कुचावृतेंगे पुरुषो नारी बुद्ध्वा प्रवर्त्तते । का नारी वा पुमान्को वा विचारे सति किंचन
स्त्रीचं शरीर स्तनांनी झाकलेलं पाहून पुरुष तसंच वागतो; पण नीट विचार केला तर, स्त्री कोण आणि पुरुष कोण, काहीच उरत नाही.
तस्मात्सर्वात्मना साधुर्नारीसंगं विवर्जयेत् । को नाम नारीमासाद्य सिद्धिं प्राप्नोति भूतले
म्हणून सज्जनांनी स्त्रीसंग पूर्णपणे टाळावा; कारण कोण स्त्रीच्या संगाने या पृथ्वीवर सिद्धी मिळवतो?
कामिनी कामिनीसंगि संगमित्यपि संत्यजेत् । तत्संगाद्रौरवमिति साक्षादेव प्रतीयते
कामुक स्त्री आणि तिच्या संगतीत असणाऱ्यांचा संगही सोडावा; कारण त्या संगातूनच थेट दुःख मिळतं, हे प्रत्यक्ष दिसतं.
अज्ञानाल्लोलुपा लोकास्तत्र दैवेन वंचिताः । साक्षान्नरककुंडेस्मिन्नारीयोनौ पचेन्नरः
अज्ञान आणि लोभामुळे लोक तिथे नशिबाने फसवले जातात; स्त्रीच्या गर्भात पुरुष जणू नरकाच्या कढईत शिजतो.
यत एवागतः पृथ्व्यां तस्मिन्नेव पुना रमेत् । यतः प्रसरते नित्यं मूत्रं रेतो मलोत्थितम्
जसा माणूस पृथ्वीवर येतो, तसाच तो पुन्हा त्याच ठिकाणी रमतो, जिथून नेहमी मूत्र, वीर्य आणि इतर अशुद्ध पदार्थ निर्माण होतात.
तत्रैव रमते लोकः कस्तस्मादशुचिर्भवेत् । तत्रातिकष्टं लोकेस्मिन्नहो दैवविडंबना
म्हणूनच लोक तिथेच आनंद घेतात—मग कोण शुद्ध राहील? खरंच, या जगात नशीबाची थट्टा किती मोठी आहे!
पुनः पुना रमेत्तत्र अहो निस्त्रपता नृणाम् । तस्माद्विचारयेद्धीमान्नारीदोषगणान्बहून्
पुन्हा पुन्हा तिथेच रमणं—अहो, माणसांची निर्लज्जता किती! म्हणून, शहाण्याने स्त्रियांचे अनेक दोष नीट विचारात घ्यावेत.
मैथुनाद्बलहानिः स्यान्निद्राति तरुणायते । निद्रयापहृतज्ञानः स्वल्पायुर्जायते नरः
मैथुनामुळे ताकद कमी होते; झोप वाढते आणि तारुण्य ओसरते; झोपेमुळे ज्ञान हरवते आणि मनुष्याचे आयुष्य थोडके होते.
तस्मात्प्रयत्नतो धीमान्नारीं मृत्युमिवात्मनः । पश्येद्गोविंदपादाब्जे मनो वै रमयेद्बुधः
म्हणून, शहाण्याने स्त्रीला स्वतःसाठी मृत्यूसारखीच समजावं, आणि ज्ञानी माणसाने आपलं मन गोविंदाच्या चरणांमध्ये लावावं.
इहामुत्र सुखं तद्धि गोविंदपदसेवनम् । विहाय को महामूढो नारीपादं हि सेवते
इथे आणि पुढच्या जन्मातही, खरा आनंद गोविंदाच्या चरणांची सेवा करण्यातच आहे; हे सोडून, कोण मोठा मूर्ख स्त्रीच्या पायांची सेवा करील?
जनार्द्दनांघ्रिसेवा हि ह्यपुनर्भवदायिनी । नारीणां योनिसेवा हि योनिसंकटकारिणी
जनार्दनाच्या चरणांची सेवा माणसाला पुन्हा जन्म मिळू नये असं फळ देते; पण स्त्रीच्या योनीची सेवा केल्याने फक्त गर्भातील दुःखच मिळतं.
पुनःपुनः पतेद्योनौ यंत्रनिष्पाचितो यथा । पुनस्तामेवाभिलषेद्विद्यादस्य विडंबनम्
माणूस पुन्हा पुन्हा गर्भात पडतो, जणू काही यंत्राने दाबला जातो; तरीही त्यालाच पुन्हा इच्छा करतो—हेच नशीबाची थट्टा आहे, हे समजावं.
ऊर्ध्वबाहुरहं वच्मि शृणु मे परमं वचः । गोविंदे धेहि हृदयं न योनौ यातनाजुषि
मी हात वर करून सांगतो—माझं श्रेष्ठ वचन ऐक: आपलं हृदय गोविंदामध्ये ठेव, यातना देणाऱ्या योनीमध्ये नाही.
नारीसंगं परित्यज्य यश्चापि परिवर्त्तते । पदेपदेश्वमेधस्य फलमाप्नोति मानवः
जो कोणी स्त्रीसंग सोडून वागतो, त्याला प्रत्येक पावलावर अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
कुलांगना दैवयोगादूढा यदि नृणां सती । पुत्रमुत्पाद्य यस्तत्र तत्संगं परिवर्जयेत्
देवाच्या इच्छेने जर कुळवती स्त्री एखाद्या पुरुषाशी लग्न करून पुत्राला जन्म देते, तर त्याने तिच्यासोबतचा संबंध सोडावा.
तस्य तुष्टो जगन्नाथो भवत्येव न संशयः । नारीसंगो हि धर्मज्ञैरसत्संगः प्रकीर्त्यते
अशा माणसावर जगन्नाथ प्रसन्न होतो—यात शंका नाही; कारण शहाण्यांच्या मते स्त्रीसंग म्हणजे वाईट संगतच आहे.
तस्मिन्सति हरौ भक्तिः सुदृढा नैव जायते । सर्वसंगं परित्यज्य हरौ भक्तिं समाचरेत्
तोपर्यंत, हरिप्रती दृढ भक्ती निर्माण होत नाही; सर्व संगत सोडून, हरिप्रती भक्ती करावी.
हरिभक्तिश्च लोकेत्र दुर्ल्लभा हि मता मम । हरौ यस्य भवेद्भक्तिः स कृतार्थो न संशयः
हरिप्रती भक्ती या आणि पुढच्या जन्मातही फार दुर्मिळ आहे, असं मला वाटतं; ज्याच्याकडे हरिप्रती भक्ती आहे, तो खऱ्या अर्थाने कृतार्थ आहे, यात शंका नाही.
तत्तदेवाचरेत्कर्म हरिः प्रीणाति येन हि । तस्मिंस्तुष्टे जगत्तुष्टं प्रीणिते प्रीणितं जगत्
ज्या कृतींनी हरि प्रसन्न होतो, त्या कृतीच कराव्यात; तो समाधानी झाला की, सगळं जग समाधानी होतं—तो प्रसन्न झाला की, जगही प्रसन्न होतं.
हरौ भक्तिं विना नॄणां वृथा जन्म प्रकीर्तितम् । ब्रह्मेशादि सुरा यस्य यजंते प्रीतिहेतवे
हरिप्रती भक्ती नसल्यास, माणसाचा जन्म व्यर्थच समजला जातो; अगदी ब्रह्मा, शंकर आणि देवताही त्याच्या प्रेमासाठी त्याची पूजा करतात.
नारायणमनाव्यक्तं न तं सेवेत को जनः । तस्य माता महाभागा पिता तस्य महाकृती
नारायण जो अदृश्य आहे, त्याची सेवा कोण करणार नाही? ज्याची आई आहे ती फार भाग्यवान, आणि वडील खरे महान.
जनार्द्दनपदद्वंद्वं हृदये येन धार्यते । जनार्दनजगद्वंद्य शरणागतवत्सल
जो जनार्दनाच्या दोन चरणांना हृदयात ठेवतो—तो जनार्दन, ज्याची सगळं जग पूजा करतं, शरण आलेल्यांवर नेहमीच प्रेम करतो.
इतीरयंति ये मर्त्या न तेषां निरये गतिः । ब्राह्मणा हि विशेषेण प्रत्यक्षं हरिरूपिणः
जे माणसं असं वागतात, त्यांना नरकात जावं लागत नाही; कारण विशेषतः ब्राह्मणाच्या रूपानं हरि प्रत्यक्ष असतो.
पूजयेयुर्यथायोगं हरिस्तेषां प्रसीदति । विष्णुर्ब्राह्मणरूपेण विचरेत्पृथिवीमिमाम्
जेव्हा योग्य प्रकारे पूजा केली जाते, तेव्हा हरि त्यांच्यावर प्रसन्न होतो; विष्णू ब्राह्मणाच्या रूपानं या पृथ्वीवर वावरतो.
ब्राह्मणेन विना कर्म्म सिद्धिं प्राप्नोति नैव हि । द्विजपादांबुभक्त्या यैः पीत्वा शिरसि चार्पितम्
ब्राह्मणाशिवाय कोणतंही कर्म सिद्ध होत नाही; जे भक्तीने द्विजाच्या पायांचं पाणी पितात आणि ते डोक्यावर ठेवतात—
तर्पिता पितरस्तेन आत्मापि किल तारितः । ब्राह्मणानां मुखे येन दत्तं मधुरमर्चितम्
त्यामुळे पितर तृप्त होतात आणि आत्माही नक्कीच तारला जातो; ब्राह्मणांच्या तोंडात गोडपणे अर्पण केलेलं आणि पूजलेलं जे काही असतं—
साक्षात्कृष्णमुखे दत्तं तद्वै भुंक्ते हरिः स्वयम् । अहोतिदुर्ल्लभा लोका प्रत्यक्षे केशवे द्विजे
ते कृष्णाच्या तोंडात प्रत्यक्ष दिल्यास, हरि स्वतः ते ग्रहण करतो; ब्राह्मणामध्ये केशव प्रत्यक्ष असतो, असे लोक अत्यंत दुर्मिळ आहेत.
प्रतिमादिषु सेवंते तदभावे हि तत्क्रिया । ब्राह्मणानामधिष्ठानात्पृथ्वी धन्येति गीयते
लोक मूर्ती वगैरेची सेवा करतात, पण त्यांचा अभाव असला तरी ती क्रिया केली जाते; ब्राह्मणांच्या उपस्थितीमुळे पृथ्वीला धन्य म्हणतात.
तेषां पाणौ च यद्दत्तं हरिपाणौ तदर्पितम् । तेभ्यः कृतान्नमस्कारात्तिरस्कारो हि पाप्मताम्
त्यांच्या हातात दिलेलं सर्व काही हरिच्या हातात अर्पण केल्यासारखं असतं; त्यांना नमस्कार केल्याने पापाचा कलंक दूर होतो.
मुच्यते ब्रह्महत्यादि पापेभ्यो विप्रवंदनात् । तस्मात्सतां समाराध्यो ब्राह्मणो विष्णुबुद्धितः
ब्राह्मणांना वंदन केल्याने ब्रह्महत्या वगैरे पापांपासून मुक्ती मिळते; म्हणून सज्जनांनी ब्राह्मणाला विष्णू मानून पूजावं.