गृहदाताग्र्यवेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् । वासोदश्चंद्रसालोक्यमश्वदो यानमुत्तमम्
घर दान करणाऱ्याला उत्तम निवास मिळतो; चांदी दान करणाऱ्याला सुंदर रूप मिळते; वस्त्र दान करणाऱ्याला चंद्रलोक मिळतो; घोडे दान करणाऱ्याला श्रेष्ठ वाहन मिळते.
अन्नदाता श्रियं स्वेष्टां गोदो ब्राह्मणविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्य्यामैश्वर्यमभयप्रदः
अन्न दान करणाऱ्याला इच्छित लक्ष्मी मिळते; गायी दान करणाऱ्याला ब्रह्मलोक मिळतो; वाहन आणि पलंग दान करणाऱ्याला पत्नीवर राज्य मिळते; आणि अभयदान देणाऱ्याला सुरक्षितता मिळते.
धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मशाश्वतम् । धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत्
धान्य दान करणाऱ्याला शाश्वत सुख मिळते; ब्रह्म दान करणाऱ्याला शाश्वत ब्रह्म मिळते; तसेच, आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना धान्य द्यावे.
वेदविद्याविशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते । गवां चान्नप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
ज्यांना वेदविद्या विशेष आहे, त्यांना दान केल्याने मृत्यूनंतर स्वर्ग मिळतो; गायी आणि अन्न दान केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
इंधनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः । फलमूलानि पानानि शाकानि विविधानि च
इंधन दान केल्याने माणसाला तेजस्वी अग्नी मिळतो; फळे, पेये आणि विविध भाज्या,
प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदायुक्तः सदा भवेत् । औषधं स्नेहमाहारं रोगिणो रोगशांतये
हे सर्व ब्राह्मणांना नेहमी आनंदाने द्यावे. औषध, तेल आणि अन्न हे रोग्यांना रोग शांत व्हावा म्हणून द्यावे.
ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च । असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम्
जो दान करतो, तो रोगमुक्त, सुखी आणि दीर्घायुषी होतो. तलवारींच्या जंगलातून, धारदार कापऱ्यांनी भरलेल्या वाटेवरून,
तीक्ष्णतापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः । यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्यापेक्षितं गृहे
आणि तीव्र उन्हातून छत्री आणि पादत्राणे दान करणारा माणूस सहज पार होतो. जगात ज्या गोष्टीची सर्वात जास्त इच्छा असते, किंवा घरात जी आवश्यक असते,
तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता । अयने विषुवे चैव ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः
ती त्या गुणी व्यक्तीलाच द्यावी. ज्याला अक्षय फळ हवे असेल, त्याने असेच द्यावे. उत्तरायण, विषुव किंवा चंद्रसूर्यग्रहण यासारख्या काळात,
संक्रांत्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम् । प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च
संक्रांतीसारख्या वेळी दिलेले दान कधीही संपत नाही. प्रयागसारख्या पवित्र तीर्थक्षेत्री आणि पुण्यस्थळी दिलेले दानही अक्षय होते.
दत्वा चाक्षयमाप्नोति नदीप्रस्रवणेषु च । दानधर्मात्परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते
नदीच्या उगमस्थानी दान केल्यानेही अक्षय फळ मिळते. सर्व धर्मांमध्ये दानधर्म हा या जगातील सर्व प्राण्यांसाठी श्रेष्ठ आहे.
तस्माद्विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः । स्वर्गाय भूतिकामेन तथा पापोपशांतये
म्हणून द्विजांनी ब्राह्मणांना दान द्यावे; स्वर्ग, संपत्ती आणि पाप शांत होण्यासाठी दान करावे.
मुमुक्षुणा तु दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम् । दीयमानं तु यो मोहाद्गोविप्राग्निसुरेषु च
मुक्तीची इच्छा असलेल्या माणसाने रोज ब्राह्मणांना दान द्यावे. पण जो माणूस अज्ञानामुळे गायी, ब्राह्मण, अग्नी आणि देव यांना दान देत नाही—
निवारयत्यधर्मात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत सः । यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद्ब्राह्मणान्सुरान्
तो अधार्मिक माणूस दान थांबवतो आणि त्याचा जन्म पशूच्या योनीत होतो. आणि जो संपत्ती मिळवूनही ब्राह्मण किंवा देव यांची पूजा करत नाही—
सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात्प्रवासयेत् । यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति
राजाने त्याची सर्व संपत्ती जप्त करावी आणि त्याला राज्यातून हाकलून द्यावे. आणि जो दुष्काळाच्या वेळी अन्न देत नाही—
म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः । न तस्मात्प्रतिगृह्णीयुः न वसेयुश्च तेन हि
ब्राह्मण मरत असताना, असा ब्राह्मण निंदनीय ठरतो; इतरांनी त्याच्याकडून काहीही स्वीकारू नये किंवा त्याच्यासोबत राहू नये.
आज्ञायित्वा स्वकाद्राष्ट्राद्राजा तं विप्रवासयेत् । पश्चात्सद्भ्यो ददातीह स्वद्रव्यं धर्मसाधनम्
राजाने हे कळताच त्याला आपल्या राज्यातून हाकलून द्यावे. नंतर, आपल्या संपत्तीचा उपयोग योग्य लोकांना दान देण्यासाठी करावा.
सपूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः । स्वाध्यायवंतो ये विप्रा विद्यावंतो जितेंद्रियाः
अशा चुकीनंतर उशिरा दान दिल्यास, तो माणूस पूर्वीपेक्षा अधिक पापी होऊन नरकात जातो. जे ब्राह्मण वेदपठण करणारे, विद्वान आणि इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवणारे आहेत—
सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद्द्विजोत्तमाः । प्रभुक्तमपि विद्वांसं धार्मिकं भोजयेद्द्विजम्
जे सत्य आणि संयमाने युक्त आहेत, अशा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दान द्यावे. विद्वान आणि धर्मनिष्ठ ब्राह्मणाला, तो आधीच जेवला असला तरी, अन्न द्यावे.
न च मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम् । सन्निकृष्टमतिक्रम्य श्रोत्रियं यः प्रयच्छति
पण मूर्ख, वाईट वागणारा किंवा दहा दिवस उपवास केलेल्या माणसाला द्यावे नाही. जो जवळ असणाऱ्याला वगळून दूरच्या विद्वान ब्राह्मणाला दान देतो—
स तेन कर्मणा पापी दहत्यासप्तमं कुलम् । यदि स्यादधिको विप्रः शीलविद्यादिभिः स्वयम्
तो त्या कृत्यामुळे पापी होतो आणि आपल्या सात पिढ्यांपर्यंतचे कुल जाळतो. जर एखादा ब्राह्मण गुण, विद्या इत्यादींमध्ये श्रेष्ठ असेल—
तस्मै यत्नेन दातव्यमतिक्रम्य च सन्निधिम् । योर्चितं प्रतिगृह्णीयाद्दद्यादर्चितमेव च
तर त्याला विशेष प्रयत्न करून दान द्यावे, जरी जवळचा दुसरा असला तरी. सन्मानाने मिळालेले स्वीकारावे आणि सन्मानित व्यक्तीलाच दान द्यावे.
तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये । न वार्यपि प्रयच्छेत नास्तिके हैतुकेपि च
दान करणारा आणि घेणारा दोघेही अशा प्रकारे स्वर्गाला जातात; उलट केल्यास नरकात पडतात. नास्तिक किंवा वेदाचा अपमान करणाऱ्याला पाणीही देऊ नये.
न पाखंडेषु सर्वेषु नावेदविदिधर्मवित् । रूप्यं चैव हिरण्यं च गामश्वं पृथिवीं तिलान्
सर्व पाखंडी, वेद किंवा धर्म न कळणाऱ्यांनाही दान करू नये. चांदी, सोने, गायी, घोडे, जमीन आणि तीळ—
अविद्वान्प्रतिगृह्णीयाद्भस्मी भवति काष्ठवत् । द्विजातिभ्यो धनं लिप्सेत्प्रशस्तेभ्यो द्विजोतमः
विद्वान नसलेल्या माणसाने घेतल्यास, ते जणू लाकडासारखे राख होते. द्विजांनी संपत्ती नेहमी योग्य आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांकडूनच घ्यावी—
अपि राजन्यवैश्याभ्यां न तु शूद्रात्कथंचन । वृत्तिसंकोचमन्विच्छेन्नेहेत धनविस्तरम्
राजपूत आणि वैश्यांकडूनही घेता येईल, पण कधीही शूद्राकडून घेऊ नये. नेहमी साधी उपजीविका शोधावी, मोठ्या संपत्तीचा हव्यास करू नये.
धनलोभे प्रसक्तस्तु ब्राह्मण्यादेव हीयते । वेदानधीत्य सकलान्यज्ञांश्चावाप्य सर्वशः
धनलोभात अडकलेला ब्राह्मण ब्राह्मणत्व गमावतो. सर्व वेद शिकून आणि सर्व यज्ञ करूनही—
न तां गतिमवाप्नोति संतोषाद्यामवाप्नुयात् । प्रतिग्रहरुचिर्न स्याच्छूद्रान्न तु समाहरेत्
त्याला समाधानातून मिळणारी अवस्था मिळत नाही. शूद्राकडून दान घेण्याची इच्छा ठेवू नये, किंवा त्यांच्याकडून काहीही गोळा करू नये.
स्थित्यर्थादधिकं गृह्णन्ब्राह्मणो यात्यधोगतिम् । यस्तु याति न संतोषं न स स्वर्गस्य भाजनम्
जीवनासाठी लागण्यापेक्षा जास्त घेतल्यास ब्राह्मण अधोगतीला जातो. जो कधीच समाधानी राहत नाही, तो स्वर्गाचा अधिकारी ठरत नाही.
उद्वेजयति भूतानि यथा चौरस्तथैव सः । गुरुं भृत्यांश्चोज्जिहीर्षुस्तर्पयन्देवतातिथीन्
तो सर्व प्राण्यांना चोरासारखा त्रास देतो. जो गुरु किंवा नोकरांना वंचित ठेवतो, पण देव आणि पाहुण्यांना तृप्त करतो—