यजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनम् । सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च
यज्ञ, अध्यापन, वंश, सहभोजन, एकत्र अभ्यास किंवा एकत्र पूजाविधी यांच्यातही सामील होऊ नये.
एकादश समुद्दिष्टा दोषाः सांकर्यसंस्थिताः । समीपे चाप्यवस्थानात्पापं संक्रमते नृणाम्
अशा मिसळण्यामुळे एकोणवीस दोष निर्माण होतात; फक्त जवळ राहिल्यानंही पाप इतरांकडे जातं.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सांकर्य्यं परिवर्जयेत् । एकपंक्त्युपविष्टा ये न स्पृशंति परस्परम्
म्हणून सर्वतोपरी प्रयत्न करून मिसळणं टाळावं; एकाच पंक्तीत बसलेले, पण एकमेकांना न स्पर्श करणारे—
भस्मना कृतमर्य्यादा न तेषां संकरो भवेत् । अग्निना भस्मना चैव सलिलेन विलेखतः
भस्मानं सीमारेषा आखली असेल, तर त्यांच्यात मिसळणं होत नाही; अग्नी, भस्म किंवा पाणी यानंही वेगळेपणा राहतो.
द्वारेण स्तंभमार्गेण षड्भिः पंक्तिर्विभिद्यते । न कुर्याच्छुष्कवैराणि विवादं न च पैशुनम्
दार, खांब, वाट, अग्नी, भस्म किंवा पाणी—या सहा गोष्टींनी पंक्ती वेगळी होते; निरर्थक भांडण, वाद किंवा चुगली करू नये.
परक्षेत्रे गां चरंतीं न चाचक्षीत कर्हिचित् । न संवसेत्सूचकेन न कं वै मर्मणि स्पृशेत्
दुसऱ्याच्या शेतात चरणारी गाय दाखवू नये; चुगली करणाऱ्यांसोबत राहू नये, किंवा कुणाच्याही नाजूक जागी स्पर्श करू नये.
न सूर्यपरिवेषं वा नेंद्रचापं पराह्निकम् । परस्मै कथयेद्विद्वान्शशिनं वाथ कांचनम्
सूर्याभोवतीचं वलय किंवा दुपारचं इंद्रधनुष्य पाहू नये; ज्ञानी माणसाने दुसऱ्याला चंद्र किंवा सोनं दाखवू नये.
न कुर्याद्बहुभिः सार्द्धं विरोधं बंधुभिस्तथा । आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्
अनेकांशी किंवा नातेवाईकांशी वाद घालू नये; स्वतःला जे नको आहे, ते इतरांना करू नये.
तिथिं पक्षस्य न ब्रूयान्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् । नोदक्यामभिभाषेत नाशुचिं वा द्विजोत्तमः
तिथी किंवा नक्षत्र सांगू नये; श्रेष्ठ द्विजाने विधवा किंवा अपवित्र व्यक्तीशी बोलू नये.
न देवगुरुविप्राणां दीयमानं तु वारयेत् । न चात्मानं प्रशंसेद्वा परनिंदां च वर्जयेत्
देव, गुरु किंवा ब्राह्मणांना दिलं जाणारं काहीही थांबवू नये; स्वतःचं कौतुक करू नये किंवा दुसऱ्याची निंदा करू नये.
वेदनिंदां देवनिंदां प्रयत्नेन विवर्जयेत् । यस्तु देवानृषींश्चैव वेदान्वा निंदते द्विजः
वेदांची किंवा देवांची निंदा कधीही करू नये. जो ब्राह्मण देव, ऋषी किंवा वेद यांची निंदा करतो, त्याने हे वर्तन टाळावे.
न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा शास्त्रेष्विह मुनीश्वराः । निंदयेद्वा गुरुं देवं वेदं वासोपबृंहणम्
असं करणाऱ्याला, हे श्रेष्ठ मुनी, कोणत्याही शास्त्रात प्रायश्चित्त सांगितलेलं नाही. गुरु, देव, वेद किंवा त्यांच्याशी संबंधित वस्तू यांची निंदा केली, तरीही त्याला क्षमा नाही.
कल्पकोटिशतं साग्रं रौरवे पच्यते नरः । तूष्णीमासीत निंदायां न ब्रूयात्किंचिदुत्तरम्
असा मनुष्य रौरव नरकात कोटी कल्पपर्यंत यातना भोगतो. कुणी निंदा करत असेल तर गप्प राहावे, काहीही उत्तर देऊ नये.
कर्णौ पिधाय गंतव्यं न चैनमवलोकयेत् । वर्ज्जयेद्वै रहस्यानि परेषां गर्हणं बुधः
आपले कान झाकून तिथून निघून जावे आणि त्या निंदकाकडे पाहू नये. शहाण्या माणसाने दुसऱ्यांचे गुपित किंवा दोष उघड करू नयेत.
विवादं स्वजनैः सार्द्धं नकुर्य्याद्वै कदाचन । न पापं पापिनां ब्रूयादपापं वा द्विजोत्तमः
आपल्या लोकांशी कधीही वाद घालू नये. उत्तम ब्राह्मणाने पापीचे पाप किंवा निष्पापाचे निरपराधपण जाहीर करू नये.
सत्येन तुल्यो दोषः स्यादसत्याद्दोषवान्भवेत् । नृणां मिथ्याभिशस्तानां पतंत्यश्रूणि रोदनात्
खोटं बोलणं हे सत्यासारखंच दोष देणारं असतं. खोटं बोलल्याने पाप लागते. ज्यांच्यावर खोटा आरोप होतो, त्यांच्या डोळ्यातून अश्रू येतात.
तानि पुत्रान्पशून्घ्नंति तेषां मिथ्याभिशंसिनाम् । ब्रह्महत्या सुरापाने स्तेये गुर्वंगनागमे
हे अश्रू खोटा आरोप करणाऱ्यांची मुलं आणि जनावरं नष्ट करतात. असं वागणं ब्रह्महत्या, मद्यपान, चोरी किंवा गुरुपत्नीगमन यासारखं पाप आहे.
दृष्टं वै शोधनं वृद्धैर्नास्ति मिथ्याभिशंसने । नेक्षेतोद्यंतमादित्यं शशिनं वाऽनिमित्ततः
दृश्य पापांसाठी शुद्धी आहे, पण खोट्या आरोपासाठी नाही, असं वडीलधाऱ्यांनी सांगितलं आहे. कारण नसताना उगवता सूर्य किंवा चंद्राकडे पाहू नये.
नास्तं यांतं न वारिस्थं नोपस्पृष्टं न मध्यगम् । तिरोहितं समीक्षेत नादर्शाद्यनुगामिनम्
माणसाने मावळता सूर्य, पाण्यात उभा असलेला, स्पर्शलेला किंवा मधोमध असलेला सूर्य, तसेच लपलेला किंवा आरशात पडलेला सूर्य पाहू नये.
न नग्नां स्त्रियमीक्षेत पुरुषं वा कदाचन । न च मूत्रं पुरीषं वा न च संसृष्टमैथुनम्
कधीही नग्न स्त्री किंवा पुरुषाकडे पाहू नये. तसेच मूत्र, विष्ठा किंवा मैथुन दृश्य पाहू नये.
नाशुचिः सूर्यसोमादीन्ग्रहानालोकयेद्बुधः । नाभिभाषेत च परमुच्छिष्टो वावगुंठितः
जो शहाणा आहे त्याने अपवित्र अवस्थेत सूर्य, चंद्र किंवा ग्रहांकडे पाहू नये. तोंड झाकून किंवा खात असताना दुसऱ्याशी बोलू नये.
न पश्येत्प्रेतसंस्पर्शं न क्रुद्धस्य गुरोर्मुखम् । न तैलोदकयोश्छायां न पंक्तिं भोजने सति
मृतदेहाला स्पर्श करताना, रागावलेल्या गुरूचे तोंड, तेल किंवा पाण्याची सावली, किंवा जेवताना लोकांची रांग पाहू नये.
न मुक्तबंधनं पश्येन्नोन्मत्तं गजमेव वा । नाश्नीयाद्भार्यया सार्द्धं नैनामीक्षेत चाश्नतीम्
कोणाला बांधनं सोडताना किंवा वेड्या हत्तीला पाहू नये. बायकोसोबत जेवू नये किंवा ती जेवत असताना तिच्याकडे पाहू नये.
क्षुवतीं जृंभमाणां वा नासनस्थां यथासुखम् । नोदके चात्मनो रूपं शुभं वाशुभमेव वा
शिंकणारी, जांभई घेणारी किंवा मनासारखी बसलेली स्त्री पाहू नये. तसेच पाण्यात आपला चेहरा, शुभ किंवा अशुभ, पाहू नये.
न लंघयेच्च मतिमान्नाधितिष्ठेत्कदाचन । न शूद्राय मतिं दद्यात्कृसरं पायसं दधि
शहाण्या माणसाने वेदांवरून पाऊल टाकू नये किंवा त्यावर बसू नये. कधीही शूद्राला आपली बुद्धी, भात, पेज किंवा दही देऊ नये.
नोच्छिष्टं वा मधु घृतं न च कृष्णाजिनं हविः । न चैवास्मै व्रतं ब्रूयान्न च धर्मं वदेद्बुधः
शूद्राला उरलेलं अन्न, मध, तूप किंवा काळ्या मृगाच्या कातडीवरचं हवन देऊ नये. त्याला व्रत किंवा धर्म शिकवू नये.
न च क्रोधवशं गच्छेद्द्वेषं रागं च वर्जयेत् । लोभं दंभं तथा शाठ्यं ह्यसूयां ज्ञानकुत्सनम्
कोणत्याही वेळी रागाच्या ताब्यात जाऊ नये, द्वेष आणि आसक्ती टाळावी. लोभ, दांभिकपणा, कपट, मत्सर आणि ज्ञानाची निंदा यांपासून दूर रहावे.
ईर्ष्यां मदं तथाशोकं मोहं च परिवर्जयेत् । न कुर्यात्कस्यचित्पीडां सुतं शिष्यं तु ताडयेत्
मत्सर, गर्व, दुःख आणि मोह यांपासून दूर रहावे. कोणालाही त्रास देऊ नये, पण मुलाला किंवा शिष्याला शिक्षा करावी.
न हीनानुपसेवेत न च तृष्णामतिः क्वचित् । नात्मानं चावमन्येत दैन्यं यत्नेन वर्जयेत्
कधीही नीच लोकांशी संग करू नये, कुठेही लोभ धरू नये. स्वतःला कमी समजू नये आणि दुःखी होण्यापासून नेहमीच टाळावे.
न विशिष्टमसत्कुर्यान्नात्मानं वासनाद्बुधः । न नखेन लिखेद्भूमिं गां च संवेशयन्नहि
श्रेष्ठ लोकांचा अपमान करू नये आणि शहाण्या माणसाने सवयीने स्वतःचा तिरस्कार करू नये. नखांनी जमीन खणू नये किंवा बसताना माती हलवू नये.