अवगाढा ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ । हिमवान्हिमकूटश्च निषधश्च नगोत्तमः
पूर्व आणि पश्चिम समुद्रांनी दोन्ही बाजूंनी वेढलेले हिमवान, हिमकूट आणि निषध हे उत्तम पर्वत आहेत.
नीलश्च वैडूर्यमयः श्वेतश्च शशिसन्निभः । सर्वधातुपिनद्धश्च शृंगवान्नामपर्वतः
नील हा वैडूर्याचा बनलेला आहे, श्वेत हा चंद्रासारखा आहे, आणि सर्व धातूंनी वेढलेला शृंगवान नावाचा पर्वत आहे.
एते वै पर्वता विप्राः सिद्धचारणसेविताः । तेषामंतरविष्कुंभौ योजनानि सहस्रशः
हे ब्राह्मणहो, हे पर्वत सिद्ध आणि चारण यांच्या वावराने पावन झाले आहेत; त्यांच्या मध्ये हजारो योजनांची दऱ्या आहेत.
तत्र पुण्या जनपदास्तानि वर्षाणि सत्तमाः । वसंति तेषां सत्त्वानि नानाजातीनि सर्वशः
तिथे पुण्यवान प्रदेश आहेत आणि ती उत्तम भूमी आहे; तिथे सर्व प्रकारची जीवसृष्टी सर्वत्र वसते.
इदं तु भारतं वर्षं ततो हैमवतं परम् । हेमकूटात्परं चैव हरिवर्षं प्रचक्षते
ही भूमी 'भारत' म्हणून ओळखली जाते; त्यापुढे हिमालयाचं क्षेत्र आहे, आणि हेमकूटच्या पुढे 'हरिवर्ष' नावाचं प्रदेश आहे असं म्हणतात.
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । प्रागायतो महाभागा माल्यवान्नाम पर्वतः
नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निषधाच्या उत्तरेला, पूर्वेकडे पसरलेला मोठा पर्वत 'माल्यवान' आहे.
ततः परं माल्यवतः पर्वतो गंधमादनः । परिमंडलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः
माल्यवानच्या पुढे 'गंधमादन' पर्वत आहे, जो पूर्णपणे गोलाकार आहे; या दोघांच्या मध्ये सुवर्णाचा मेरू पर्वत उभा आहे.
आदित्यतरुणाभासो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्राणि चतुरशीतिरुच्छ्रितः
तो पर्वत उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी आहे, धुररहित अग्नीसारखा भासतो, आणि चौर्याऐंशी हजार योजन उंच आहे.
अधस्ताच्चतुरशीतिर्योजनानां द्विजोत्तमाः । ऊर्ध्वमधश्च तिर्यक्च लोकानावृत्य तिष्ठति
आणि खालीही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, तो चौर्याऐंशी हजार योजन पसरलेला आहे; वर, खाली आणि आडवे, तो सर्व लोकांना वेढून उभा आहे.
तस्य पार्श्वेष्वमी द्वीपाश्चत्वारः संस्थिता द्विजाः । भद्राश्वः केतुमालश्च जंबूद्वीपश्च सत्तमाः
त्या पर्वताच्या बाजूंना, हे ब्राह्मणहो, चार द्वीप आहेत—भद्राश्व, केतुमाल, आणि उत्तम जांबूद्वीप,
उत्तराश्चैव कुरुवः कृतपुण्य प्रतिश्रयाः । विहंगसुमुखो यस्तु सुपार्श्वस्यात्मजः किल
आणि उत्तरेला 'कुरु' हे पुण्यवान लोकांचं आश्रयस्थान आहे; विहंगसुमुख, जो सुपार्श्वाचा पुत्र मानला जातो,
स वै विचिंतयामास सौवर्णान्प्रेक्ष्य वायसान् । मेरुरुत्तममध्यानामधमानां च पक्षिणाम्
त्याने सुवर्णाचे कावळे पाहून विचार केला; मेरू हा पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ आहे.
अविशेषकरो यस्मात्तस्मादेनं त्यजाम्यहम् । तमादित्योनुपर्येति सततं ज्योतिषां वरः
तो कोणत्याही प्रकारे भेद करत नाही, म्हणून मी त्याला सोडून देतो; तेजांचा श्रेष्ठ सूर्य नेहमी त्याच्या मागे मागे जातो.
चंद्रमाश्च सनक्षत्रो वायुश्चैव प्रदक्षिणः । स पर्वतो महाप्राज्ञा दिव्यपुष्पसमन्वितः
चंद्र आणि त्याच्या सोबतचे नक्षत्र, तसेच वायू, हे सगळे त्या दिव्य फुलांनी सजलेल्या महान पर्वताभोवती प्रदक्षिणा घालतात, हे ज्ञानी.
भवनैरावृतैः सर्वैः र्जांबूनदमयैः शुभैः । तत्र देवगणा विप्रा गंधर्वासुरराक्षसाः
त्या पर्वतावर सर्व सुंदर राजवाडे शुद्ध जांभू सोन्याने वेढलेले आहेत; तिथे, हे ब्राह्मणांनो, देव, गंधर्व, असुर आणि राक्षसांचे समुदाय आहेत.
अप्सरोगणसंयुक्ताः शैले क्रीडंति सर्वदा । तत्र ब्रह्मा च रुद्रश्च शक्रश्चापि सुरेश्वरः
त्या पर्वतावर अप्सरांच्या समूहांसह सर्वदा खेळ करणारे आहेत; तिथेच ब्रह्मा, रुद्र आणि देवांचा स्वामी शक्रही आहे.
समेत्य विविधैर्यज्ञैर्यजंतेऽनेक दक्षिणैः । तुंबुरुर्नारदश्चैव विश्वावसुर्हाहा हूहूः
सर्वजण एकत्र येऊन विविध यज्ञ आणि अनेक प्रकारच्या दक्षिणांनी यज्ञ करतात; तिथे तुम्बुरू, नारद, विश्वावसु, हाहा आणि हूहू आहेत.
अभिगम्यामरश्रेष्ठं स्तुवंति विविधैः स्तवैः । सप्तर्षयो महात्मानः कश्यपश्च प्रजापतिः
ते अमरांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्याजवळ जाऊन विविध स्तोत्रांनी त्याची स्तुती करतात; महान आत्म्यांचे सप्तर्षी आणि प्रजापती कश्यप तिथे आहेत.
तत्र गच्छंति भद्रं वः सदा पर्वणि पर्वणि । तस्यैव मूर्द्धन्युशना काव्यो दैत्यैर्महीयते
ते सर्व सणासुदीच्या वेळी तिथे जातात, तुम्हाला शुभेच्छा असो; त्या पर्वताच्या शिखरावर उशनास काव्य याची दैत्यांकडून पूजा होते.
तस्य हैमानि रत्नानि तस्यैते रत्नपर्वताः । तस्मात्कुबेरो भगवांश्चतुर्थं भागमश्नुते
त्या पर्वताची रत्ने सोन्याची आहेत आणि तेच रत्नपर्वत आहेत; तिथूनच भगवंत कुबेराला चौथ्या भागाचा लाभ मिळतो.
ततः कलांशं वित्तस्य मनुष्येभ्यः प्रयच्छति । पर्वतस्यांतरे दिव्यं सर्वर्तुकुसुमैश्चितम्
तिथून तो मनुष्यमात्रांना धनाचा एक भाग देतो; पर्वताच्या आत सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेली एक दिव्य बाग आहे.
कर्णिकारवनं रम्यं शिलाजालसमुच्छ्रितम् । तत्र साक्षात्पशुपतिर्दिव्यभूतैः समावृतः
तिथे सुंदर कर्णिकार वृक्षांचे वन आहे, जे दगडांच्या रांगा उंचावलेले आहे; तिथेच साक्षात पशुपती दिव्य भूतांसह रमतो.
उमासहायोभगवान्रमते भूतभावनः । कर्णिकारमयीं मालां बिभ्रदापादलंबिनीम्
त्या ठिकाणी, सर्व सृष्टीचे पालन करणारे भगवान, उमा सोबत रममाण होतात आणि पायापर्यंत पोहोचणारी कर्णिकार फुलांची माळ घालतात.
त्रिभिर्नेत्रैः कृतोद्द्योतस्त्रिभिः सूर्यैरिवोदितैः । तमुग्रतपसः सिद्धाः सुव्रताः सत्यवादिनः
त्यांच्या तीन डोळ्यांमधून तीन उगवत्या सूर्यांसारखे तेज प्रकट होते; कठोर तपश्चर्या करणारे, उत्तम व्रत पाळणारे आणि सत्य बोलणारे सिद्ध त्यांना पाहतात.
पश्यंति नहि दुर्वृत्तैः शक्यो द्रष्टुं महेश्वरः । तस्य शैलस्य शिखरात्क्षीरधारा द्विजोत्तमाः
परंतु दुष्ट वृत्तीच्या लोकांना महेश्वर दिसत नाही; त्या पर्वताच्या शिखरावरून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, दूधाच्या धारा वाहतात.
विश्वरूपात्परमिता भीमनिर्घातनिस्वना । पुण्यापुण्यतमैर्जुष्टा गंगा भागीरथी शुभा
असीम रूप असलेली, भीषण गडगडाट करणारी, पुण्यांच्या पुण्याने परिपूर्ण अशी शुभ गंगा, भागीरथी तिथे आहे.
प्लवंती च प्रवेगेन ह्रदे चंद्रमसः शुभे । तया ह्युत्पादितः पुण्यः स ह्रदः सागरोपमः
ती वेगाने वाहत जाऊन चंद्राच्या सुंदर सरोवरात मिसळते; तिच्यामुळेच समुद्रासारखे विशाल आणि पुण्यदायक ते सरोवर निर्माण झाले.
तां धारयामास तदा दुर्द्धरां पर्वतैरपि । शतं वर्षसहस्राणि शिरसैव पिनाकधृक्
तेव्हा, पर्वतांनाही जिचे ओझे सहन होत नव्हते, ती गंगा पिनाकधारीने आपल्या डोक्यावर शंभर हजार वर्षे धारण केली.
मेरोस्तु पश्चिमे पार्श्वे केतुमालो द्विजोत्तमाः । जंबूखंडे तु तत्रैव महाजनपदो द्विजाः
मेरूच्या पश्चिम बाजूला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, केतुमाल नावाचा प्रदेश आहे; तिथेच जांभूखंडात एक महान देश आहे, हे द्विजांनो.
आयुर्दशसहस्राणि वर्षाणां तत्र सत्तमाः । सुवर्णवर्णाश्च नरा स्त्रियश्चाप्सरसां समाः
त्या ठिकाणी, हे उत्तमजनांनो, आयुष्य दहा हजार वर्षांचे असते; तेथील पुरुष सुवर्णासारखे असून स्त्रिया अप्सरांसारख्या सुंदर असतात.