एते चान्ये च बहवः सशिष्या मुनयोऽमलाः । नैमिषं समुपायाताः शौनकं द्रष्टुमुत्सुकाः
हे आणि इतरही अनेक शिष्यांसह शुद्ध ऋषी, शौनकांना भेटण्यासाठी उत्सुक होऊन नैमिषारण्यात आले.
तं पूजयित्वा विधिवत्तेन ते च सुपूजिताः । आसनेषु विचित्रेषु बृस्यादिषु यथाक्रमम्
त्यांनी शौनकांची विधिपूर्वक पूजा केली आणि शौनकाने त्यांचा योग्य सन्मान केला. मग ते सर्वजण सुंदर आसनांवर, योग्य क्रमाने बसले.
शौनकेन प्रदत्तेषु आसीनास्ते तपोधनाः । कृष्णाश्रिताः कथाः पुण्याः परस्परमथाब्रुवन्
शौनकांनी दिलेल्या आसनांवर बसलेले, तपश्चर्येला वाहिलेले आणि श्रीकृष्णाच्या आश्रयाला गेलेले ते ऋषी एकमेकांशी पुण्यशाली कथा सांगू लागले.
कथांतेषु ततस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । आजगाम महातेजाः सूतस्तत्र महाद्युतिः
त्या शुद्धचित्त असलेल्या ऋषींच्या गप्पा संपल्या तेव्हा, तेजस्वी आणि मोठ्या तेजाचा सूत तेथे आला.
व्यासशिष्यः पुराणज्ञो रोमहर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं स तैश्चैवाभिपूजितः
तो व्यासांचा शिष्य, पुराणांचा जाणकार, ज्याचे नाव रोमहर्षण होते, त्याने योग्य रीतीने सर्वांना वंदन केले आणि त्यांनीही त्याचा सन्मान केला.
उपविष्टं यथायोग्यं शौनकाद्या महर्षयः । व्यासशिष्यं सुखासीनं सूतं वै रोमहर्षणम्
शौनक आणि इतर महर्षींनी व्यासांचे शिष्य रोमहर्षण सूत याला योग्य आणि आरामदायक आसनावर बसवले.
तं पप्रच्छुर्महाभागाः शौनकाद्यास्तपोधनाः । ऋषय ऊचुः-। पौराणिक महाबुद्धे रोमहर्षण सुव्रत
शौनक व इतर तपस्वी, मोठ्या भाग्यवान ऋषींनी त्याला विचारले — 'पुराणांचे जाणकार, महाबुद्धिमान, व्रतस्थ रोमहर्षण!'
त्वत्तः श्रुता महापुण्याः पुरा पौराणिकीः कथाः । सांप्रतं च प्रवृत्ताः स्म कथायां सक्षणा हरेः
'आधी तुझ्याकडून आम्ही फार पुण्यदायी आणि प्राचीन पुराणकथा ऐकल्या; आता आम्ही हरिच्या कथांमध्ये मग्न आहोत.'
स वै पुंसां परोधर्मो यतो भक्तिरधोक्षजे । पुनः पुराणमाचक्ष्व हरिवार्ता समन्वितम्
'माणसांचे खरे कर्तव्य तेच आहे, ज्यातून अधोक्षज परमेश्वरावर भक्ती निर्माण होते; म्हणून हरिच्या कथांनी युक्त असे पुराण पुन्हा सांग.'
हरेरन्या कथा सूत श्मशानसदृशी स्मृता । हरिस्तीर्थस्वरूपेण स्वयं तिष्ठति तच्छ्रुतम्
'सूत, हरिव्यतिरिक्त इतर कथा स्मशानासारख्या मानल्या जातात; हरि स्वतः तीर्थरूपाने वास करतो — असे ऐकले आहे.'
तीर्थानां पुण्यदातॄणां नामानि किल कीर्तय । कुत एतत्समुत्पन्नं केन वा परिपाल्यते
'ती पुण्य देणारी तीर्थस्थळांची नावे सांग, ती कुठून निर्माण झाली आणि कोण त्यांचे पालन करतो?'
कस्मिन्विलयमभ्येति जगदेतच्चराचरम् । क्षेत्राणि कानि पुण्यानि के च पूज्याः शिलोच्चयाः
'हे चराचर जग शेवटी कुठे विलीन होते? कोणती क्षेत्रे पुण्यदायी आहेत, आणि कोणते पूज्य शिलास्तंभ आहेत?'
नद्यश्च काः पराः पुण्या नृणां पापहराः शुभाः । एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व यथाक्रमम्
'कोणत्या नद्या श्रेष्ठ, पुण्यदायी, शुभ आणि माणसांचे पाप दूर करणाऱ्या आहेत? हे सर्व कृपया योग्य क्रमाने सांग.'
सूत उवाच-। साधुसाधु महाभागाः साधुपृष्टं तपोधनाः । तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि पुराणं पद्मसंज्ञकम्
सूत म्हणाला — 'खूप छान, खूप छान, हे भाग्यवान ऋषींनो! तुम्ही फार योग्य प्रश्न विचारले. मी तुम्हाला वंदन करून पद्म नावाचे पुराण सांगतो.'
पाराशर्यं परमपुरुषं विश्ववेद्यैकयोनिं विद्याधारं विपुलमतिदं वेदवेदांतवेद्यम् । शश्वच्छांतं स्वमतिविषयं शुद्धतेजोविशालं वेदव्यासं विततयशसं सर्वदाहं नमामि
मी नेहमी पराशरपुत्र, वेदव्यास यांना वंदन करतो — जे परमपुरुष, विश्वाला ज्ञात असलेले एकमेव मूळ, विद्या धारण करणारे, विशाल बुद्धीचे, वेद आणि वेदांताने जाणले जाणारे, सदैव शांत, विषयांपलीकडचे, शुद्ध तेजाचे आणि अपार कीर्तीचे आहेत.
नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम्
त्या अनंत तेजस्वी व्यासांना मी नमस्कार करतो, ज्यांच्या कृपेने मी ही नारायणकथा सांगणार आहे.
प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पद्मसंज्ञितम् । सहस्रं पंचपंचाशत्षड्भिः खंडैः समन्वितम्
मी तुम्हाला पद्म नावाचे, फार पुण्यदायी असे पुराण सांगणार आहे, ज्यामध्ये एक हजार अध्याय आणि पंचावन्न विभाग आहेत.
तत्रादावादिखंडं स्याद्भूमिखंडं ततः परम् । ब्रह्मखंडं च तत्पश्चात्ततः पातालखंडकम्
त्यात सुरुवातीला आदिखंड, त्यानंतर भूमिखंड, मग ब्रह्मखंड आणि त्यानंतर पाताळखंड आहे.
क्रियाखंडं ततः ख्यातमुत्तरं खंडमंतिमम् । एतदेव महापद्ममद्भुतं यन्मयं जगत्
मग क्रियाखंड, त्यानंतर प्रसिद्ध उत्तरखंड, हे शेवटचे आहे; हे अद्भुत महापद्मच या जगाचे सार आहे.
तद्वृत्तांताश्रयं तस्मात्पाद्ममित्युच्यते बुधैः । एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यमुत्तमम्
त्या घटनांवर आधारलेले असल्याने, ज्ञानी लोक त्याला 'पद्म' असे म्हणतात; हे निर्मळ पुराण म्हणजे विष्णूचे श्रेष्ठ महात्म्य आहे.
देवदेवोहरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा । ब्रह्मा तन्नारदायाह नारदोऽस्मद्गुरोः पुरः
सर्व देवतांचा देव असलेल्या हरिने पूर्वी ब्रह्माला जे सांगितले होते, तेच ब्रह्माने नारदाला सांगितले आणि नारदाने आमच्या गुरूंच्या समोर ते सांगितले.
व्यासः सर्वपुराणानि सेतिहासानि संहिताः । अध्यापयामास मुहुर्मामतिप्रियमात्मनः
माझ्या अत्यंत प्रिय असलेल्या व्यासांनी मला पुन्हा पुन्हा सर्व पुराणे, इतिहास आणि संहितांचा उपदेश केला.
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि पुराणमतिदुर्लभम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महत्यादि पापेभ्यो मुच्यते नरः
आता मी तुला ते अतिशय दुर्मिळ पुराण सांगणार आहे, जे ऐकल्यावर मनुष्य ब्रह्महत्या वगैरे पापांपासून मुक्त होतो.
सर्वतीर्थाभिषेकं च लभते शृणुते हि यः । श्रद्धया परया भक्त्या श्रुतमात्रेण मुक्तिदः
जो कोणी अत्यंत श्रद्धा आणि भक्तीने हे ऐकतो, त्याला सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केल्याचे पुण्य मिळते; फक्त ऐकण्यानेच हे मोक्ष देते.
अश्रद्धयापि शृणुते लभते पुण्यसंचयम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पद्मं श्रोत्रातिथी कुरु
श्रद्धा नसली तरी ऐकणाऱ्याला पुण्यसंचय मिळतो; म्हणून सर्व प्रकारे प्रयत्न करून पद्माला ऐकण्याच्या रूपाने आपला पाहुणा कर.
तत्रादिखंडं वक्ष्यामि पुण्यं पापविनाशनम् । शृण्वंतु मुनयः सर्वे सशिष्यास्त्वत्र ये स्थिताः
इथे मी आदिखंड सांगणार आहे, जे पुण्यदायक आणि पापांचा नाश करणारे आहे; येथे उपस्थित असलेले सर्व ऋषी आणि त्यांचे शिष्य यांनी ते ऐकावे.
सूत उवाच-। आदिसर्गमहं तावत्कथयामि द्विजोत्तमाः । ज्ञायते येन भगवान्परमात्मा सनातनः
सूतमुनी म्हणाले: हे श्रेष्ठ द्विजांनो, मी आता आदिसृष्टीची कथा सांगतो, ज्यामुळे सनातन, सर्वश्रेष्ठ परमात्मा ओळखता येतो.
सृष्टेषु प्रलयादूर्ध्वं नासीत्किंचिद्द्विजोत्तमाः । ब्रह्मसंज्ञमभूदेकं ज्योतिर्वै सर्वकारकम्
सृष्टीच्या प्रलयानंतर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, काहीच अस्तित्वात नव्हते; फक्त ब्रह्म नावाचे एक तेज होते, जे सर्वकाही घडवणारे आहे.
नित्यं निरंजनं शांतं निर्मलं नित्यनिर्मलम् । आनंदसागरंस्वच्छं यत्कांक्षंति मुमुक्षवः
ते तेज नेहमीच पवित्र, निर्मळ, शांत, शुद्ध, अखंड निर्मळ, आनंदाचा महासागर, पारदर्शक असून, मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांना हवे असते.
सर्वज्ञं ज्ञानरूपत्वादनंतमजमव्ययम् । अविनाशि सदास्वच्छमच्युतं व्यापकं महत्
ते सर्वज्ञ, ज्ञानस्वरूप, अनंत, अजन्मा, अविनाशी, सदैव शुद्ध, अचल, सर्वत्र व्यापणारे आणि महान आहे.