ऋषय ऊचुः-। जंबूखंडस्त्वया प्रोक्तो यथावदिह सत्तमः । विष्कंभस्य च प्रब्रूहि परिमाणं हि तत्त्वतः
ऋषी म्हणाले: जांबूखंडाचे तू योग्य वर्णन केलेस, हे श्रेष्ठ; आता त्याचा व्यास खरा किती आहे ते सांग.
समुद्रस्य प्रमाणं च सम्यगच्छिद्र दर्शनः । शाकद्वीपं च नो ब्रूहि कुशद्वीपं च धार्मिकम्
समुद्राचे मापही नीट सांग, हे स्पष्टदर्शी; तसेच शाकद्वीप आणि धर्मशील कुशद्वीप यांची माहिती दे.
शाल्मलं चैव तत्त्वेन क्रौंचद्वीपं तथैव च । सूत उवाच-। विप्राः सुबहवो द्वीपाः यैरिदं संततं जगत् । सप्तद्वीपान्प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं द्विजपुंगवाः
शाल्मल आणि क्रौंचद्वीप यांचीही खरी माहिती सांग. सूत म्हणाला: हे ब्राह्मणांनो, या जगाला वेढणारे अनेक द्वीप आहेत; मी आता सात द्वीपांचे वर्णन करतो, ऐका, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
अष्टादशसहस्राणि योजनानि द्विजोत्तमाः । षट्शतानि च पूर्णानि विष्कंभो जंबुपर्वतः
जांबू पर्वताचा व्यास अठरा हजार सहाशे योजन आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.
लवणस्य समुद्रस्य विष्कंभो द्विगुणः स्मृतः । नानाजनपदाकीर्णो मणिविद्रुमचित्रितः
लवणसमुद्राचा व्यास त्याच्या दुप्पट आहे, तो विविध लोकांनी भरलेला आणि मणी व प्रवाळांनी सुशोभित आहे.
नैकधातुविचित्रैश्च पर्वतैरुपशोभितः । सिद्धचारणसंकीर्णैः सागरः परिमंडलः
तो समुद्र अनेक प्रकारच्या धातूंच्या पर्वतांनी शोभलेला आहे आणि सिद्ध व चारणांनी वेढलेला, पूर्ण गोलाकार आहे.
शाकद्वीपं च वक्ष्यामि यथावदिह सत्तमाः । शृणुताद्य यथान्यायं ब्रुवतो मम धार्मिकाः
आता मी येथे शाकद्वीपाचे योग्य वर्णन करतो, हे श्रेष्ठ; आज माझे योग्य बोलणे ऐका, हे धर्मशीलांनो.
जंबुद्वीपप्रमाणेन द्विगुणः स द्विजर्षभाः । विष्कंभेन महाभागाः सागरोऽपि विभागशः
शाकद्वीपाचा व्यास जांबूद्वीपाच्या दुप्पट आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, आणि समुद्रही तसाच, प्रत्येक विभागानुसार.
क्षीरोदो मुनिशार्दूला येन संपरिवारितः । तत्र पुण्याजनपदास्तत्र न म्रियते जनः
तो क्षीरसमुद्राने वेढलेला आहे, हे ऋषिश्रेष्ठ; तिथे पवित्र प्रदेश आहेत आणि तिथे लोक मरण पावत नाहीत.
कुत एव हि दुर्भिक्षं क्षमा तेजोयुता हि ते । शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावन्मुनिसत्तमाः । उक्त एष महाभागाः किमन्यत्कथयामि वः
मग तिथे दुष्काळ कसा येईल? कारण तिथे भूमी आणि तेज भरपूर आहे. शाकद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन दिले आहे, हे श्रेष्ठ ऋषींनो; आणखी काय सांगू?
ऋषय ऊचुः-। शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावदिह धार्मिक । उक्तस्त्वया महाप्राज्ञ विस्तरं ब्रूहि तत्त्वतः
ऋषी म्हणाले: शाकद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन तू येथे केलेस, हे धर्मशील; आता, हे महाज्ञानी, त्याचे तपशीलवार खरे वर्णन सांग.
सूत उवाच-। तथैव पर्वता विप्राः सप्तात्र मणिपर्वताः । रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि वर्णये
सूत म्हणाला: त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणांनो, येथे सात मणीमय पर्वत आहेत; त्यांच्या नावांची आणि रत्नांची नद्यांची माहिती मी सांगतो.
अतीवगुणवत्सर्वं तत्त्वं पृच्छथ धार्मिकाः । देवर्षिगंधर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते
धार्मिक मंडळींनो, तुम्ही जे सत्य जाणून घ्यायला उत्सुक आहात, त्याबद्दल तुमचं खूप कौतुक आहे. या सर्व पर्वतांमध्ये मेरू हा सर्वात प्रसिद्ध असून, तो देव, ऋषी आणि गंधर्व यांच्या सभोवताली वसलेला आहे.
प्रागायतो महाभागा मलयोनाम पर्वतः । ततो मेघाः प्रवर्त्तंते प्रभवंति च सर्वशः
त्याच्या पूर्वेला, भाग्यवान मंडळींनो, मलय नावाचा पर्वत आहे. तिथून ढग निर्माण होतात आणि सर्वत्र पसरतात.
ततः परेण मुनयो जलधारो महागिरिः । ततो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
त्या पुढे, ऋषीजनांनो, जलधार नावाचा मोठा पर्वत आहे. तिथून इंद्र नेहमीच उत्तम पाणी घेतो.
ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले द्विजोत्तमाः । उच्चैर्गिरी रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम्
तिथून पावसाळ्यात पाऊस पडतो, द्विजश्रेष्ठांनो. तिथे उंच असा रैवतक पर्वत नेहमीच स्थित आहे.
रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः । उत्तरेण तु विप्रेंद्राः श्यामो नाम महागिरिः
आकाशात रेवती हे नक्षत्र आहे, जे पितामहाने ठरवले आहे. त्याच्या उत्तरेला, ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, श्याम नावाचा मोठा पर्वत आहे.
नवमेघप्रभः प्रांशुः श्रीमानुज्ज्वलविग्रहः । यतः श्यामत्वमापन्नाः प्रजा मुदितमानसाः
तो पर्वत नव्या ढगांसारखा चमकतो, उंच आहे, तेजस्वी आहे आणि सुंदर दिसतो. त्याच्यामुळे लोकांना आनंद मिळतो आणि त्यांचा रंग श्याम झाला आहे.
ऋषय ऊचुः-। सुमहान्संशयोऽस्माकं प्राप्तोयं सूत यत्त्वया । प्रजाः कथं सूत सम्यक्संप्राप्ताः श्यामतामिह
ऋषी म्हणाले: सूताजी, तुझ्या बोलण्यामुळे आमच्या मनात मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे. इथल्या लोकांचा रंग श्याम कसा झाला, हे नीट सांग.
सूत उवाच-। सर्वेष्वेव महाप्राज्ञा द्वीपेषु मुनिपुंगवाः । गौरः कृष्णश्च पतगस्तयोर्वर्णांतरे द्विजाः
सूत म्हणाला: सर्व द्वीपांमध्ये, महाज्ञानी ऋषीजनांनो, पक्षी आहेत—काही पांढरे, काही काळे, आणि त्यांच्यात आणखी वेगळ्या रंगाचेही आहेत.
श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्मात्श्यामगिरिः स्मृतः । ततः परं मुनिश्रेष्ठा दुर्गशैलो महोदयः
जिथे श्यामपणा उत्पन्न झाला, म्हणून त्याला श्यामगिरी म्हणतात. त्याच्या पुढे, ऋषीश्रेष्ठांनो, दुर्ग नावाचा मोठा आणि कठीण पर्वत आहे.
केशरी केशरयुतो यतो वातः प्रवर्त्तते । तेषां योजनविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः
केशरी आणि केशरासहित पर्वत आहे, जिथून वारा वाहतो. त्यांची रुंदी द्विजांनो, इतर पर्वतांपेक्षा दुप्पट आहे आणि प्रत्येकाची मापे वेगळी आहेत.
वर्षाणि तेषु विप्रेंद्राः संप्रोक्तानि मनीषिभिः । महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरम्
त्या भागात, ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, महाज्ञानी लोकांनी क्षेत्रांची नावे सांगितली आहेत—महामेरू, महाकाश, जलध, आणि कुमुदोत्तर.
जलधारो महाप्राज्ञः सुकुमार इति स्मृतः । रेवतस्य तु कौमारः श्यामश्च मणिकांचनः
जलधाराला सुकोमल असे म्हणतात, महाज्ञानी. रैवताचा भाग कौमार नावाने ओळखला जातो, आणि श्याम प्रदेश रत्न व सोन्याने सजलेला आहे.
केशरस्याथ मौदाकी परेण तु महान्पुमान् । परिवार्य्यं तु विप्रेंद्रा दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च
केशराच्या पुढे मौदाकी आहे, आणि त्यापुढे मोठा पुमान पर्वत आहे. ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, हे सर्व पर्वत एकमेकांनी वेढलेले आहेत, आणि त्यांची लांबी-रुंदी जशी सांगितली तशीच आहे.
जंबूद्वीपेन संख्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः । शाको नाम महाप्राज्ञाः प्रजास्तस्य सहानुगाः
हा भाग जांबूद्वीपात समाविष्ट आहे, आणि त्याच्या मध्यभागी एक मोठं झाड आहे. महाज्ञानी, त्याला शाक म्हणतात आणि तिथले लोक आपल्या कुटुंबासह राहतात.
तत्र पुण्या जनपदाः पूज्यते तत्र शंकरः । तत्र गच्छंति सिद्धाश्च चारणा दैवतानि च
तिथे पुण्यवान प्रदेश आणि लोक आहेत; तिथे शंकराची पूजा होते. तिथे सिद्ध, चारण आणि देवताही जातात.
धार्मिकाश्च प्रजाः सर्वाः चत्वारो गतमत्सराः । वर्णाः स्वकर्मनिरता न च स्तेनोऽत्र दृश्यते
तिथल्या सर्व लोकांचा स्वभाव धार्मिक आहे, चारही वर्ण मत्सररहित आहेत. प्रत्येकजण आपल्या कर्तव्यात मग्न आहे आणि तिथे कुठेही चोर आढळत नाही.
दीर्घायुषो महाप्राज्ञा जरामृत्युविवर्जिताः । प्रजास्तत्र विवर्द्धंते वर्षास्विव समुद्रगाः
तिथले लोक दीर्घायुषी, अत्यंत बुद्धिमान आणि त्यांना म्हातारपण किंवा मृत्यू नाही. तिथे लोक पावसाळ्यात समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्यांसारखे वाढतात.
नद्यः पुण्यजलास्तत्र गंगा च बहुधा गता । सुकुमारी कुमारी च शीता शीतोदका तथा
तिथे पवित्र पाण्याच्या नद्या आहेत, आणि गंगा अनेक प्रवाहांनी वाहते. तसंच सुकोमारी, कुमारी, शिता आणि शीतोदक या नद्याही आहेत.