दीयते विष्णुमेवापि तदनंतफलं स्मृतम् । यो हि यां देवतामिच्छेत्समाराधयितुं नरः
ते विष्णूला दिले तरी अनंत फल मिळते असे मानले जाते. जो माणूस ज्या देवतेची पूजा करू इच्छितो,
ब्राह्मणान्पूजयेद्यत्नात्स तस्यास्तोषयेत्ततः । द्विजानां वपुरास्थाय नित्यं तिष्ठंति देवताः
त्याने ब्राह्मणांची काळजीपूर्वक पूजा करावी; कारण त्यामुळे ती देवता प्रसन्न होते. देवता नेहमीच द्विजांच्या रूपात वास करतात.
पूज्यंते ब्राह्मणा लाभे प्रतिमादिषु तैः क्वचित् । प्रतिमादिषु यत्नेन तस्मात्फलमभीप्सता
देवता कधी प्रतिमा इत्यादींमध्ये ब्राह्मणांची पूजा करतात; म्हणून जो फळाची इच्छा करतो त्याने प्रतिमा वगैरेमध्येही मन लावून पूजा करावी.
द्विजेषु देवता नित्यं पूजनीया विशेषतः । विभूतिकामः सततं पूजयेद्धि पुरंदरम्
देवता नेहमीच विशेषतः ब्राह्मणांमध्ये पूजनीय आहेत; जो नेहमी समृद्धीची इच्छा करतो त्याने पुरंदराची पूजा करावी.
ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्रह्माणं ज्ञानकामुकः । आरोग्यकामोथ रविं धनकामो हुताशनम्
जो आध्यात्मिक तेज मिळवू इच्छितो, त्याने ब्रह्मदेवाची पूजा करावी. ज्याला ज्ञान हवे असेल, त्याने ब्रह्माची उपासना करावी. आरोग्याची इच्छा असणाऱ्याने सूर्याची पूजा करावी आणि धनाची इच्छा असणाऱ्याने अग्नीची उपासना करावी.
कर्म्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद्वै विनायकम् । भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम्
कर्मात यश मिळवायचे असेल तर गणपतीची पूजा करावी. सुखभोगाची इच्छा असेल तर चंद्राची उपासना करावी आणि बळ हवे असेल तर वायूची पूजा करावी.
मुमुक्षुः सर्वसंसारात्प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम् । यस्तु योगं तथा मोक्षमन्विच्छेऽज्ज्ञानमैश्वरम्
जो सर्व संसारातून मुक्त व्हायची इच्छा ठेवतो, त्याने मनापासून श्रीहरीची उपासना करावी. योग, मोक्ष, ज्ञान किंवा दैवी सामर्थ्य हवे असेल तरी त्याने असेच करावे.
अर्चयेत विरूपाक्षं प्रयत्नेन सुरेश्वरम् । ये वांच्छंति महाभोगान्ज्ञानानि च महेश्वरम्
जो कोणी मोठ्या सुखसंपत्तीची आणि ज्ञानाची इच्छा करतो, त्याने प्रयत्नपूर्वक विरूपाक्ष, देवांचा राजा किंवा महेश्वराची पूजा करावी.
ते पूजयंति भूतेशं केशवं चापि भोगिनः । वारिदस्तृप्तिमाप्नोति जलदानं ततोधिकम्
जे सुखभोगी आहेत, ते भूतनाथ आणि केशव यांची पूजा करतात. जो पाणी दान करतो, त्याला समाधान मिळते आणि पाणी दान केल्याने ते समाधान अधिक वाढते.
तैलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः
तेल दान करणाऱ्याला इच्छित संतती मिळते; दिवा दान करणाऱ्याला उत्तम दृष्टी मिळते; जमीन दान करणाऱ्याला सर्व काही मिळते; आणि सोने दान करणाऱ्याला दीर्घायुष्य मिळते.
गृहदाताग्र्यवेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् । वासोदश्चंद्रसालोक्यमश्वदो यानमुत्तमम्
घर दान करणाऱ्याला उत्तम निवास मिळतो; चांदी दान करणाऱ्याला सुंदर रूप मिळते; वस्त्र दान करणाऱ्याला चंद्रलोक मिळतो; घोडे दान करणाऱ्याला श्रेष्ठ वाहन मिळते.
अन्नदाता श्रियं स्वेष्टां गोदो ब्राह्मणविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्य्यामैश्वर्यमभयप्रदः
अन्न दान करणाऱ्याला इच्छित लक्ष्मी मिळते; गायी दान करणाऱ्याला ब्रह्मलोक मिळतो; वाहन आणि पलंग दान करणाऱ्याला पत्नीवर राज्य मिळते; आणि अभयदान देणाऱ्याला सुरक्षितता मिळते.
धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मशाश्वतम् । धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत्
धान्य दान करणाऱ्याला शाश्वत सुख मिळते; ब्रह्म दान करणाऱ्याला शाश्वत ब्रह्म मिळते; तसेच, आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना धान्य द्यावे.
वेदविद्याविशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते । गवां चान्नप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
ज्यांना वेदविद्या विशेष आहे, त्यांना दान केल्याने मृत्यूनंतर स्वर्ग मिळतो; गायी आणि अन्न दान केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
इंधनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः । फलमूलानि पानानि शाकानि विविधानि च
इंधन दान केल्याने माणसाला तेजस्वी अग्नी मिळतो; फळे, पेये आणि विविध भाज्या,
प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदायुक्तः सदा भवेत् । औषधं स्नेहमाहारं रोगिणो रोगशांतये
हे सर्व ब्राह्मणांना नेहमी आनंदाने द्यावे. औषध, तेल आणि अन्न हे रोग्यांना रोग शांत व्हावा म्हणून द्यावे.
ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च । असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम्
जो दान करतो, तो रोगमुक्त, सुखी आणि दीर्घायुषी होतो. तलवारींच्या जंगलातून, धारदार कापऱ्यांनी भरलेल्या वाटेवरून,
तीक्ष्णतापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः । यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्यापेक्षितं गृहे
आणि तीव्र उन्हातून छत्री आणि पादत्राणे दान करणारा माणूस सहज पार होतो. जगात ज्या गोष्टीची सर्वात जास्त इच्छा असते, किंवा घरात जी आवश्यक असते,
तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता । अयने विषुवे चैव ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः
ती त्या गुणी व्यक्तीलाच द्यावी. ज्याला अक्षय फळ हवे असेल, त्याने असेच द्यावे. उत्तरायण, विषुव किंवा चंद्रसूर्यग्रहण यासारख्या काळात,
संक्रांत्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम् । प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च
संक्रांतीसारख्या वेळी दिलेले दान कधीही संपत नाही. प्रयागसारख्या पवित्र तीर्थक्षेत्री आणि पुण्यस्थळी दिलेले दानही अक्षय होते.
दत्वा चाक्षयमाप्नोति नदीप्रस्रवणेषु च । दानधर्मात्परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते
नदीच्या उगमस्थानी दान केल्यानेही अक्षय फळ मिळते. सर्व धर्मांमध्ये दानधर्म हा या जगातील सर्व प्राण्यांसाठी श्रेष्ठ आहे.
तस्माद्विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः । स्वर्गाय भूतिकामेन तथा पापोपशांतये
म्हणून द्विजांनी ब्राह्मणांना दान द्यावे; स्वर्ग, संपत्ती आणि पाप शांत होण्यासाठी दान करावे.
मुमुक्षुणा तु दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम् । दीयमानं तु यो मोहाद्गोविप्राग्निसुरेषु च
मुक्तीची इच्छा असलेल्या माणसाने रोज ब्राह्मणांना दान द्यावे. पण जो माणूस अज्ञानामुळे गायी, ब्राह्मण, अग्नी आणि देव यांना दान देत नाही—
निवारयत्यधर्मात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत सः । यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद्ब्राह्मणान्सुरान्
तो अधार्मिक माणूस दान थांबवतो आणि त्याचा जन्म पशूच्या योनीत होतो. आणि जो संपत्ती मिळवूनही ब्राह्मण किंवा देव यांची पूजा करत नाही—
सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात्प्रवासयेत् । यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति
राजाने त्याची सर्व संपत्ती जप्त करावी आणि त्याला राज्यातून हाकलून द्यावे. आणि जो दुष्काळाच्या वेळी अन्न देत नाही—
म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः । न तस्मात्प्रतिगृह्णीयुः न वसेयुश्च तेन हि
ब्राह्मण मरत असताना, असा ब्राह्मण निंदनीय ठरतो; इतरांनी त्याच्याकडून काहीही स्वीकारू नये किंवा त्याच्यासोबत राहू नये.
आज्ञायित्वा स्वकाद्राष्ट्राद्राजा तं विप्रवासयेत् । पश्चात्सद्भ्यो ददातीह स्वद्रव्यं धर्मसाधनम्
राजाने हे कळताच त्याला आपल्या राज्यातून हाकलून द्यावे. नंतर, आपल्या संपत्तीचा उपयोग योग्य लोकांना दान देण्यासाठी करावा.
सपूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः । स्वाध्यायवंतो ये विप्रा विद्यावंतो जितेंद्रियाः
अशा चुकीनंतर उशिरा दान दिल्यास, तो माणूस पूर्वीपेक्षा अधिक पापी होऊन नरकात जातो. जे ब्राह्मण वेदपठण करणारे, विद्वान आणि इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवणारे आहेत—
सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद्द्विजोत्तमाः । प्रभुक्तमपि विद्वांसं धार्मिकं भोजयेद्द्विजम्
जे सत्य आणि संयमाने युक्त आहेत, अशा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दान द्यावे. विद्वान आणि धर्मनिष्ठ ब्राह्मणाला, तो आधीच जेवला असला तरी, अन्न द्यावे.
न च मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम् । सन्निकृष्टमतिक्रम्य श्रोत्रियं यः प्रयच्छति
पण मूर्ख, वाईट वागणारा किंवा दहा दिवस उपवास केलेल्या माणसाला द्यावे नाही. जो जवळ असणाऱ्याला वगळून दूरच्या विद्वान ब्राह्मणाला दान देतो—