अनामया वीतशोका नित्यं मुदितमानसाः । जायंते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः
तेथे माणसे आजार आणि दुःख यांपासून मुक्त जन्माला येतात, त्यांचे मन नेहमी आनंदी असते आणि त्यांचे शरीर शुद्ध सोन्यासारखे तेजस्वी चमकत असते.
गंधमादनशृंगेषु कुबेरः सह राक्षसैः । संवृतोप्सरसां संघैर्मोदते गुह्यकाधिपः
गंधमादन पर्वताच्या शिखरांवर कुबेर राक्षसांसह आणि अप्सरांचा मोठा समूह घेऊन, गुप्त यक्षांचा अधिपती म्हणून आनंदात वावरतो.
गंधमादनपार्श्वे तु परे विगतपातकाः । एकादशसहस्राणि वर्षाणां परमायुषः
गंधमादनाच्या बाजूला काही लोक राहतात, जे पापरहित असून, त्यांना अकरा हजार वर्षांचे उत्तम आयुष्य लाभले आहे.
तत्र कृष्णा नरा विप्रास्तेजोयुक्ता महाबलाः । स्त्रियश्चोत्पलपत्राभाः सर्वाः सुप्रियदर्शनाः
तेथे पुरुष काळे, तेजस्वी आणि बलवान ब्राह्मण असतात, आणि स्त्रिया निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या उजळ आणि सर्वांच्या मनाला भावणाऱ्या असतात.
नीलोत्पलधरं श्वेतं श्वेताद्धैरण्यकं वरम् । वर्षमैरावतं विप्रा नानाजनपदावृतम्
नीळोत्पल नावाचा प्रदेश पांढरा असून, श्वेतद्वीप आणि हिरण्यकाहून श्रेष्ठ आहे. ऐरावत नावाचा प्रदेश, हे ब्राह्मणहो, अनेक जातींनी वसलेला आहे.
धनुखंडेः महाभागा द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे । इलावृत्तं मध्यगं तु पंचवर्षाणि चैव हि
धनुखंडावर दक्षिण आणि उत्तर असे दोन पुण्यवान प्रदेश आहेत; मधोमध इलावृत आहे आणि एकूण पाच प्रदेश आहेत.
उत्तरोत्तरमेतेभ्यो वर्षमुद्रिच्यते गुणैः । आयुः प्रमाणमारोग्यं धर्मतः कामतोऽर्थतः
उत्तर दिशेने प्रत्येक पुढील प्रदेश आधीच्या प्रदेशापेक्षा आयुष्य, उंची, आरोग्य, धर्म, इच्छा आणि संपत्ती या गुणांनी श्रेष्ठ असतो.
समन्वितानि भूतानि तेषु सर्वेषु सत्तमाः । एवमेषा महाभागाः पर्वतैः पृथिवी चिता
त्या सर्व प्रदेशांमध्ये सर्व प्राणी या गुणांनी युक्त आहेत, हे श्रेष्ठा; अशा प्रकारे ही पुण्यभूमी पर्वतांनी सुशोभित आहे.
हेमकूटस्तु सुमहान्कैलासो नाम पर्वतः । तत्र वैश्रवणो देवो गुह्यकैः सह मोदते
हेमकूट हा मोठा पर्वत असून, त्याला कैलास असेही नाव आहे. तेथे वैश्रवण देव गुप्त यक्षांसह आनंदात राहतो.
अस्त्युत्तरेण कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । हिरण्यशृंगः सुमहान्दिव्यो मणिमयो गिरिः
कैलासाच्या उत्तरेस, मैनाक पर्वताजवळ, हिरण्यशृंग नावाचा मोठा, दिव्य आणि रत्नांनी बनलेला पर्वत आहे.
तस्य पार्श्वे महद्दिव्यं शुभ्रं कांचनवालुकम् । रम्यं विष्णुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः
त्या पर्वताच्या बाजूला एक मोठे, दिव्य, शुद्ध आणि सोन्याच्या वाळूचे रम्य विष्णुसर नावाचे सरोवर आहे, जिथे राजा भगीरथ राहिला होता.
दृष्ट्वा भागीरथीं गंगामुवास बहुलाः समाः । यूपा मणिमयास्तत्र क्षेत्राश्चापि हिरण्मयाः
भगीरथी गंगा पाहून, भगीरथ तिथे अनेक वर्षे राहिला; तेथे रत्नजडित यूप आणि सोन्याची शेतं आहेत.
तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं सहस्राक्षो महायशाः । स्रष्टा भूतिपतिर्यत्र सर्वलोकैः सनातनः
तेथे यज्ञ करून, सहस्र नेत्र असलेल्या महायशस्वी देवाने सिद्धी प्राप्त केली; तिथे सर्व लोकांनी पूजला जाणारा सनातन सृष्टीकर्ता आणि ऐश्वर्याचा स्वामी आहे.
उपास्यते तिग्मतेजा यत्र भूतः समंततः । नरनारायणौ ब्रह्मा मनुः स्थाणुश्च पंचमः
तेथे प्रखर तेजाचा तो देव सर्व बाजूंनी पूजला जातो, त्याच्यासोबत नर-नारायण, ब्रह्मा, मनु आणि पाचवा स्थाणू (शंकर) यांचीही पूजा होते.
तत्र दिव्या त्रिपथगा प्रथमं तु प्रतिष्ठिता । ब्रह्मलोकादपाक्रांता सप्तधा प्रतिपद्यते
तेथे दिव्य त्रिपथगा प्रथम स्थिर झाली; ब्रह्मलोकातून निघून ती सात प्रवाहांमध्ये विभागली गेली.
वटोदका सा नलिनी पार्वती च सरस्वती । जंबूनदी च सीता च गंगा सिंधुश्च सप्तमी
त्या प्रवाहांची नावे म्हणजे वटोदका, नलिनी, पार्वती, सरस्वती, जांबूनदी, सीता आणि सातवी गंगा सिंधू.
अचिंत्या दिव्यसंज्ञा सा प्रभावैश्च समन्विता । उपास्यते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये
ती अगम्य, दिव्य नावाने ओळखली जाणारी आणि सामर्थ्यांनी युक्त आहे; प्रत्येक हजार युगांच्या शेवटी तिथे यज्ञात तिची पूजा केली जाते.
दृश्यादृश्या च भवति तत्रतत्र सरस्वती । एता दिव्याः सप्तगंगास्त्रिषुलोकेषु विश्रुताः
सरस्वती येथे तेथे दिसते आणि अदृश्यही होते; या सातही दिव्य गंगा त्रैलोक्यात प्रसिद्ध आहेत.
रक्षांसि वै हिमवती हेमकूटे च गुह्यकाः । सर्पा नागाश्च निषधे गोकर्णं च तपोवनम्
हिमवंत पर्वतावर राक्षस राहतात, हेमकूटावर गुह्यक असतात. निशध पर्वतावर सर्प आणि नाग वसतात, आणि गोकरण हे एक तपस्व्यांचं स्थान आहे.
देवासुराणां सर्वेषां श्वेतः पर्वतमुच्यते । गंधर्वा निषधे नित्यं नीले ब्रह्मर्षयस्तथा
श्वेत पर्वत देव आणि असुरांचा म्हणून ओळखला जातो. निशध पर्वतावर नेहमी गंधर्व राहतात, आणि नील पर्वतावर ब्रह्मर्षीही वसतात.
शृंगवांस्तु महाभागा देवानां प्रतिसंचरः । इत्येतानि महाभागाः सप्तवर्षाणि भागशः
शृंगवंत पर्वत फार पुण्यवान आहे, तिथे देव परत येतात. या सातही प्रदेशांमध्ये प्रत्येकाचं वेगळं महत्व आहे आणि ते अत्यंत श्रेष्ठ मानले जातात.
भूतान्युपनिविष्टानि गतिमंति ध्रुवाणि च । तेषामृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषा
त्या प्रदेशांत विविध जीव वसले आहेत, काहींना गती आहे तर काही स्थिर आहेत. तिथे देव आणि माणसांची अनेक प्रकारची समृद्धी दिसते.
अशक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धे या तु विभूषिता । यां तु पृच्छथ मां विप्रा दिव्यमेनां शशाकृतिम्
श्रद्धावानांनो, तिथे किती अलंकार आहेत हे मोजणं अशक्य आहे. पण ब्राह्मणांनो, तुम्ही मला ज्या दिव्य, शशाकृती प्रदेशाबद्दल विचारता, त्याचं मी सांगतो.
पार्श्वे शशस्य द्वे वर्षे उक्ते ये दक्षिणोत्तरे । कर्णे तु नागद्वीपश्च काश्यपद्वीप एव च
त्या शशाच्या दोन्ही बाजूंना दक्षिण आणि उत्तर नावाची दोन प्रदेश आहेत. कानावर नागद्वीप आणि कश्यपद्वीप हे द्वीप आहेत.
कर्णद्वीपशिलो विप्राः श्रीमान्मलयपर्वतः । एतद्द्वितीयं द्वीपस्य दृश्यते शशिसंस्थितम्
ब्राह्मणांनो, तिथे कर्णद्वीप आहे आणि त्यावर श्रीमंत मलय पर्वत आहे. हा द्वीप चंद्राच्या आकारात दुसऱ्या क्रमांकाचा दिसतो.
ऋषय ऊचुः-। मेरोरथोत्तरं पश्चात्पूर्वमाचक्ष्व सूततः । निखिलेन महाबुद्ध माल्यवंतं च पर्वतम्
ऋषी म्हणाले: सूत, मेरूच्या उत्तरेला, पश्चिमेला आणि पूर्वेला असलेल्या प्रदेशांची आणि मोठ्या माल्यवान पर्वताची संपूर्ण माहिती आम्हाला सांग.
सूत उवाच-। दक्षिणेन तु नीलस्य मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे । उत्तराः कुरवो विप्राः पुण्याः सिद्धनिषेविताः
सूत म्हणाला: नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि मेरूच्या उत्तरेकडील बाजूला, ब्राह्मणांनो, पुण्यवान उत्तरेकडील कुरू आहेत, जिथे सिद्ध लोक वास करतात.
तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः । पुष्पाणि च सुगंधीनि रसवंति फलानि च
तिथे झाडांना मधुर फळं लागतात, नेहमी फुलांनी आणि फळांनी सजलेली असतात. फुलांना सुगंध असतो आणि फळं रसाळ असतात.
सर्वकामफलास्तत्र केचिद्वृत्या द्विजोत्तमाः । अपरे क्षीरिणो नाम वृक्षास्तत्र द्विजोत्तमाः
तिथे काही झाडं सर्व इच्छित फळं देतात, हे द्विजश्रेष्ठांनो. आणि काही झाडांना 'क्षीरी' असं नाव आहे, तीही तिथे आढळतात.
प्रक्षरंति सदा क्षीरं तत्र सर्वेऽमृतोपमम् । वस्त्राणि च प्रसूयंते फलेष्वाभरणानि च
त्या झाडांतून नेहमी अमृतासारखं दूध वाहतं. फळांवरून वस्त्र तयार होतात आणि दागिनेही मिळतात.