द्वीपानेतान्मुनिवरा रक्षंस्तिष्ठति सर्वदा । स राजा स शिवो विप्राः स पिता स पितामहः
हे श्रेष्ठ ऋषीहो, तो राजा या द्वीपांचे नेहमीच रक्षण करतो; तोच शंकर आहे, तोच वडील आहे, तोच आजोबा आहे, हे ब्राह्मणहो.
गोपायति द्विजश्रेष्ठाः प्रजाः स द्विजपंडिताः । भोजनं चात्र विप्रेंद्राः प्रजाः स्वयमुपस्थितम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, तो प्रजांचे आणि विद्वान ब्राह्मणांचे रक्षण करतो; आणि येथे, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, प्रजांना अन्न आपोआप मिळते.