महानदी च भो विप्रास्तथा मणिजला नदी । इक्षुवर्द्धनिका चैव नदी मुनिवराः स्मृताः
हे ब्राह्मणहो, तिथे एक मोठी नदी आहे, तसेच मणिजला नावाची नदी आहे; आणि ऋषी स्मरण करतात की इक्षुवर्धनिका नावाचीही एक नदी आहे.
ततः प्रवृत्ताः पुण्योदा नद्यः परमशोभनाः । सहस्राणां शतान्येव यतो वर्षति वासवः
तिथून शेकडो हजारो सुंदर आणि पवित्र नद्या वाहतात, जिथे जिथे इंद्र पाऊस पाडतो.
न तासां नामधेयानि परिस्मर्तुं तथैव च । शक्यंते परिसंख्यातुं पुण्यास्ता हि सरिद्वराः
त्या सर्व पवित्र नद्यांची नावे आठवता येत नाहीत, आणि त्यांची नेमकी संख्या सांगता येत नाही; कारण त्या सर्व नद्या अगणित आहेत.
ततः पुण्या जनपदाश्चत्वारो लोकविश्रुताः । मृगाश्च मशकाश्चैव मानसा मल्लकास्तथा
त्यानंतर चार पवित्र आणि जगभर प्रसिद्ध प्रदेश आहेत, आणि तिथे मृग, मशक, मानस आणि मल्लक नावाचे लोक राहतात.
मृगाश्च ब्रह्मभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता द्विजाः । मशकेषु तु राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः
मृगांच्या प्रदेशात ब्राह्मण आपल्या कर्तव्यात मग्न असतात; मशकांमध्ये सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, धर्मशील क्षत्रिय राहतात.
मानसाश्च महाभागा वैश्यधर्मोपजीविनः । सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः
मानस हे फार भाग्यवान असून, ते वैश्यधर्माने उपजीविका करतात; ते सर्व सुखांनी युक्त, शूर आणि धर्म व अर्थ यासाठी कटिबद्ध असतात.
शूद्रास्तु मल्लका नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः । न तत्र राजा विप्रेंद्रा न दंडो न च दंडिकाः
मल्लक हे नेहमी शूद्र असतात, आणि ते सर्व धर्मशील असतात; तिथे ना राजा आहे, ना शिक्षा आहे, ना शिक्षा देणारे आहेत.
स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षंति परस्परम् । एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम्
ते सर्वजण आपापल्या धर्माने एकमेकांचे रक्षण करतात; त्या द्वीपाबद्दल एवढेच सांगता येईल.
एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि
महान तेजस्वी शाकद्वीपाबद्दल एवढेच ऐकावे.
सूत उवाच-। उत्तरेषु च भो विप्रा द्वीपेषु श्रूयते कथा । एवं तत्र महाभागा ब्रुवतस्तन्निबोधत
सूतमुनी म्हणाले: हे ब्राह्मणहो, उत्तरेकडील द्वीपांमध्ये अशी एक कथा ऐकू येते; म्हणून, हे भाग्यवान लोकहो, मी सांगतो ते लक्षपूर्वक ऐका.
घृततोयः समुद्रोथ दधिमंडोदकोपरः । सुरोदसागरश्चैव तथान्यो दुग्धसागरः
तेथे तुपाचा समुद्र आहे, दुसरा दह्याच्या मांडाचा समुद्र आहे; तसेच सुरोद नावाचा समुद्र आणि दूधाचा समुद्र आहे.
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा द्विजर्षभाः । पर्वताश्च महाप्राज्ञाः समुद्रैः परिवारिताः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, प्रत्येक द्वीप मागच्या द्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे; आणि हे ज्ञानीहो, पर्वत समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मनःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो द्विजाः
मध्यभागी असलेल्या द्वीपात मनःशिला नावाचा मोठा डोंगर आहे; पश्चिमेला काळा पर्वत आहे, जो नारायणाचा सखा आहे, हे ब्राह्मणहो.
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधात्सुखम्
तिथे दिव्य रत्ने स्वतः केशव राखतो; आणि तो प्रसन्न होऊन तिथल्या लोकांना सुख दिले.
शरद्वीपे कुशस्तंबो मध्ये जनपदस्य ह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके द्विजाः
शाकद्वीपात प्रदेशाच्या मध्यभागी कुशाचा काडी सन्मानाने पूजला जातो; आणि शाल्मलीद्वीपात, हे ब्राह्मणहो, शाल्मलीचे झाड पूजले जाते.
क्रौंचद्वीपे महाक्रौंचो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते भो विप्रेंद्राश्चातुर्वर्ण्येन नित्यदा
क्रौंचद्वीपात, क्रौंच नावाचा मोठा रत्नांनी भरलेला पर्वत आहे; तो सर्व वर्णांचे लोक नेहमी पूजतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
गोमंतः पर्वतो विप्राः सुमहान्सर्वधातुकः । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः
गोमंत पर्वत, हे ब्राह्मणहो, फार मोठा आणि सर्व धातूंनी युक्त आहे; तिथे कमलासारख्या डोळ्यांचा श्रीमंत सदैव वास करतो.
मोक्षिभिः संगतो नित्यं प्रभुर्नारायणोहरिः । कुशद्वीपे तु विप्रेंद्राः पर्वतो विद्रुमैश्चितः
मुक्तीच्या इच्छेने आलेल्या साधूंनी नेहमी नारायण हरि प्रभूंच्या संगतीत असतात; आणि कुशद्वीपात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, प्रवाळांनी सजलेला एक पर्वत आहे.
सुनामा च सुदुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम विप्रेंद्रास्तृतीयः कुमुदो गिरिः
पहिला पर्वत सुनामा नावाचा असून, तो जिंकणे फार कठीण आहे. दुसरा पर्वत हेमपर्वत, जो तेजस्वी आहे. तिसरा पर्वत कुमुद नावाचा आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पंचमस्तु कुशेशयः । षष्टो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः
चौथा पर्वत पुष्पवान, पाचवा कुशेशय आणि सहावा हरिगिरी असे नावाचे आहेत. हे सहा पर्वत सर्वात श्रेष्ठ मानले जातात.
तेषामंतरविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं रेणुमंडलम्
या पर्वतांमध्ये असलेली जागा नेहमीपेक्षा दुप्पट रुंदीची विभागली आहे. पहिल्या विभागाला औद्भिद, दुसऱ्याला रेणुमंडल असे नाव आहे.
तृतीयं सुरथं नाम चतुर्थं लंबनं स्मृतम् । धृतिमत्पंचमं वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्
तिसऱ्या विभागाचे नाव सुरथ, चौथ्याचे लम्बन असे आहे. पाचवा विभाग धृतिमत आणि सहावा विभाग प्रभाकर असे ओळखले जातात.
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलंबकाः । एतेषु देवगंधर्वाः प्रजाश्च मुदिता द्विजाः । विहरंति रमंते च न तेषु म्रियते जनः
सातवा विभाग कापिल नावाचा आहे. हे सात विभाग पर्वतांमध्ये आहेत. या सर्व ठिकाणी, हे ब्राह्मणहो, देव, गंधर्व आणि आनंदी लोक वावरतात व रमतात. तिथे कुणाचाही मृत्यू होत नाही.
न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छजात्योऽपि वा द्विजाः । गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च सत्तमाः
त्या प्रदेशात ना दरोडेखोर आहेत, ना परदेशी जातीचे लोक, हे ब्राह्मणहो. सर्व लोक प्रामुख्याने गोऱ्या वर्णाचे, नाजूक आणि उत्तम स्वभावाचे आहेत.
अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि द्विजपुंगवाः । यथा श्रुतं महाप्राज्ञा वर्ण्यते शृणुत द्विजाः
उरलेल्या सर्व प्रदेशांविषयी मी सांगणार आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो. हे ज्ञानीजनहो, जसे ऐकले तसे मी वर्णन करतो, ते लक्षपूर्वक ऐका.
क्रौंचद्वीपे महाभागाः क्रौंचो नाम महागिरिः । क्रौंचात्परो वामनको वामनादंधकारकः
कौंच या द्वीपावर, हे भाग्यवानहो, कौंच नावाचा मोठा पर्वत आहे. कौंचच्या पलीकडे वामनक नावाचा पर्वत आहे आणि वामनकच्या पलीकडे अंधकारक पर्वत आहे.
अंधकारात्परो विप्रा मैनाकः पर्वतोत्तमः । मैनाकात्परतो विप्रा गोविंदो गिरिरुत्तमः
अंधकारकच्या पलीकडे, हे ब्राह्मणहो, मुख्य पर्वत म्हणून मेणाक आहे. मेणाकच्या पुढे, हे ब्राह्मणहो, गोविंद नावाचा उत्तम पर्वत आहे.
गोविंदात्परतश्चैव पुंडरीको महागिरिः । पुंडरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः
गोविंदच्या पुढे पुंडरीक नावाचा मोठा पर्वत आहे. पुंडरीकच्या पुढे दुंदुभिस्वन नावाचा पर्वत आहे, असे सांगितले जाते.
पुरस्ताद्द्विगुणस्तेषां विष्कंभो मुनिपुंगवाः । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
या सर्व पर्वतांच्या पुढे, हे श्रेष्ठ मुनीहो, त्यांच्या मध्ये असलेली जागा दुप्पट आहे. त्या प्रदेशांचे मी वर्णन करतो, ते लक्षपूर्वक ऐका.
क्रौंचस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः । मनोनुगात्परो देश उष्णो नाम तपोधनाः
कौंचचा प्रदेश कुशल नावाचा आहे. वामनकाचा प्रदेश मनोनुग आहे. मनोनुगच्या पुढे उष्ण नावाचा प्रदेश आहे, हे तपस्वीहो.