क्षुधितस्य द्विजस्यास्ये यत्किंचिद्दीयते यदि । प्रेत्य पीपूषधाराभिः सिंचते कल्पकोटिकम्
भुकेल्या द्विजाच्या तोंडात काहीही दिलं, तर मृत्यूनंतर कोटी कल्पांपर्यंत त्याच्यावर अमृतधारा शिंपडली जाते.
द्विजतुंडं महाक्षेत्रमनूषरमकंटकम् । तत्र चेदुप्यते किंचित्कोटिकोटिफलं लभेत्
द्विजाचं तोंड हे मोठं शेत आहे, तिथे काटे किंवा अपवित्रता नाही; तिथे जे काही पेरलं, त्याचं कोटी कोटी पट फळ मिळतं.
सघृतं भोजनं चास्मै दत्त्वा कल्पं स मोदते । नानासुमिष्टमन्नं यो ददाति द्विजतुष्टये
त्याला तुपासह जेवण दिलं, तर कल्पभर तो आनंदात राहतो; जो द्विजाला तृप्त करण्यासाठी विविध स्वादिष्ट अन्न देतो—
तस्य लोका महाभोगाः कोटिकल्पांतमुक्तिदाः । ब्राह्मणं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणेनानुकीर्तितम्
त्याला महान भोगांचे लोक मिळतात, जे कोटी कल्पांनंतरही मुक्ती देतात; ब्राह्मणाचा सन्मान करून, ब्राह्मणाने उच्चारलेलं—
पुराणं शृणुयान्नित्यं महापापदवानलम् । पुराणं सर्वतीर्थेषु तीर्थं चाधिकमुच्यते
पुराण नेहमी ऐकावं, कारण ते मोठ्या पापांचा दावानळ आहे; सर्व तीर्थांमध्ये पुराण हे श्रेष्ठ तीर्थ मानलं जातं.
यस्यैकपादश्रवणाद्धरिरेव प्रसीदति । यथा सूर्यवपुर्भूत्वा प्रकाशाय चरेद्धरिः
त्याच्या एका पादशृतीचंही श्रवण केल्याने हरि प्रसन्न होतो; जसं सूर्याचं रूप घेऊन हरि प्रकाश देण्यासाठी फिरतो—
सर्वेषां जगतामेव हरिरालोकहेतवे । तथैवांतःप्रकाशाय पुराणावयवो हरिः
सर्व जगांना प्रकाश देण्यासाठी हरि कारणीभूत आहे; त्याचप्रमाणे अंतःकरणातला प्रकाश देण्यासाठी हरि हा पुराणाचा एक भाग आहे.
विचरेदिह भूतेषु पुराणं पावनं परम् । तस्माद्यदि हरेः प्रीतेरुत्पादे धीयते मतिः
पुराण हे श्रेष्ठ पावन आहे, ते इथे सर्व जीवांमध्ये वावरतं; म्हणून जर हरिच्या प्रसन्नतेसाठी मन लावलं—
श्रोतव्यमनिशं पुंभिः पुराणं कृष्णरूपिणम् । विष्णुभक्तेन शांतेन श्रोतव्यमपि दुर्लभम्
पुराण, कृष्णरूप असलेलं, सतत लोकांनी ऐकावं; विष्णूभक्त शांत असला तरी, ते ऐकणं दुर्मिळच आहे.
पुराणाख्यानममलममलीकरणं परम् । यस्मिन्वेदार्थमाहृत्य हरिणा व्यासरूपिणा
पुराणाचं कथन हे निर्मळ आणि अत्यंत पावन आहे; ज्यात व्यासरूप हरिने वेदांचा अर्थ एकत्र केला आहे.
पुराणं निर्मितं विप्र तस्मात्तत्परमो भवेत् । पुराणे निश्चितो धर्मो धर्मश्च केशवः स्वयम्
हे ब्राह्मण, हे पुराण या कारणासाठी रचले गेले आहे; म्हणून ते सर्वश्रेष्ठ आहे. पुराणात धर्म निश्चित केला आहे आणि तो धर्म म्हणजेच केशव आहे.
तस्मात्कृते पुराणे हि श्रुते विष्णुर्भवेदिति । साक्षात्स्वयं हरिर्विप्रः पुराणं च तथाविधम्
म्हणूनच, हे म्हणतात की तयार केलेल्या आणि ऐकलेल्या पुराणात विष्णू स्वतः आहे; हे ब्राह्मण, अशा पुराणात हरि प्रत्यक्षपणे वास करतो.
एतयोः संगमासाद्य हरिरेव भेवन्नरः । तथा गंगांबुसेकेन नाशयेत्किल्बिषं स्वकम्
या दोघांचा — हरि आणि पुराणाचा — संग मिळाल्यावर माणूस हरिच होतो; तसेच गंगाजळात स्नान केल्याने आपले पाप नाहीसे होते.
केशवो द्रवरूपेण पापात्तारयते महीम् । वैष्णवो विष्णुभजनस्याकांक्षी यदि वर्तते
केशव द्रवरूपाने पापांपासून पृथ्वीचे रक्षण करतो; जर एखादा विष्णूभक्त विष्णूची उपासना करायची इच्छा धरतो, तर त्याने तसेच वागावे.
गंगांबुसेकममलममलीकरणं चरेत् । विष्णुभक्तिप्रदा देवी गंगा भुवि च गीयते
त्याने गंगाजळाने शुद्ध आणि पवित्र स्नान करावे; गंगा देवी पृथ्वीवर विष्णूभक्ती देणारी म्हणून गौरवली जाते.
विष्णुरूपा हि सा गंगा लोकविस्तारकारिणी
खरंतर, ती गंगा म्हणजेच विष्णूचे रूप आहे, जी सर्व लोकांचा विस्तार करणारी आहे.
ब्राह्मणेषु पुराणेषु गंगायां गोषु पिप्पले । नारायणधिया पुंभिर्भक्तिः कार्या ह्यहैतुकी
ब्राह्मण, पुराणे, गंगा, गायी आणि पिंपळ या सर्वांत, नारायणाचा विचार करून, माणसांनी निःस्वार्थ भक्ती करावी.
प्रत्यक्षविष्णुरूपा हि तत्वज्ञैर्निश्चिता अमी । तस्मात्सततमभ्यर्च्या विष्णुभक्त्यभिलाषिणा
हे सर्व ज्ञानी लोकांनी प्रत्यक्ष विष्णूचे रूप म्हणून ओळखले आहेत; म्हणून, जे विष्णूभक्तीची इच्छा धरतात त्यांनी नेहमी त्यांची पूजा करावी.
विष्णौ भक्तिं विना नॄणां निष्फलं जन्म उच्यते । कलिकालपयोराशिं पापग्राहसमाकुलम्
विष्णूभक्तीशिवाय माणसाचा जन्म व्यर्थ मानला जातो; कलियुगाचा सागर पापरूपी मगरांनी भरलेला आहे.
विषयामज्जनावर्तं दुर्बोधफेनिलं परम् । महादुष्टजनव्याल महाभीमं भयानकम्
तो विषयांच्या आसक्तीचा भोवरा आहे, समजायला फार कठीण, मोठ्या फेसाळणारा, दुष्ट लोकांच्या सर्पांनी भरलेला, अत्यंत भयंकर आणि भीतीदायक आहे.
दुस्तरं च तरंत्येव हरिभक्तितरि स्थिताः । तस्माद्यतेत वै लोको विष्णुभक्तिप्रसाधने
हा कठीण सागर फक्त हरिभक्तीत स्थिर राहणारेच ओलांडू शकतात; म्हणून, सर्वांनी विष्णूभक्ती मिळवण्यासाठी प्रयत्न करावा.
किं सुखं लभते जंतुरसद्वार्तावधारणे । हरेरद्भुतलीलस्य लीलाख्यानेन सज्जते
खोटी गोष्टी ऐकण्यात जीवाला काय सुख मिळते? हरिच्या अद्भुत लीला ऐकण्यातच मन गुंतते.
तद्विचित्रकथालोके नानाविषयमिश्रिताः । श्रोतव्या यदि वै नॄणां विषये सज्जते मनः
त्या विचित्र कथा विविध विषयांनी मिसळलेल्या असतात; जर माणसाचे मन विषयांत गुंतले असेल, तर अशा कथा ऐकाव्यात.
निर्वाणे यदि वा चित्तं श्रोतव्या तदपि द्विजाः । हेलया श्रवणाच्चापि तस्य तुष्टो भवेद्धरिः
किंवा, जर मन मोक्षाकडे वळले असेल, तरीही त्या कथा ऐकाव्यात, हे द्विजांनो; अगदी सहजतेने ऐकले तरी हरि प्रसन्न होतो.
निष्क्रियोपि हृषीकेशो नानाकर्म चकार सः । शुश्रूषूणां हितार्थाय भक्तानां भक्तवत्सलः
हृषीकेश स्वतः निष्क्रिय असूनही, ऐकण्याची इच्छा असणाऱ्यांच्या हितासाठी आणि भक्तांच्या प्रेमापोटी त्याने अनेक लीला केल्या.
न लभ्यते कर्मणापि वाजपेयशतादिना । राजसूयायुतेनापि यथा भक्त्या स लभ्यते
शेकडो वाजपेय यज्ञांनी किंवा हजारो राजसूय यज्ञांनीही तो मिळत नाही, जसा भक्तीने मिळतो.
यत्पदं चेतसा सेव्यं सद्भिराचरितं मुहुः । भवाब्धितरणे सारमाश्रयध्वं हरेः पदम्
ते परमपद, जे मनाने सेवावे आणि सत्पुरुषांनी वारंवार आचरले आहे, त्या हरीच्या पायांचे आश्रय घ्या, कारण तेच संसारसागर पार करण्याचे सार आहे.
रे रे विषयसंलुब्धाः पामरा निष्ठुरा नराः । रौरवे हि किमात्मानमात्मना पातयिष्यथ
अहो, विषयांच्या लालसेने भरलेले, नीच आणि कठोर माणसांनो, स्वतःच्या वागण्याने स्वतःला रौरव नरकात का टाकता?
विना गोविंदसौम्यांघ्रिसेवनं मा गमिष्यति । अनायासेन दुःखानां तरणं यदि वांछथ
गोविंदाच्या कोमल पायांची सेवा न करता पुढे जाऊ नका; जर तुम्हाला सहजपणे दुःखाचा पार उतरायचा असेल, तर.
भजध्वं कृष्णचरणावपुनर्भवकारणे । कुत एवागतो मर्त्यः कुत एव पुनर्व्रजेत्
कृष्णाच्या पायांची भक्ती करा, जी जन्ममरणातून मुक्त करणारी आहे; माणूस कुठून आला आणि पुन्हा कुठे जाणार?