पुंसामेकेह वै साध्या हरिभक्तिः कलौ युगे । युगांतरेण धर्मा हि सेवितव्या नरेण हि
कलियुगात पुरुषांसाठी एकमेव साध्य म्हणजे हरिभक्ती; इतर युगांत मात्र धर्मांचे आचरण करावे लागते.
कलौ नारायणं देवं यजते यः स धर्म्मभाक् । दामोदरं हृषीकेशं पुरुहूतं सनातनम्
कलियुगात जो नारायणदेवाची उपासना करतो, तोच धर्माचा अधिकारी आहे— दामोदर, हृषीकेश, पुरुहूत, हे सर्व सनातन आहेत.
हृदि कृत्वा परं शांतं जितमेव जगत्त्रयम् । कलिकालोरगादंशात्किल्बिषात्कालकूटतः
परम शांत प्रभूला हृदयात ठेवून, तीनही लोकांवर विजय मिळवून, कलियुगाच्या विषापासून, पापातून आणि काळकूटापासून मुक्त होता येते.
हरिभक्तिसुधां पीत्वा उल्लंघ्यो भवति द्विजः । किं जपैः श्रीहरेर्नाम गृहीतं यदि मानुषैः
हरिभक्तीचे अमृत पिऊन ब्राह्मण सहजच संसारसागर पार करतो; जर श्रीहरीचे नाव घेतले, तर जपाचा काय उपयोग?
किं स्नानैर्विष्णुपादांबु मस्तके येन धार्यते । किं यज्ञेन हरेः पादपद्मं येन धृतं हृदि
विष्णुपादोदक डोक्यावर घेतले असेल तर स्नानाचा काय अर्थ? आणि हरीच्या कमलपादांना हृदयात वसवले असेल तर यज्ञाचा काय उपयोग?
किं दानेन हरेः कर्म सभायां वै प्रकाशितम् । हरेर्गुणगणान्श्रुत्वा यः प्रहृष्येत्पुनः पुनः
हरीची कृत्ये सभेत सांगितली असतील तर दानाचा काय उपयोग? आणि जो हरीच्या गुणकथांना ऐकून पुन्हा पुन्हा आनंदित होतो—
समाधिना प्रहृष्टस्य सा गतिः कृष्णचेतसः । तत्र विघ्नकराः प्रोक्ताः पाखंडालापपेशलाः
एकाग्रतेत आनंदी असलेल्या मनाला ही वाट आहे; तिथे अडथळे म्हणजे पाखंडी लोकांच्या चलाख बोलाच आहेत, असं सांगितलं आहे.
नार्यस्तत्संगिनश्चापि हरिभक्तिविघातकाः । नारीणां नयनादेशः सुराणामपि दुर्जयः
स्त्रिया आणि त्यांच्याशी संग करणारे हे देखील हरिभक्तीचे अडथळे आहेत; स्त्रियांच्या नजरेला तर देवांनाही जिंकणं कठीण जातं.
स येन विजितो लोके हरिभक्तः स उच्यते । माद्यंति मुनयोप्यत्र नारीचरितलोलुपाः
जो हे जगात जिंकतो, त्यालाच हरिभक्त म्हणतात; कारण इथे मोठमोठे ऋषीही स्त्रियांच्या वागणुकीच्या मोहात पडून आपली शुद्धी हरवतात.
हरिभक्तिः कुतः पुंसां नारीभक्तिजुषां द्विजाः । राक्षस्यः कामिनीवेषाश्चरंति जगति द्विजाः । नराणां बुद्धिकवलं कुर्वंति सततं हिताः
हे द्विजांनो, जे पुरुष स्त्रीभक्तीत गुंततात, त्यांना हरिभक्ती कशी मिळेल? राक्षसी स्वभावाच्या, कामुक वेशातील स्त्रिया जगात फिरतात आणि नेहमी पुरुषांच्या बुद्धीला मोहात पाडतात, जणू हित करणाऱ्या आहेत असं दाखवतात.
तावद्विद्या प्रभवति तावज्ज्ञानं प्रवर्तते । तावत्सुनिर्मला मेधा सर्वशास्त्रविधारिणी
जोवर हे नाही, तोवरच विद्या टिकते, ज्ञान वाढतं, आणि सर्व शास्त्रांचं पालन करणारी निर्मळ बुद्धी राहते.
तावज्जपस्तपस्तावत्तावतीर्थनिषेवणम् । तावच्च गुरुशुश्रूषा तावद्धि तरणे मतिः
तोवरच जप, तप, तीर्थयात्रा, गुरूची सेवा आणि संसारातून पार जाण्याची इच्छा टिकून राहते.
तावत्प्रबोधो भवति विवेकस्तावदेव हि । तावत्सतां संगरुचिस्तावत्पौराणलालसा
तोवरच जागृती होते, विवेक राहतो, सज्जनांच्या संगाची इच्छा असते आणि पुराणांची ओढही टिकते.
यावत्सीमंतिनी लोलनयनांदोलनं नहि । जनोपरि पतेद्विप्राः सर्वधर्मविलोपनम्
हे द्विजांनो, जोपर्यंत स्त्रीच्या चंचल डोळ्यांची नजर लोकांवर पडत नाही, तोपर्यंत सर्व धर्मांचा नाश होत नाही.
तत्र ये हरिपादाब्जमधुलेशप्रसादिताः । तेषां न नारीलोलाक्षिक्षेपणं हि प्रभुर्भवेत्
जे हरिच्या कमळपदांच्या मधाने प्रसन्न झाले आहेत, त्यांच्यावर स्त्रीच्या चंचल नजरेचा काहीही परिणाम होत नाही.
जन्मजन्म हृषीकेश सेवनं यैः कृतं द्विजाः । द्विजे दत्तं हुतं वह्नौ विरतिस्तत्र तत्र हि
हे द्विजांनो, ज्यांनी जन्मोजन्मी हृषीकेशाची सेवा केली, द्विजांना दान दिलं, अग्नीत होम केला आणि सर्वत्र विरक्ती पाळली—
नारीणां किल किं नाम सौंदर्य्यं परिचक्षते । भूषणानां च वस्त्राणां चाकचक्यं तदुच्यते
स्त्रियांचं सौंदर्य म्हणतात ते नेमकं काय? ते फक्त दागिने आणि वस्त्रांनीच दिसतं असं सांगितलं जातं.
स्नेहात्मज्ञानरहितं नारीरूपं कुतः स्मृतम् । पूयमूत्रपुरीषासृक्त्वङ्मेदोस्थिवसान्वितम्
माया आणि आत्मज्ञान नसलेल्या स्त्रीरूपाला सुंदर कसं म्हणावं? ते तर पूय, मूत्र, विष्ठा, रक्त, त्वचा, मेद, दात आणि मज्जा यांनी बनलेलं आहे.
कलेवरं हि तन्नाम कुतः सौंदर्य्यमत्र हि । तदेवं पृथगाचिंत्य स्पृष्ट्वा स्नात्वा शुचिर्भवेत्
त्या देहाला सुंदर कसं म्हणावं? म्हणून वेगळं विचार करून, त्याला स्पर्श केल्यावर स्नान करून शुद्ध व्हावं.
तैः संहितं शंरीरं हि दृश्यते सुंदरं जनैः । अहोतिदुर्दशा नॄणां दुर्दैव घटिता द्विजाः
त्या वस्तूंनी एकत्र झाल्यावर तो देह लोकांना सुंदर वाटतो; पण हे द्विजांनो, हेच माणसांचं मोठं दुर्दैव आहे, जे त्यांच्या नशिबाने घडतं.
कुचावृतेंगे पुरुषो नारी बुद्ध्वा प्रवर्त्तते । का नारी वा पुमान्को वा विचारे सति किंचन
स्त्रीचं शरीर स्तनांनी झाकलेलं पाहून पुरुष तसंच वागतो; पण नीट विचार केला तर, स्त्री कोण आणि पुरुष कोण, काहीच उरत नाही.
तस्मात्सर्वात्मना साधुर्नारीसंगं विवर्जयेत् । को नाम नारीमासाद्य सिद्धिं प्राप्नोति भूतले
म्हणून सज्जनांनी स्त्रीसंग पूर्णपणे टाळावा; कारण कोण स्त्रीच्या संगाने या पृथ्वीवर सिद्धी मिळवतो?
कामिनी कामिनीसंगि संगमित्यपि संत्यजेत् । तत्संगाद्रौरवमिति साक्षादेव प्रतीयते
कामुक स्त्री आणि तिच्या संगतीत असणाऱ्यांचा संगही सोडावा; कारण त्या संगातूनच थेट दुःख मिळतं, हे प्रत्यक्ष दिसतं.
अज्ञानाल्लोलुपा लोकास्तत्र दैवेन वंचिताः । साक्षान्नरककुंडेस्मिन्नारीयोनौ पचेन्नरः
अज्ञान आणि लोभामुळे लोक तिथे नशिबाने फसवले जातात; स्त्रीच्या गर्भात पुरुष जणू नरकाच्या कढईत शिजतो.
यत एवागतः पृथ्व्यां तस्मिन्नेव पुना रमेत् । यतः प्रसरते नित्यं मूत्रं रेतो मलोत्थितम्
जसा माणूस पृथ्वीवर येतो, तसाच तो पुन्हा त्याच ठिकाणी रमतो, जिथून नेहमी मूत्र, वीर्य आणि इतर अशुद्ध पदार्थ निर्माण होतात.
तत्रैव रमते लोकः कस्तस्मादशुचिर्भवेत् । तत्रातिकष्टं लोकेस्मिन्नहो दैवविडंबना
म्हणूनच लोक तिथेच आनंद घेतात—मग कोण शुद्ध राहील? खरंच, या जगात नशीबाची थट्टा किती मोठी आहे!
पुनः पुना रमेत्तत्र अहो निस्त्रपता नृणाम् । तस्माद्विचारयेद्धीमान्नारीदोषगणान्बहून्
पुन्हा पुन्हा तिथेच रमणं—अहो, माणसांची निर्लज्जता किती! म्हणून, शहाण्याने स्त्रियांचे अनेक दोष नीट विचारात घ्यावेत.
मैथुनाद्बलहानिः स्यान्निद्राति तरुणायते । निद्रयापहृतज्ञानः स्वल्पायुर्जायते नरः
मैथुनामुळे ताकद कमी होते; झोप वाढते आणि तारुण्य ओसरते; झोपेमुळे ज्ञान हरवते आणि मनुष्याचे आयुष्य थोडके होते.
तस्मात्प्रयत्नतो धीमान्नारीं मृत्युमिवात्मनः । पश्येद्गोविंदपादाब्जे मनो वै रमयेद्बुधः
म्हणून, शहाण्याने स्त्रीला स्वतःसाठी मृत्यूसारखीच समजावं, आणि ज्ञानी माणसाने आपलं मन गोविंदाच्या चरणांमध्ये लावावं.
इहामुत्र सुखं तद्धि गोविंदपदसेवनम् । विहाय को महामूढो नारीपादं हि सेवते
इथे आणि पुढच्या जन्मातही, खरा आनंद गोविंदाच्या चरणांची सेवा करण्यातच आहे; हे सोडून, कोण मोठा मूर्ख स्त्रीच्या पायांची सेवा करील?