ऋषय ऊचुः-। यदिदं भारतं वर्षं पुण्यं पुण्यविधायकम् । तत्सर्वं नः समाचक्ष्व त्वं हि नो बुद्धिमान्मतः
ऋषी म्हणाले: हे भारत नावाचं प्रदेश पवित्र आहे आणि पुण्य देणारं आहे; ते सर्व आम्हाला सांग, कारण आम्ही तुला बुद्धिमान मानतो.
सूत उवाच-। अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि वर्षं भारतमुत्तमम् । प्रिय मित्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
सूतम्हणाला: येथे मी तुम्हाला भारत नावाचा उत्तम प्रदेश सांगणार आहे, जो देवमित्र मनु, विवस्वताचा पुत्र, याला प्रिय आहे.
पृथोश्च प्राज्ञ वै न्यस्य तथैक्ष्वाकोर्महात्मनः । ययातेरंबरीषस्य मांधातुर्नहुषस्य च
पृथु हा ज्ञानी राजा, तसेच मोठ्या मनाचे इक्ष्वाकू, ययाति, अंबरिष, मांधाता आणि नहुष यांच्याही कथा सांगितल्या आहेत.
तथैव मुचुकुंदस्य कुबेरोशीनरस्य च । ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा
तसेच मुचुकुंद, कुबेर, शिन, ऋषभ, इला आणि राजा नृग यांच्याही कथा आहेत.
कुशिकस्यैव राजर्षेर्गाधेश्चैव महात्मनः । सोमस्य चैव राजर्षेर्दिलीपस्य तथैव च
राजर्षि कुशिक, मोठ्या मनाचे गाधी, राजर्षि सोम आणि दिलीप यांच्याही कथा आहेत.
अन्येषां च महाभागाः क्षत्रियाणां बलीयसाम् । सर्वेषामेव भूतानां प्रियं भारतमुत्तमम्
इतरही अनेक भाग्यवान आणि बलाढ्य क्षत्रियांची नावे आहेत. सर्व प्राण्यांमध्ये भारत श्रेष्ठ आणि सर्वांना प्रिय आहे.
ततो वर्षं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमहो द्विजाः । महेंद्रो मलयःसह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
मग मी ते प्रदेश जसे ऐकले तसे सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजांनो. महेंद्र, मलय, सह्य, शुक्तिमत, ऋक्ष हे पर्वत आहेत.
विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः । तेषां सहस्रशो विप्रा पर्वतास्ते समीपतः
विंध्य आणि पारियात्र हेही मुख्य पर्वत आहेत. हे सात कुलपर्वत असून, त्यांच्या आसपास हजारो इतर डोंगर आहेत, हे ब्राह्मणहो.
अविज्ञाताः सारवंतो विपुलाश्चित्रसानवः । अन्ये तु ये परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
काही पर्वत अज्ञात असून, ते सारयुक्त, विशाल आणि रंगीबेरंगी शिखरांनी युक्त आहेत. काही ओळखले गेलेले पर्वत लहान असून, ते लहान प्राण्यांना आधार देतात.
आर्यम्लेच्छसधर्माणस्ते मिश्राः पुरुषा द्विजाः । नदीं पिबंति विमलां गंगां सिंधुंसरस्वतीम्
तेथे आर्य आणि म्लेच्छ अशा मिश्र लोकांचा वावर आहे, हे द्विजांनो. ते गंग, सिंधू आणि सरस्वती या शुद्ध नद्यांचे पाणी पितात.
गोदावरीं नर्मदां च बहूदां च महानदीम् । शतद्रुं चंद्रभागां च यमुनां च महानदीम्
गोदावरी, नर्मदा, मोठी बहुदा नदी, शतद्रू, चंद्रभागा आणि मोठी यमुना या नद्या आहेत.
दृषद्वतीं वितस्तां च विपापां स्वच्छवालुकाम् । नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णां वेणीं च निम्नगाम्
दृषद्वती, वितस्ता, पवित्र आणि स्वच्छ वाळूची नदी, वेत्रवती, कृष्णा आणि वेणी या वाहणाऱ्या नद्या आहेत.
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकामपि । वेदस्मृतिं वेदशिरां त्रिदिवां सिंधुला कृमिम्
इरावती, वितस्ता, पयोष्णी, देविका, वेदस्मृती, वेदशिरा, त्रिदिव, सिंधुला आणि कृमि या नद्या आहेत.
करीषिणीं चित्रवहां त्रिसेनां चैव निम्नगाम् । गोमतीं धूतपापां च चंदनां च महानदीम्
करीषिणी, चित्रवाहा, त्रिसेना ही वाहणारी नदी, गोमती, धुतपापा आणि चंदना ही मोठी नदी आहेत.
कौशिकीं त्रिदिवां हृद्यां नाचितां रोहितारणीम् । रहस्यां शतकुंभां च सरयूं च द्विजोत्तमाः
कौशिकी, हृदयस्पर्शी त्रिदिव, नचित, रोहितारणी, रहस्या, शतकुंभ आणि सरयू या नद्या आहेत, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा । शरावतीं पयोष्णीं च भीमां भीमरथीमपि
चर्मण्वती, वेत्रवती, हस्तिसोमा, दिशा, शरावती, पयोष्णी, भीमा आणि भीमरथी या नद्या आहेत.
कावेरीं चुलुकां चापि तापीं शतमलामपि । नीवारां महितां चापि सुप्रयोगां तथा नदीम्
कावेरी, चुलुका, तापी, शतमला, मोठी नीवार आणि सुप्रयोगा या नद्या आहेत.
पवित्रां कृष्णलां सिंधुं वाजिनीं पुरमालिनीम् । पूर्वाभिरामां वीरां च भीमां मालावतीं तथा
पवित्रा, कृष्णला, सिंधू, वाजिनी, पुरमालिनी, पूर्वाभिरामा, वीरा, भीमा आणि मालवती या नद्या आहेत.
पलाशिनीं पापहरां महेंद्रां पटलावतीम् । करीषिणीमसिक्नीं च कुशचीरीं महानदीम्
पलाशिनी, पापहारा, महेंद्र, पटलावती, करीषिणी, असिक्नी, कुशचिरी ही मोठी नदी आहेत.
मरुतां प्रवरां मेनां हेमां घृतवतीं तथा । अनावतीमनुष्णां च सेव्यां कापीं च सत्तमाः
मरुतांमध्ये श्रेष्ठ मेना, हेम, घृतवती, अनावती, अनुर्ष्णा आणि सेवा करण्याजोगी कपी या नद्या आहेत, हे उत्तमजनांनो.
सदावीरामधृष्यां च कुशचीरां महानदीम् । रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिंजलाम्
सदैव अपराजित वीर, कुशचीर ही मोठी नदी, रथचित्रा, ज्योतिरथा, विश्वामित्रा आणि कपिंजला.
चंद्रावहफलद्यं चैव कुचीरामंबुवाहिनीम् । वैनदीं पिंगलां वेणां तुंगवेगां महानदीम्
चंद्रावह, फलद्य, तसेच कुचिरा ही जलवाहिनी नदी, वैनदी, पिंगळा, वेणा, तुंगवेगा ही मोठी नदी.
विदिशां कृष्णवेणां च ताम्रां च कपिलामपि । धेनुं सकामां वेदस्वां हविःस्रावां महापथाम्
विदिशा, कृष्णवेणा, तसेच ताम्र आणि कपिला; धेनू, सकामा, वेदस्वा, हविःस्रावा आणि महापथा.
शिप्रां च पिच्छलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् । कौर्णिकीं निम्नगां शोणां बाहुदामथ चंद्रमाम्
शिप्रा आणि पिच्छला, भारद्वाजी ही वाहणारी नदी, कौर्णिकी, वाहणारी शोणा, बाहुदा आणि चंद्रमा.
दुर्गामंतः शिलां चैव ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । परोक्षामथ रोहीं च तथा जंबूनदीमपि
दुर्गामंतःशिला, ब्रह्ममेध्य, दृषद्वती, परोक्षा, रोही आणि जांबूनदी.
सुनासां तमसां दासीं सामान्यां वरणामसिम् । नीलां धृतिकरीं चैव पर्णाशां च महानदीम्
सुनासा, तमसा, दासी, सामान्य, वरणामसी, निला, धृतिकरी आणि पर्णाशा ही मोठी नदी.
मानवीं वृषभां भासां ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । एताश्चान्याश्च बहुला महानद्यो द्विजर्षभाः
मानवी, वृषभा, भासा, ब्रह्ममेध्य, दृषद्वती; आणि या अनेक मोठ्या नद्या, हे श्रेष्ठ द्विज.
सदा निरामयां कृष्णां मंदगां मंदवाहिनीम् । ब्राह्मणीं च महागौरीं दुर्गामपि च सत्तमाः
सदैव शुद्ध कृष्णा, मंदगा, मंदवाहिनी, ब्राह्मणी, महागौरी आणि दुर्गा, हे उत्तमजनांनो.
चित्रोत्पलां चित्ररथामतुलां रोहिणीं तथा । मंदाकिनीं वैतरणीं कोकां चापि महानदीम्
चित्रोत्पला, चित्ररथा, अतुला, रोहिणी, मंदाकिनी, वैतरणी आणि कोका ही मोठी नदी.
शुक्तिमतीमनंगां च तथैव वृषसाह्वयाम् । लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषकात्वयाम्
शुक्तिमती, मनंगा आणि वृषसाह्वया; लोहित्या, करतोया आणि वृषकात्वया.