न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते । देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत्ततः
लोक म्हणतात विष हेच विष आहे, पण ब्राह्मणाचं धन हे खरं विष आहे; म्हणून देवतांचं धनही नेहमी काळजीपूर्वक टाळावं.
पुष्पं शाकोदकं काष्ठं तथा मूलं फलं तृणम् । अदत्तानि च न स्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः
फुलं, भाज्या, पाणी, लाकूड, मुळं, फळं किंवा गवत—जर दिलं नसेल तर ते चोरू नये, असं मनु प्रजापतीने सांगितलं आहे.
गृहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्चनविधौ द्विजः । नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम्
ब्राह्मणाने देवपूजेकरता फुलं घ्यावीत, पण नेहमी एकाच ठिकाणाहून आणि परवानगीशिवाय घेऊ नयेत.
तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद्बुधः । धर्मार्थं केवलं प्राहुरन्यथा पतितो भवेत्
ज्ञानी माणसाने धर्मासाठीच उघडपणे गवत, लाकूड, फळं किंवा फुलं घ्यावीत; अन्यथा तो पतित होतो.
तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथिस्थितैः । क्षुधितैर्नान्यथा विप्रा धर्मादिभिरिति स्थितिः
रस्त्यावर असलेल्या उपाशी लोकांनी तिळ, मूग आणि अशा धान्यांचा एक मूठ घेऊ शकतो, पण दुसऱ्या वेळी नाही—हेच धर्माचं नियम आहे.
न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत् । व्रतेन पापं व्यागुह्य कुर्वन्स्त्रीशूद्र दंभनम्
धर्माच्या नावाखाली पाप करून मग व्रत करू नये; व्रताच्या आडून पाप लपवून स्त्रिया आणि शूद्रांची फसवणूक होते.
प्रेत्येह चेदृशो विप्रो गर्ह्यते ब्रह्मवादिभिः । छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति
जो ब्राह्मण असं वागतो, त्याची येथे किंवा मृत्यूनंतर ब्रह्मज्ञान सांगणाऱ्यांकडून निंदा होते; आणि फसवणुकीने केलेलं व्रत राक्षसांकडे जातं.
अलिंगी लिंगिवेषेण यो वृत्तिमुपतिष्ठति । सलिगिंनो हरेदेनस्तिर्यग्योनौ च जायते
ज्याच्याकडे योग्य चिन्ह नाहीत, पण तो तशी वेशभूषा करून उपजीविका करतो, तो खऱ्या चिन्हधाऱ्यांचं पुण्य चोरतो आणि पशूयोनीत जन्म घेतो.
याचनं योनिसंबंधं सहवासं च भाषणम् । कुर्वाणः पतते नित्यं तस्माद्यत्नेन वर्जयेत्
अशा लोकांसोबत मागणी करणं, लैंगिक संबंध, एकत्र राहणं किंवा बोलणं—हे जो करतो तो नेहमीच पतित होतो; म्हणून हे सर्व काळजीपूर्वक टाळावं.
देवद्रोहं न कुर्वीत गुरुद्रोहं तथैव च । देवद्रोहाद्गुरुद्रोहः कोटिकोटिगुणाधिकः
देवतांचा किंवा गुरूचा अपमान करू नये; आणि गुरूचा अपमान हा देवतांच्या अपमानापेक्षा कोटीने अधिक मोठा आहे.
जनापवादो नास्तिक्यं तस्मात्कोटिगुणाधिकम् । गोभिश्च दैवतैर्विप्रैः कृष्या राजोपसेवया
लोकांची निंदा करणं आणि नास्तिकता हे कोटीने अधिक गंभीर आहे; गायी, देवता, ब्राह्मण, शेती आणि राजसेवा यांमुळे—
कुलान्यकुलतां यांति यानि हीनानि धर्म्मतः । कुविचारैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च
धर्माप्रमाणे जे कुळं नीच ठरतं, ते चुकीच्या वागणुकीमुळे, कर्तव्यांची अवहेलना आणि वेदांचा अभ्यास न केल्यामुळे आपली प्रतिष्ठा गमावतात.
कुलान्यकुलतां यांति ब्राह्मणाऽतिक्रमेण च । अनृतात्पारदार्याच्च तथाऽभक्ष्यस्य भक्षणात्
कुटुंबांची प्रतिष्ठा हरवते, ब्राह्मणांचा दर्जा घसरतो, जेव्हा नियम मोडले जातात, खोटं बोललं जातं, परस्त्रीशी संबंध ठेवले जातात आणि निषिद्ध अन्न खाल्लं जातं.
अगोत्रधर्म्माचरणात्क्षिप्रं नश्यति वै कुलम् । अश्रोत्रियेषु दानाच्चा वृषलेषु तथैव च
आपल्या वंशाचे कर्तव्य सोडल्यावर, वेदाध्ययनास अपात्र किंवा नीच लोकांना दान दिल्यावर, कुटुंब लवकर नष्ट होतं.
विहिताचारहीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम् । अधार्मिकैर्वृते ग्रामे न व्याधिबहुले वसेत्
शिष्टाचार न पाळणाऱ्यांमध्ये कुटुंब लवकर संपतं; अधार्मिक किंवा रोगराईने भरलेल्या गावात राहू नये.
शूद्रराज्ये च न वसेन्न पाखंडजनैर्वृते । हिमवद्विंध्ययोर्मध्यं पूर्वपश्चिमयोः शुभम्
शूद्रराज्य असलेल्या प्रदेशात किंवा पाखंडी लोकांमध्ये राहू नये; हिमालय आणि विंध्य यांच्या मधला, पूर्व-पश्चिम दिशेतील प्रदेश शुभ आहे.
मुक्त्वा समुद्रयोर्देशं नान्यत्र निवसेद्द्विजः । कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः
समुद्रांच्या मधल्या प्रदेशाखेरीज दुसरीकडे द्विजाने राहू नये; जिथे काळवीट नैसर्गिकपणे वावरतो, तिथेच तो राहू शकतो.
पुण्या वा विश्रुता नद्यस्तत्र वा निवसेद्द्विजः । अर्धक्रोशं नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः
पवित्र आणि प्रसिद्ध नद्या जिथे वाहतात, तिथे द्विज राहू शकतो; पण श्रेष्ठ द्विजाने नदीच्या काठापासून अर्धा क्रोश दूर राहावं.
नान्यत्र निवसेत्पुण्यं नांत्यजग्रामसन्निधौ । न संवसेच्च पतितैर्न चांडालैर्न पुल्कसैः
पवित्र नसलेल्या किंवा अंत्यजांच्या गावाजवळ राहू नये; पतित, चांडाळ किंवा पुल्कस यांच्यासोबत राहू नये.
न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्यैर्जायावसायिभिः । एकशय्यासने पंक्तिर्भांडे पक्वान्नमिश्रणम्
मूर्ख, गर्विष्ठ किंवा दुसऱ्याच्या स्त्रीवर डोळा ठेवणाऱ्यांसोबत संबंध ठेवू नये; एकाच खाटेवर, आसनावर, पंक्तीत किंवा एकाच भांड्यात शिजवलेलं अन्न मिसळू नये.
यजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनम् । सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च
यज्ञ, अध्यापन, वंश, सहभोजन, एकत्र अभ्यास किंवा एकत्र पूजाविधी यांच्यातही सामील होऊ नये.
एकादश समुद्दिष्टा दोषाः सांकर्यसंस्थिताः । समीपे चाप्यवस्थानात्पापं संक्रमते नृणाम्
अशा मिसळण्यामुळे एकोणवीस दोष निर्माण होतात; फक्त जवळ राहिल्यानंही पाप इतरांकडे जातं.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सांकर्य्यं परिवर्जयेत् । एकपंक्त्युपविष्टा ये न स्पृशंति परस्परम्
म्हणून सर्वतोपरी प्रयत्न करून मिसळणं टाळावं; एकाच पंक्तीत बसलेले, पण एकमेकांना न स्पर्श करणारे—
भस्मना कृतमर्य्यादा न तेषां संकरो भवेत् । अग्निना भस्मना चैव सलिलेन विलेखतः
भस्मानं सीमारेषा आखली असेल, तर त्यांच्यात मिसळणं होत नाही; अग्नी, भस्म किंवा पाणी यानंही वेगळेपणा राहतो.
द्वारेण स्तंभमार्गेण षड्भिः पंक्तिर्विभिद्यते । न कुर्याच्छुष्कवैराणि विवादं न च पैशुनम्
दार, खांब, वाट, अग्नी, भस्म किंवा पाणी—या सहा गोष्टींनी पंक्ती वेगळी होते; निरर्थक भांडण, वाद किंवा चुगली करू नये.
परक्षेत्रे गां चरंतीं न चाचक्षीत कर्हिचित् । न संवसेत्सूचकेन न कं वै मर्मणि स्पृशेत्
दुसऱ्याच्या शेतात चरणारी गाय दाखवू नये; चुगली करणाऱ्यांसोबत राहू नये, किंवा कुणाच्याही नाजूक जागी स्पर्श करू नये.
न सूर्यपरिवेषं वा नेंद्रचापं पराह्निकम् । परस्मै कथयेद्विद्वान्शशिनं वाथ कांचनम्
सूर्याभोवतीचं वलय किंवा दुपारचं इंद्रधनुष्य पाहू नये; ज्ञानी माणसाने दुसऱ्याला चंद्र किंवा सोनं दाखवू नये.
न कुर्याद्बहुभिः सार्द्धं विरोधं बंधुभिस्तथा । आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्
अनेकांशी किंवा नातेवाईकांशी वाद घालू नये; स्वतःला जे नको आहे, ते इतरांना करू नये.
तिथिं पक्षस्य न ब्रूयान्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् । नोदक्यामभिभाषेत नाशुचिं वा द्विजोत्तमः
तिथी किंवा नक्षत्र सांगू नये; श्रेष्ठ द्विजाने विधवा किंवा अपवित्र व्यक्तीशी बोलू नये.
न देवगुरुविप्राणां दीयमानं तु वारयेत् । न चात्मानं प्रशंसेद्वा परनिंदां च वर्जयेत्
देव, गुरु किंवा ब्राह्मणांना दिलं जाणारं काहीही थांबवू नये; स्वतःचं कौतुक करू नये किंवा दुसऱ्याची निंदा करू नये.