श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्मात्श्यामगिरिः स्मृतः । ततः परं मुनिश्रेष्ठा दुर्गशैलो महोदयः
जिथे श्यामपणा उत्पन्न झाला, म्हणून त्याला श्यामगिरी म्हणतात. त्याच्या पुढे, ऋषीश्रेष्ठांनो, दुर्ग नावाचा मोठा आणि कठीण पर्वत आहे.
केशरी केशरयुतो यतो वातः प्रवर्त्तते । तेषां योजनविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः
केशरी आणि केशरासहित पर्वत आहे, जिथून वारा वाहतो. त्यांची रुंदी द्विजांनो, इतर पर्वतांपेक्षा दुप्पट आहे आणि प्रत्येकाची मापे वेगळी आहेत.
वर्षाणि तेषु विप्रेंद्राः संप्रोक्तानि मनीषिभिः । महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरम्
त्या भागात, ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, महाज्ञानी लोकांनी क्षेत्रांची नावे सांगितली आहेत—महामेरू, महाकाश, जलध, आणि कुमुदोत्तर.
जलधारो महाप्राज्ञः सुकुमार इति स्मृतः । रेवतस्य तु कौमारः श्यामश्च मणिकांचनः
जलधाराला सुकोमल असे म्हणतात, महाज्ञानी. रैवताचा भाग कौमार नावाने ओळखला जातो, आणि श्याम प्रदेश रत्न व सोन्याने सजलेला आहे.
केशरस्याथ मौदाकी परेण तु महान्पुमान् । परिवार्य्यं तु विप्रेंद्रा दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च
केशराच्या पुढे मौदाकी आहे, आणि त्यापुढे मोठा पुमान पर्वत आहे. ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, हे सर्व पर्वत एकमेकांनी वेढलेले आहेत, आणि त्यांची लांबी-रुंदी जशी सांगितली तशीच आहे.
जंबूद्वीपेन संख्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः । शाको नाम महाप्राज्ञाः प्रजास्तस्य सहानुगाः
हा भाग जांबूद्वीपात समाविष्ट आहे, आणि त्याच्या मध्यभागी एक मोठं झाड आहे. महाज्ञानी, त्याला शाक म्हणतात आणि तिथले लोक आपल्या कुटुंबासह राहतात.
तत्र पुण्या जनपदाः पूज्यते तत्र शंकरः । तत्र गच्छंति सिद्धाश्च चारणा दैवतानि च
तिथे पुण्यवान प्रदेश आणि लोक आहेत; तिथे शंकराची पूजा होते. तिथे सिद्ध, चारण आणि देवताही जातात.
धार्मिकाश्च प्रजाः सर्वाः चत्वारो गतमत्सराः । वर्णाः स्वकर्मनिरता न च स्तेनोऽत्र दृश्यते
तिथल्या सर्व लोकांचा स्वभाव धार्मिक आहे, चारही वर्ण मत्सररहित आहेत. प्रत्येकजण आपल्या कर्तव्यात मग्न आहे आणि तिथे कुठेही चोर आढळत नाही.
दीर्घायुषो महाप्राज्ञा जरामृत्युविवर्जिताः । प्रजास्तत्र विवर्द्धंते वर्षास्विव समुद्रगाः
तिथले लोक दीर्घायुषी, अत्यंत बुद्धिमान आणि त्यांना म्हातारपण किंवा मृत्यू नाही. तिथे लोक पावसाळ्यात समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्यांसारखे वाढतात.
नद्यः पुण्यजलास्तत्र गंगा च बहुधा गता । सुकुमारी कुमारी च शीता शीतोदका तथा
तिथे पवित्र पाण्याच्या नद्या आहेत, आणि गंगा अनेक प्रवाहांनी वाहते. तसंच सुकोमारी, कुमारी, शिता आणि शीतोदक या नद्याही आहेत.
महानदी च भो विप्रास्तथा मणिजला नदी । इक्षुवर्द्धनिका चैव नदी मुनिवराः स्मृताः
हे ब्राह्मणहो, तिथे एक मोठी नदी आहे, तसेच मणिजला नावाची नदी आहे; आणि ऋषी स्मरण करतात की इक्षुवर्धनिका नावाचीही एक नदी आहे.
ततः प्रवृत्ताः पुण्योदा नद्यः परमशोभनाः । सहस्राणां शतान्येव यतो वर्षति वासवः
तिथून शेकडो हजारो सुंदर आणि पवित्र नद्या वाहतात, जिथे जिथे इंद्र पाऊस पाडतो.
न तासां नामधेयानि परिस्मर्तुं तथैव च । शक्यंते परिसंख्यातुं पुण्यास्ता हि सरिद्वराः
त्या सर्व पवित्र नद्यांची नावे आठवता येत नाहीत, आणि त्यांची नेमकी संख्या सांगता येत नाही; कारण त्या सर्व नद्या अगणित आहेत.
ततः पुण्या जनपदाश्चत्वारो लोकविश्रुताः । मृगाश्च मशकाश्चैव मानसा मल्लकास्तथा
त्यानंतर चार पवित्र आणि जगभर प्रसिद्ध प्रदेश आहेत, आणि तिथे मृग, मशक, मानस आणि मल्लक नावाचे लोक राहतात.
मृगाश्च ब्रह्मभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता द्विजाः । मशकेषु तु राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः
मृगांच्या प्रदेशात ब्राह्मण आपल्या कर्तव्यात मग्न असतात; मशकांमध्ये सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, धर्मशील क्षत्रिय राहतात.
मानसाश्च महाभागा वैश्यधर्मोपजीविनः । सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः
मानस हे फार भाग्यवान असून, ते वैश्यधर्माने उपजीविका करतात; ते सर्व सुखांनी युक्त, शूर आणि धर्म व अर्थ यासाठी कटिबद्ध असतात.
शूद्रास्तु मल्लका नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः । न तत्र राजा विप्रेंद्रा न दंडो न च दंडिकाः
मल्लक हे नेहमी शूद्र असतात, आणि ते सर्व धर्मशील असतात; तिथे ना राजा आहे, ना शिक्षा आहे, ना शिक्षा देणारे आहेत.
स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षंति परस्परम् । एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम्
ते सर्वजण आपापल्या धर्माने एकमेकांचे रक्षण करतात; त्या द्वीपाबद्दल एवढेच सांगता येईल.
एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि
महान तेजस्वी शाकद्वीपाबद्दल एवढेच ऐकावे.
सूत उवाच-। उत्तरेषु च भो विप्रा द्वीपेषु श्रूयते कथा । एवं तत्र महाभागा ब्रुवतस्तन्निबोधत
सूतमुनी म्हणाले: हे ब्राह्मणहो, उत्तरेकडील द्वीपांमध्ये अशी एक कथा ऐकू येते; म्हणून, हे भाग्यवान लोकहो, मी सांगतो ते लक्षपूर्वक ऐका.
घृततोयः समुद्रोथ दधिमंडोदकोपरः । सुरोदसागरश्चैव तथान्यो दुग्धसागरः
तेथे तुपाचा समुद्र आहे, दुसरा दह्याच्या मांडाचा समुद्र आहे; तसेच सुरोद नावाचा समुद्र आणि दूधाचा समुद्र आहे.
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा द्विजर्षभाः । पर्वताश्च महाप्राज्ञाः समुद्रैः परिवारिताः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, प्रत्येक द्वीप मागच्या द्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे; आणि हे ज्ञानीहो, पर्वत समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मनःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो द्विजाः
मध्यभागी असलेल्या द्वीपात मनःशिला नावाचा मोठा डोंगर आहे; पश्चिमेला काळा पर्वत आहे, जो नारायणाचा सखा आहे, हे ब्राह्मणहो.
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधात्सुखम्
तिथे दिव्य रत्ने स्वतः केशव राखतो; आणि तो प्रसन्न होऊन तिथल्या लोकांना सुख दिले.
शरद्वीपे कुशस्तंबो मध्ये जनपदस्य ह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके द्विजाः
शाकद्वीपात प्रदेशाच्या मध्यभागी कुशाचा काडी सन्मानाने पूजला जातो; आणि शाल्मलीद्वीपात, हे ब्राह्मणहो, शाल्मलीचे झाड पूजले जाते.
क्रौंचद्वीपे महाक्रौंचो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते भो विप्रेंद्राश्चातुर्वर्ण्येन नित्यदा
क्रौंचद्वीपात, क्रौंच नावाचा मोठा रत्नांनी भरलेला पर्वत आहे; तो सर्व वर्णांचे लोक नेहमी पूजतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
गोमंतः पर्वतो विप्राः सुमहान्सर्वधातुकः । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः
गोमंत पर्वत, हे ब्राह्मणहो, फार मोठा आणि सर्व धातूंनी युक्त आहे; तिथे कमलासारख्या डोळ्यांचा श्रीमंत सदैव वास करतो.
मोक्षिभिः संगतो नित्यं प्रभुर्नारायणोहरिः । कुशद्वीपे तु विप्रेंद्राः पर्वतो विद्रुमैश्चितः
मुक्तीच्या इच्छेने आलेल्या साधूंनी नेहमी नारायण हरि प्रभूंच्या संगतीत असतात; आणि कुशद्वीपात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, प्रवाळांनी सजलेला एक पर्वत आहे.
सुनामा च सुदुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम विप्रेंद्रास्तृतीयः कुमुदो गिरिः
पहिला पर्वत सुनामा नावाचा असून, तो जिंकणे फार कठीण आहे. दुसरा पर्वत हेमपर्वत, जो तेजस्वी आहे. तिसरा पर्वत कुमुद नावाचा आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पंचमस्तु कुशेशयः । षष्टो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः
चौथा पर्वत पुष्पवान, पाचवा कुशेशय आणि सहावा हरिगिरी असे नावाचे आहेत. हे सहा पर्वत सर्वात श्रेष्ठ मानले जातात.