आदित्यतापतप्तास्ते विशंति शशिमंडलम्
सूर्याच्या तापाने भाजले गेलेले ते लोक मग चंद्रमंडळात प्रवेश करतात.
ऋषय ऊचुः-। वर्षाणां चैव नामानि पर्वतानां च सत्तम । आचक्ष्व नो यथातत्वं ये च पर्वतवासिनः
ऋषी म्हणाले: श्रेष्ठा, प्रदेशांची आणि पर्वतांची नावे आम्हाला सांग. आणि पर्वतांमध्ये राहणारे लोक कसे आहेत तेही सत्य सांग.
सूत उवाच-। दक्षिणेन तु श्वेतस्य निषधस्योत्तरेण तु । वर्षं रमणकं नाम जायंते तत्र मानवाः
सूतमुनी म्हणाले: श्वेत पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निषधाच्या उत्तरेला रमणक नावाचा प्रदेश आहे, तिथे माणसे जन्म घेतात.
शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे ते प्रियदर्शनाः । निःसपत्नाश्च ते सर्वे जायंते तत्र मानवाः
तेथे जन्मणारे सर्व लोक शुद्ध वंशाचे आणि देखणे असतात. तिथे सर्वजण कोणत्याही स्पर्धेशिवाय जन्मतात.
दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपंच च । जीवंति ते महाभागा नित्यं मुदितमानसाः
जे महाभाग्यवान लोक आहेत, ते नेहमी आनंदी मनाने दहा हजार पाचशे वर्षे जगतात.
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु । वर्षं हिरण्मयं नाम यत्र हैरण्वती नदी
नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निषध पर्वताच्या उत्तरेला हिरण्मय नावाचं प्रदेश आहे, जिथे हिरण्वती नदी वाहते.
यत्र चायं महाप्राज्ञाः पक्षिराट्पतगोत्तमः । यज्ञानुगा विप्रवरा धन्विनः प्रियदर्शनाः
तेथे, हे ज्ञानीहो, पक्ष्यांचा राजा आणि उत्तम पंखधारी राहतात, तसेच यज्ञाला समर्पित श्रेष्ठ ब्राह्मण, कुशल धनुर्धारी आणि सुंदर लोकही आहेत.
महाबलास्तत्र जना विप्रा मुदितमानसाः । एकादशसहस्राणि वर्षाणां ते तपोधनाः
त्या ठिकाणी लोक बलवान आहेत, ब्राह्मण नेहमी आनंदी असतात, आणि तपश्चर्येने संपन्न असणारे लोक अकरा हजार वर्षे जगतात.
आयुःप्रमाणं जीवंति शतानि दश पंच च । शृंगाणि च पवित्राणि त्रीण्येव द्विजपुंगवाः
ते आयुष्याच्या प्रमाणानुसार, दहा शंभर आणि पाचशे वर्षे जगतात; आणि तेथे तीन पवित्र शिखरे आहेत, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
एकं मणिमयं तत्र तथैकं रुक्ममद्भुतम् । सर्वरत्नमयं चैकं भवनैरुपशोभितम्
त्या ठिकाणी एक शिखर रत्नांनी बनलेलं आहे, एक सोन्याचं अद्भुत आहे, आणि एक सर्व रत्नांनी सजलेलं आहे, राजवाड्यांनी शोभलेलं.
तत्र स्वयं प्रभादेवी नित्यं वसति शंडिनी । उत्तरेण तु शृंगस्य समुद्रांते द्विजोत्तमाः
तेथे तेजस्विनी प्रभा देवी नेहमी वास करते, आणि त्या शिखराच्या उत्तरेला, समुद्राच्या काठाशी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
वर्षमैरावतं नाम तस्माच्छृंगवतः परम् । न तु तत्र सूर्यगतिर्जीर्यंते न च मानवाः
त्या शिखराच्या पलीकडे ऐरावत नावाचं प्रदेश आहे; तिथे सूर्याची गती वृद्धत्व आणत नाही आणि लोक कधीच म्हातारे होत नाहीत.
चंद्रमाश्च सनक्षत्रो ज्योतिर्भूत इवावृतः । पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्रनिभेक्षणाः
चंद्र आणि त्याच्या तारका प्रकाशाने वेढलेले आहेत; तिथल्या लोकांचा तेज कमळासारखा, रंग कमळासारखा आणि डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे आहेत.
पद्मपत्रसुगंधाश्च जायंते तत्र मानवाः । अनिष्पन्ना नष्टगंधा निराहारा जितेंद्रियाः
त्या प्रदेशात लोक कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या सुगंधाने जन्म घेतात; ज्यांना हे प्राप्त होत नाही, त्यांचा सुगंध नाहीसा होतो, ते अन्नाशिवाय राहतात आणि इंद्रियांवर विजय मिळवतात.
देवलोकच्युताः सर्वे तथा विरजसो द्विजाः । त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते द्विजोत्तमाः
ते सर्व लोक देवलोकातून खाली आलेले आहेत, तसेच निर्मळ ब्राह्मणही आहेत; त्यांचे आयुष्य तेरा हजार वर्षे असते, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
आयुःप्रमाणं जीवंति नरा धार्मिकपुंगवाः । क्षीरोदस्य समुद्रस्य तथैवोत्तरतः प्रभुः
धर्मशील श्रेष्ठ पुरुष तिथे आयुष्याच्या प्रमाणानुसार जगतात; आणि तसेच क्षीरसागराच्या उत्तरेला, हे प्रभु.
हरिस्तिष्ठति वैकुंठः शकटे कनकामये । अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोजवम्
हरि वैकुंठात सोन्याच्या रथात वास करतो; त्या रथाला आठ चाकं आहेत, तो विविध जीवांनी भरलेला आहे आणि मनाच्या वेगाने चालतो.
अग्निवर्णं महातेजो जांबूनदविभूषितम् । स प्रभुः सर्वभूतानां विभुश्च द्विजसत्तमाः
तो अग्निसारखा तेजस्वी आहे, मोठ्या तेजाचा आहे, सोन्याने सुशोभित आहे; तो सर्व सृष्टीचा स्वामी आणि व्यापक आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
संक्षेपे विस्तरे चैव कर्ता कारयिता तथा । पृथिव्यापस्तथाकाशं वायुस्तेजश्च सत्तमाः
थोडक्यात आणि सविस्तरपणे, तोच सर्वांचा कर्ता आणि कारण आहे; पृथ्वी, पाणी, आकाश, वारा आणि तेज हे सर्व त्याच्यापासून आहेत, हे सज्जनहो.
स यज्ञः सर्वभूतानामास्यं तस्य हुताशनः
तोच सर्व जीवांसाठी यज्ञ आहे, आणि त्याचे तोंड म्हणजे हवनाचा अग्नी आहे.
ऋषय ऊचुः-। यदिदं भारतं वर्षं पुण्यं पुण्यविधायकम् । तत्सर्वं नः समाचक्ष्व त्वं हि नो बुद्धिमान्मतः
ऋषी म्हणाले: हे भारत नावाचं प्रदेश पवित्र आहे आणि पुण्य देणारं आहे; ते सर्व आम्हाला सांग, कारण आम्ही तुला बुद्धिमान मानतो.
सूत उवाच-। अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि वर्षं भारतमुत्तमम् । प्रिय मित्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
सूतम्हणाला: येथे मी तुम्हाला भारत नावाचा उत्तम प्रदेश सांगणार आहे, जो देवमित्र मनु, विवस्वताचा पुत्र, याला प्रिय आहे.
पृथोश्च प्राज्ञ वै न्यस्य तथैक्ष्वाकोर्महात्मनः । ययातेरंबरीषस्य मांधातुर्नहुषस्य च
पृथु हा ज्ञानी राजा, तसेच मोठ्या मनाचे इक्ष्वाकू, ययाति, अंबरिष, मांधाता आणि नहुष यांच्याही कथा सांगितल्या आहेत.
तथैव मुचुकुंदस्य कुबेरोशीनरस्य च । ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा
तसेच मुचुकुंद, कुबेर, शिन, ऋषभ, इला आणि राजा नृग यांच्याही कथा आहेत.
कुशिकस्यैव राजर्षेर्गाधेश्चैव महात्मनः । सोमस्य चैव राजर्षेर्दिलीपस्य तथैव च
राजर्षि कुशिक, मोठ्या मनाचे गाधी, राजर्षि सोम आणि दिलीप यांच्याही कथा आहेत.
अन्येषां च महाभागाः क्षत्रियाणां बलीयसाम् । सर्वेषामेव भूतानां प्रियं भारतमुत्तमम्
इतरही अनेक भाग्यवान आणि बलाढ्य क्षत्रियांची नावे आहेत. सर्व प्राण्यांमध्ये भारत श्रेष्ठ आणि सर्वांना प्रिय आहे.
ततो वर्षं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमहो द्विजाः । महेंद्रो मलयःसह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
मग मी ते प्रदेश जसे ऐकले तसे सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजांनो. महेंद्र, मलय, सह्य, शुक्तिमत, ऋक्ष हे पर्वत आहेत.
विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः । तेषां सहस्रशो विप्रा पर्वतास्ते समीपतः
विंध्य आणि पारियात्र हेही मुख्य पर्वत आहेत. हे सात कुलपर्वत असून, त्यांच्या आसपास हजारो इतर डोंगर आहेत, हे ब्राह्मणहो.
अविज्ञाताः सारवंतो विपुलाश्चित्रसानवः । अन्ये तु ये परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
काही पर्वत अज्ञात असून, ते सारयुक्त, विशाल आणि रंगीबेरंगी शिखरांनी युक्त आहेत. काही ओळखले गेलेले पर्वत लहान असून, ते लहान प्राण्यांना आधार देतात.
आर्यम्लेच्छसधर्माणस्ते मिश्राः पुरुषा द्विजाः । नदीं पिबंति विमलां गंगां सिंधुंसरस्वतीम्
तेथे आर्य आणि म्लेच्छ अशा मिश्र लोकांचा वावर आहे, हे द्विजांनो. ते गंग, सिंधू आणि सरस्वती या शुद्ध नद्यांचे पाणी पितात.