ऋषय ऊचुः-। शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावदिह धार्मिक । उक्तस्त्वया महाप्राज्ञ विस्तरं ब्रूहि तत्त्वतः
ऋषी म्हणाले: शाकद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन तू येथे केलेस, हे धर्मशील; आता, हे महाज्ञानी, त्याचे तपशीलवार खरे वर्णन सांग.
सूत उवाच-। तथैव पर्वता विप्राः सप्तात्र मणिपर्वताः । रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि वर्णये
सूत म्हणाला: त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणांनो, येथे सात मणीमय पर्वत आहेत; त्यांच्या नावांची आणि रत्नांची नद्यांची माहिती मी सांगतो.
अतीवगुणवत्सर्वं तत्त्वं पृच्छथ धार्मिकाः । देवर्षिगंधर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते
धार्मिक मंडळींनो, तुम्ही जे सत्य जाणून घ्यायला उत्सुक आहात, त्याबद्दल तुमचं खूप कौतुक आहे. या सर्व पर्वतांमध्ये मेरू हा सर्वात प्रसिद्ध असून, तो देव, ऋषी आणि गंधर्व यांच्या सभोवताली वसलेला आहे.
प्रागायतो महाभागा मलयोनाम पर्वतः । ततो मेघाः प्रवर्त्तंते प्रभवंति च सर्वशः
त्याच्या पूर्वेला, भाग्यवान मंडळींनो, मलय नावाचा पर्वत आहे. तिथून ढग निर्माण होतात आणि सर्वत्र पसरतात.
ततः परेण मुनयो जलधारो महागिरिः । ततो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
त्या पुढे, ऋषीजनांनो, जलधार नावाचा मोठा पर्वत आहे. तिथून इंद्र नेहमीच उत्तम पाणी घेतो.
ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले द्विजोत्तमाः । उच्चैर्गिरी रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम्
तिथून पावसाळ्यात पाऊस पडतो, द्विजश्रेष्ठांनो. तिथे उंच असा रैवतक पर्वत नेहमीच स्थित आहे.
रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः । उत्तरेण तु विप्रेंद्राः श्यामो नाम महागिरिः
आकाशात रेवती हे नक्षत्र आहे, जे पितामहाने ठरवले आहे. त्याच्या उत्तरेला, ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, श्याम नावाचा मोठा पर्वत आहे.
नवमेघप्रभः प्रांशुः श्रीमानुज्ज्वलविग्रहः । यतः श्यामत्वमापन्नाः प्रजा मुदितमानसाः
तो पर्वत नव्या ढगांसारखा चमकतो, उंच आहे, तेजस्वी आहे आणि सुंदर दिसतो. त्याच्यामुळे लोकांना आनंद मिळतो आणि त्यांचा रंग श्याम झाला आहे.
ऋषय ऊचुः-। सुमहान्संशयोऽस्माकं प्राप्तोयं सूत यत्त्वया । प्रजाः कथं सूत सम्यक्संप्राप्ताः श्यामतामिह
ऋषी म्हणाले: सूताजी, तुझ्या बोलण्यामुळे आमच्या मनात मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे. इथल्या लोकांचा रंग श्याम कसा झाला, हे नीट सांग.
सूत उवाच-। सर्वेष्वेव महाप्राज्ञा द्वीपेषु मुनिपुंगवाः । गौरः कृष्णश्च पतगस्तयोर्वर्णांतरे द्विजाः
सूत म्हणाला: सर्व द्वीपांमध्ये, महाज्ञानी ऋषीजनांनो, पक्षी आहेत—काही पांढरे, काही काळे, आणि त्यांच्यात आणखी वेगळ्या रंगाचेही आहेत.
श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्मात्श्यामगिरिः स्मृतः । ततः परं मुनिश्रेष्ठा दुर्गशैलो महोदयः
जिथे श्यामपणा उत्पन्न झाला, म्हणून त्याला श्यामगिरी म्हणतात. त्याच्या पुढे, ऋषीश्रेष्ठांनो, दुर्ग नावाचा मोठा आणि कठीण पर्वत आहे.
केशरी केशरयुतो यतो वातः प्रवर्त्तते । तेषां योजनविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः
केशरी आणि केशरासहित पर्वत आहे, जिथून वारा वाहतो. त्यांची रुंदी द्विजांनो, इतर पर्वतांपेक्षा दुप्पट आहे आणि प्रत्येकाची मापे वेगळी आहेत.
वर्षाणि तेषु विप्रेंद्राः संप्रोक्तानि मनीषिभिः । महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरम्
त्या भागात, ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, महाज्ञानी लोकांनी क्षेत्रांची नावे सांगितली आहेत—महामेरू, महाकाश, जलध, आणि कुमुदोत्तर.
जलधारो महाप्राज्ञः सुकुमार इति स्मृतः । रेवतस्य तु कौमारः श्यामश्च मणिकांचनः
जलधाराला सुकोमल असे म्हणतात, महाज्ञानी. रैवताचा भाग कौमार नावाने ओळखला जातो, आणि श्याम प्रदेश रत्न व सोन्याने सजलेला आहे.
केशरस्याथ मौदाकी परेण तु महान्पुमान् । परिवार्य्यं तु विप्रेंद्रा दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च
केशराच्या पुढे मौदाकी आहे, आणि त्यापुढे मोठा पुमान पर्वत आहे. ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, हे सर्व पर्वत एकमेकांनी वेढलेले आहेत, आणि त्यांची लांबी-रुंदी जशी सांगितली तशीच आहे.
जंबूद्वीपेन संख्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः । शाको नाम महाप्राज्ञाः प्रजास्तस्य सहानुगाः
हा भाग जांबूद्वीपात समाविष्ट आहे, आणि त्याच्या मध्यभागी एक मोठं झाड आहे. महाज्ञानी, त्याला शाक म्हणतात आणि तिथले लोक आपल्या कुटुंबासह राहतात.
तत्र पुण्या जनपदाः पूज्यते तत्र शंकरः । तत्र गच्छंति सिद्धाश्च चारणा दैवतानि च
तिथे पुण्यवान प्रदेश आणि लोक आहेत; तिथे शंकराची पूजा होते. तिथे सिद्ध, चारण आणि देवताही जातात.
धार्मिकाश्च प्रजाः सर्वाः चत्वारो गतमत्सराः । वर्णाः स्वकर्मनिरता न च स्तेनोऽत्र दृश्यते
तिथल्या सर्व लोकांचा स्वभाव धार्मिक आहे, चारही वर्ण मत्सररहित आहेत. प्रत्येकजण आपल्या कर्तव्यात मग्न आहे आणि तिथे कुठेही चोर आढळत नाही.
दीर्घायुषो महाप्राज्ञा जरामृत्युविवर्जिताः । प्रजास्तत्र विवर्द्धंते वर्षास्विव समुद्रगाः
तिथले लोक दीर्घायुषी, अत्यंत बुद्धिमान आणि त्यांना म्हातारपण किंवा मृत्यू नाही. तिथे लोक पावसाळ्यात समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्यांसारखे वाढतात.
नद्यः पुण्यजलास्तत्र गंगा च बहुधा गता । सुकुमारी कुमारी च शीता शीतोदका तथा
तिथे पवित्र पाण्याच्या नद्या आहेत, आणि गंगा अनेक प्रवाहांनी वाहते. तसंच सुकोमारी, कुमारी, शिता आणि शीतोदक या नद्याही आहेत.
महानदी च भो विप्रास्तथा मणिजला नदी । इक्षुवर्द्धनिका चैव नदी मुनिवराः स्मृताः
हे ब्राह्मणहो, तिथे एक मोठी नदी आहे, तसेच मणिजला नावाची नदी आहे; आणि ऋषी स्मरण करतात की इक्षुवर्धनिका नावाचीही एक नदी आहे.
ततः प्रवृत्ताः पुण्योदा नद्यः परमशोभनाः । सहस्राणां शतान्येव यतो वर्षति वासवः
तिथून शेकडो हजारो सुंदर आणि पवित्र नद्या वाहतात, जिथे जिथे इंद्र पाऊस पाडतो.
न तासां नामधेयानि परिस्मर्तुं तथैव च । शक्यंते परिसंख्यातुं पुण्यास्ता हि सरिद्वराः
त्या सर्व पवित्र नद्यांची नावे आठवता येत नाहीत, आणि त्यांची नेमकी संख्या सांगता येत नाही; कारण त्या सर्व नद्या अगणित आहेत.
ततः पुण्या जनपदाश्चत्वारो लोकविश्रुताः । मृगाश्च मशकाश्चैव मानसा मल्लकास्तथा
त्यानंतर चार पवित्र आणि जगभर प्रसिद्ध प्रदेश आहेत, आणि तिथे मृग, मशक, मानस आणि मल्लक नावाचे लोक राहतात.
मृगाश्च ब्रह्मभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता द्विजाः । मशकेषु तु राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः
मृगांच्या प्रदेशात ब्राह्मण आपल्या कर्तव्यात मग्न असतात; मशकांमध्ये सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, धर्मशील क्षत्रिय राहतात.
मानसाश्च महाभागा वैश्यधर्मोपजीविनः । सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः
मानस हे फार भाग्यवान असून, ते वैश्यधर्माने उपजीविका करतात; ते सर्व सुखांनी युक्त, शूर आणि धर्म व अर्थ यासाठी कटिबद्ध असतात.
शूद्रास्तु मल्लका नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः । न तत्र राजा विप्रेंद्रा न दंडो न च दंडिकाः
मल्लक हे नेहमी शूद्र असतात, आणि ते सर्व धर्मशील असतात; तिथे ना राजा आहे, ना शिक्षा आहे, ना शिक्षा देणारे आहेत.
स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षंति परस्परम् । एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम्
ते सर्वजण आपापल्या धर्माने एकमेकांचे रक्षण करतात; त्या द्वीपाबद्दल एवढेच सांगता येईल.
एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि
महान तेजस्वी शाकद्वीपाबद्दल एवढेच ऐकावे.
सूत उवाच-। उत्तरेषु च भो विप्रा द्वीपेषु श्रूयते कथा । एवं तत्र महाभागा ब्रुवतस्तन्निबोधत
सूतमुनी म्हणाले: हे ब्राह्मणहो, उत्तरेकडील द्वीपांमध्ये अशी एक कथा ऐकू येते; म्हणून, हे भाग्यवान लोकहो, मी सांगतो ते लक्षपूर्वक ऐका.