ततः कलांशं वित्तस्य मनुष्येभ्यः प्रयच्छति । पर्वतस्यांतरे दिव्यं सर्वर्तुकुसुमैश्चितम्
तिथून तो मनुष्यमात्रांना धनाचा एक भाग देतो; पर्वताच्या आत सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेली एक दिव्य बाग आहे.
कर्णिकारवनं रम्यं शिलाजालसमुच्छ्रितम् । तत्र साक्षात्पशुपतिर्दिव्यभूतैः समावृतः
तिथे सुंदर कर्णिकार वृक्षांचे वन आहे, जे दगडांच्या रांगा उंचावलेले आहे; तिथेच साक्षात पशुपती दिव्य भूतांसह रमतो.
उमासहायोभगवान्रमते भूतभावनः । कर्णिकारमयीं मालां बिभ्रदापादलंबिनीम्
त्या ठिकाणी, सर्व सृष्टीचे पालन करणारे भगवान, उमा सोबत रममाण होतात आणि पायापर्यंत पोहोचणारी कर्णिकार फुलांची माळ घालतात.
त्रिभिर्नेत्रैः कृतोद्द्योतस्त्रिभिः सूर्यैरिवोदितैः । तमुग्रतपसः सिद्धाः सुव्रताः सत्यवादिनः
त्यांच्या तीन डोळ्यांमधून तीन उगवत्या सूर्यांसारखे तेज प्रकट होते; कठोर तपश्चर्या करणारे, उत्तम व्रत पाळणारे आणि सत्य बोलणारे सिद्ध त्यांना पाहतात.
पश्यंति नहि दुर्वृत्तैः शक्यो द्रष्टुं महेश्वरः । तस्य शैलस्य शिखरात्क्षीरधारा द्विजोत्तमाः
परंतु दुष्ट वृत्तीच्या लोकांना महेश्वर दिसत नाही; त्या पर्वताच्या शिखरावरून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, दूधाच्या धारा वाहतात.
विश्वरूपात्परमिता भीमनिर्घातनिस्वना । पुण्यापुण्यतमैर्जुष्टा गंगा भागीरथी शुभा
असीम रूप असलेली, भीषण गडगडाट करणारी, पुण्यांच्या पुण्याने परिपूर्ण अशी शुभ गंगा, भागीरथी तिथे आहे.
प्लवंती च प्रवेगेन ह्रदे चंद्रमसः शुभे । तया ह्युत्पादितः पुण्यः स ह्रदः सागरोपमः
ती वेगाने वाहत जाऊन चंद्राच्या सुंदर सरोवरात मिसळते; तिच्यामुळेच समुद्रासारखे विशाल आणि पुण्यदायक ते सरोवर निर्माण झाले.
तां धारयामास तदा दुर्द्धरां पर्वतैरपि । शतं वर्षसहस्राणि शिरसैव पिनाकधृक्
तेव्हा, पर्वतांनाही जिचे ओझे सहन होत नव्हते, ती गंगा पिनाकधारीने आपल्या डोक्यावर शंभर हजार वर्षे धारण केली.
मेरोस्तु पश्चिमे पार्श्वे केतुमालो द्विजोत्तमाः । जंबूखंडे तु तत्रैव महाजनपदो द्विजाः
मेरूच्या पश्चिम बाजूला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, केतुमाल नावाचा प्रदेश आहे; तिथेच जांभूखंडात एक महान देश आहे, हे द्विजांनो.
आयुर्दशसहस्राणि वर्षाणां तत्र सत्तमाः । सुवर्णवर्णाश्च नरा स्त्रियश्चाप्सरसां समाः
त्या ठिकाणी, हे उत्तमजनांनो, आयुष्य दहा हजार वर्षांचे असते; तेथील पुरुष सुवर्णासारखे असून स्त्रिया अप्सरांसारख्या सुंदर असतात.
अनामया वीतशोका नित्यं मुदितमानसाः । जायंते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः
तेथे माणसे आजार आणि दुःख यांपासून मुक्त जन्माला येतात, त्यांचे मन नेहमी आनंदी असते आणि त्यांचे शरीर शुद्ध सोन्यासारखे तेजस्वी चमकत असते.
गंधमादनशृंगेषु कुबेरः सह राक्षसैः । संवृतोप्सरसां संघैर्मोदते गुह्यकाधिपः
गंधमादन पर्वताच्या शिखरांवर कुबेर राक्षसांसह आणि अप्सरांचा मोठा समूह घेऊन, गुप्त यक्षांचा अधिपती म्हणून आनंदात वावरतो.
गंधमादनपार्श्वे तु परे विगतपातकाः । एकादशसहस्राणि वर्षाणां परमायुषः
गंधमादनाच्या बाजूला काही लोक राहतात, जे पापरहित असून, त्यांना अकरा हजार वर्षांचे उत्तम आयुष्य लाभले आहे.
तत्र कृष्णा नरा विप्रास्तेजोयुक्ता महाबलाः । स्त्रियश्चोत्पलपत्राभाः सर्वाः सुप्रियदर्शनाः
तेथे पुरुष काळे, तेजस्वी आणि बलवान ब्राह्मण असतात, आणि स्त्रिया निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या उजळ आणि सर्वांच्या मनाला भावणाऱ्या असतात.
नीलोत्पलधरं श्वेतं श्वेताद्धैरण्यकं वरम् । वर्षमैरावतं विप्रा नानाजनपदावृतम्
नीळोत्पल नावाचा प्रदेश पांढरा असून, श्वेतद्वीप आणि हिरण्यकाहून श्रेष्ठ आहे. ऐरावत नावाचा प्रदेश, हे ब्राह्मणहो, अनेक जातींनी वसलेला आहे.
धनुखंडेः महाभागा द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे । इलावृत्तं मध्यगं तु पंचवर्षाणि चैव हि
धनुखंडावर दक्षिण आणि उत्तर असे दोन पुण्यवान प्रदेश आहेत; मधोमध इलावृत आहे आणि एकूण पाच प्रदेश आहेत.
उत्तरोत्तरमेतेभ्यो वर्षमुद्रिच्यते गुणैः । आयुः प्रमाणमारोग्यं धर्मतः कामतोऽर्थतः
उत्तर दिशेने प्रत्येक पुढील प्रदेश आधीच्या प्रदेशापेक्षा आयुष्य, उंची, आरोग्य, धर्म, इच्छा आणि संपत्ती या गुणांनी श्रेष्ठ असतो.
समन्वितानि भूतानि तेषु सर्वेषु सत्तमाः । एवमेषा महाभागाः पर्वतैः पृथिवी चिता
त्या सर्व प्रदेशांमध्ये सर्व प्राणी या गुणांनी युक्त आहेत, हे श्रेष्ठा; अशा प्रकारे ही पुण्यभूमी पर्वतांनी सुशोभित आहे.
हेमकूटस्तु सुमहान्कैलासो नाम पर्वतः । तत्र वैश्रवणो देवो गुह्यकैः सह मोदते
हेमकूट हा मोठा पर्वत असून, त्याला कैलास असेही नाव आहे. तेथे वैश्रवण देव गुप्त यक्षांसह आनंदात राहतो.
अस्त्युत्तरेण कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । हिरण्यशृंगः सुमहान्दिव्यो मणिमयो गिरिः
कैलासाच्या उत्तरेस, मैनाक पर्वताजवळ, हिरण्यशृंग नावाचा मोठा, दिव्य आणि रत्नांनी बनलेला पर्वत आहे.
तस्य पार्श्वे महद्दिव्यं शुभ्रं कांचनवालुकम् । रम्यं विष्णुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः
त्या पर्वताच्या बाजूला एक मोठे, दिव्य, शुद्ध आणि सोन्याच्या वाळूचे रम्य विष्णुसर नावाचे सरोवर आहे, जिथे राजा भगीरथ राहिला होता.
दृष्ट्वा भागीरथीं गंगामुवास बहुलाः समाः । यूपा मणिमयास्तत्र क्षेत्राश्चापि हिरण्मयाः
भगीरथी गंगा पाहून, भगीरथ तिथे अनेक वर्षे राहिला; तेथे रत्नजडित यूप आणि सोन्याची शेतं आहेत.
तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं सहस्राक्षो महायशाः । स्रष्टा भूतिपतिर्यत्र सर्वलोकैः सनातनः
तेथे यज्ञ करून, सहस्र नेत्र असलेल्या महायशस्वी देवाने सिद्धी प्राप्त केली; तिथे सर्व लोकांनी पूजला जाणारा सनातन सृष्टीकर्ता आणि ऐश्वर्याचा स्वामी आहे.
उपास्यते तिग्मतेजा यत्र भूतः समंततः । नरनारायणौ ब्रह्मा मनुः स्थाणुश्च पंचमः
तेथे प्रखर तेजाचा तो देव सर्व बाजूंनी पूजला जातो, त्याच्यासोबत नर-नारायण, ब्रह्मा, मनु आणि पाचवा स्थाणू (शंकर) यांचीही पूजा होते.
तत्र दिव्या त्रिपथगा प्रथमं तु प्रतिष्ठिता । ब्रह्मलोकादपाक्रांता सप्तधा प्रतिपद्यते
तेथे दिव्य त्रिपथगा प्रथम स्थिर झाली; ब्रह्मलोकातून निघून ती सात प्रवाहांमध्ये विभागली गेली.
वटोदका सा नलिनी पार्वती च सरस्वती । जंबूनदी च सीता च गंगा सिंधुश्च सप्तमी
त्या प्रवाहांची नावे म्हणजे वटोदका, नलिनी, पार्वती, सरस्वती, जांबूनदी, सीता आणि सातवी गंगा सिंधू.
अचिंत्या दिव्यसंज्ञा सा प्रभावैश्च समन्विता । उपास्यते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये
ती अगम्य, दिव्य नावाने ओळखली जाणारी आणि सामर्थ्यांनी युक्त आहे; प्रत्येक हजार युगांच्या शेवटी तिथे यज्ञात तिची पूजा केली जाते.
दृश्यादृश्या च भवति तत्रतत्र सरस्वती । एता दिव्याः सप्तगंगास्त्रिषुलोकेषु विश्रुताः
सरस्वती येथे तेथे दिसते आणि अदृश्यही होते; या सातही दिव्य गंगा त्रैलोक्यात प्रसिद्ध आहेत.
रक्षांसि वै हिमवती हेमकूटे च गुह्यकाः । सर्पा नागाश्च निषधे गोकर्णं च तपोवनम्
हिमवंत पर्वतावर राक्षस राहतात, हेमकूटावर गुह्यक असतात. निशध पर्वतावर सर्प आणि नाग वसतात, आणि गोकरण हे एक तपस्व्यांचं स्थान आहे.
देवासुराणां सर्वेषां श्वेतः पर्वतमुच्यते । गंधर्वा निषधे नित्यं नीले ब्रह्मर्षयस्तथा
श्वेत पर्वत देव आणि असुरांचा म्हणून ओळखला जातो. निशध पर्वतावर नेहमी गंधर्व राहतात, आणि नील पर्वतावर ब्रह्मर्षीही वसतात.