भांडारेण तुरंगैश्च भटैर्वीररसोद्भवैः । समान एव भूपालदुर्गैरत्यंतदुर्गमैः
त्याच्याकडे खजिना, घोडे आणि शूर सैनिक होते. किल्ल्यांच्या बाबतीत तो राजासारखाच सामर्थ्यवान होता, अगदी जिंकता न येणारे किल्लेही त्याच्याजवळ होते.
स कदाचित्स्वयं राज्यं कर्तुं पापो दधे मनः । निहत्य वसुधापालं बलात्साकं कुमारकैः
एकदा त्याने मनाशी ठरवलं की, आपणच राज्य मिळवावं. त्या वाईट हेतूने त्याने राजासह त्याच्या मुलांना मारण्याचा कट रचला.
कर्तुं व्यवस्य दिवसैः स्वल्पैरित्थं चिकीर्षया । विषूचिकामयादाशु परासुः समजायत
हे सगळं काही दिवसांत घडवायचं असं ठरवून, तो अचानक विषूचीकेने आजारी पडला आणि त्याचा मृत्यू झाला.
कालेनाल्पीयसा प्रेत्य पापात्मा तेन कर्मणा । तेजस्वी तुरगो जातः सिंधुदेशे कृशोदरिः
थोड्याच काळात, त्या पापी कर्मामुळे तो सिंधू देशात एका तेजस्वी पण सडपातळ पोटाच्या घोड्याच्या रूपात जन्माला आला.
मूलेन बहुना क्रीत्वा हयतत्वविदा ततः । बहुयत्नवता नीतः केनचिद्वैश्यसूनुना
घोड्याची खरी माहिती असलेल्या माणसाकडून, खूप मोठ्या किमतीने तो घोडा विकत घेतला आणि एका व्यापाऱ्याच्या मुलाने तो खूप प्रयत्न करून आणला.
राजापि पौत्रनप्त्त्राद्यैस्तस्यैव मरणात्परम् । कालेन वृद्धतां प्राप्तः स्वराज्यं चापि पालयन्
त्या माणसाच्या मृत्यूनंतर, राजाने आपल्या नातवंडांद्वारे आणि पुढील पिढ्यांद्वारे काळानुसार आपले राज्य सांभाळत वृद्धत्व गाठले.
स वैश्यसूनुस्तं चाश्वं राज्ञे दातुं समागतः । राज्ञोद्वारिस्थितस्तत्र प्रतीक्षंस्तत्समागमम्
तो व्यापाऱ्याचा मुलगा घोडा राजाला देण्यासाठी आला आणि राजाच्या दारात उभा राहून त्यांची भेट होण्याची वाट पाहू लागला.
ज्ञातपूर्वोऽपि वैश्योऽसौ प्रतीहारेण दर्शितः । किमर्थं ब्रूहि राज्ञेति पृष्टः स्पष्टमभाषत
तो व्यापारी आधीच ओळखता येणारा असूनही, दारपालाने त्याला आत नेले. 'कशासाठी आलात?' असे विचारल्यावर त्याने स्पष्टपणे सांगितले.
देव त्रिजगतीरत्नमिति मत्वा तुरंगमः । मया नियुतमूल्येन बहुना साधुलक्षणः
देवा, हा घोडा तीनही जगाचा रत्न आहे असे समजून, मी त्याच्या उत्तम गुणांसाठी खूप मोठ्या किमतीने तो घेतला.
ततोऽवलोक्य वक्त्राणि भूपालः पार्श्ववर्तिनाम् । समादिदेश वणिजमश्वोऽत्र नीयतामिति
मग राजाने आजूबाजूच्या लोकांकडे पाहून आज्ञा दिली, 'व्यापाऱ्याचा घोडा इथे आणा.'
शिरांसि धूनयन्नृणामश्वलक्षणवेदिनाम् । शूराणामपि चेतांसि मुहुरुत्साहयन्महान्
घोड्याची ओळख असलेल्या लोकांची माने हलवत, आणि शूर लोकांच्या मनात पुन्हा पुन्हा उत्साह निर्माण करत, तो मोठा घोडा सर्वांना भारावून टाकत होता.
अखंडमेदिनीवेगबहुसंक्रमणार्जितम् । लालाफेनछलेनासौ वमन्शुभ्रतरं यशः
अखंड पृथ्वीवर वेगाने धावत त्याने आपली कीर्ती मिळवली होती, आणि तोंडातून निघणाऱ्या फेसाच्या खेळातून तो उज्वल यश प्रकट करत होता.
उच्चैःश्रवस्तुलां भेजे गुणसाम्येन तत्त्वतः । विवृण्वन्नति तेजस्वी ह्रियेव नतकंधरः
तो घोडा गुणांनी आणि स्वरूपाने उच्चैःश्रवा या दिव्य घोड्याच्या तोडीचा होता, आणि झुकलेल्या मानेने लाजाळू पण तेजस्वीपणे आपली शोभा दाखवत होता.
चामरैरिंदुधवलैर्वीज्यमानो निरंतरम् । दुग्धांभोनिधिलोलैस्तैः श्वासैरुच्चैःश्रवा इव
पांढऱ्या चामरांनी सातत्याने वाऱ्यावर झुलत, त्याचा श्वास दूधाच्या समुद्राच्या लाटांसारखा हलत होता, अगदी उच्चैःश्रवा प्रमाणे.
नीलातपत्रयुगलं घनच्छायतुलश्रिया । बिभ्राणो वारिदालीढ हिमाद्रि शिखरश्रियम्
गडद ढगांच्या सावलीसारख्या निळ्या छत्र्यांची जोडी घेऊन, तो घोडा पावसाच्या ढगांनी स्पर्शलेल्या हिमालयाच्या शिखरासारखा शोभून दिसत होता.
मेदिनीमंडलस्पर्श संक्रांतमिव पावकम् । मुहुरुद्धरयन्धुन्वन्बंधुरं कंधरातटम्
पृथ्वीच्या वर्तुळाला जणू अग्नीने स्पर्श केल्यासारखा, तो घोडा पुन्हा पुन्हा आपली सुंदर मान उंचावत आणि हलवत होता.
दारयन्वैरिणः सर्वान्व्याहरंश्च जयश्रियम् । हेषारवेण गुरुणा दिक्षुप्रख्यापयन्यशः
सर्व शत्रूंना पराभूत करत आणि विजयाची कीर्ती सांगत, त्याने आपल्या मोठ्या हिणकसाने चारही दिशांना आपले यश जाहीर केले.
सत्त्वस्य राशिरत्युच्चैर्गतीनामिव शेवधिः । रूपस्य निलयं साक्षाल्लक्षणानां पयोनिधिः
तो घोडा धैर्याचा मोठा साठा होता, जणू उंच मार्ग गाठणाऱ्यांसाठी खजिना; सौंदर्याचा निवास आणि गुणांचा महासागर होता.
आनीतो वणिजा वाजी राज्ञा च समदृश्यत । बहुधा वर्णितोऽमात्यैरश्वलक्षणवेदिभिः
व्यापाऱ्याने तो घोडा आणून राजाला दाखवला. राजाच्या सभेत असलेल्या घोड्याच्या गुणांची जाण असलेल्या मंत्र्यांनी त्याचे विविध प्रकारे वर्णन केले.
यथेच्छं वणिजोदीर्णं स्वर्णं दत्त्वा महीपतिः । जग्राह तुरगं वेगादसीमानंदनिर्भरः
व्यापाऱ्याच्या इच्छेनुसार, राजाने त्याला सोनं दिलं आणि अत्यंत आनंदाने वेगवान घोडा स्वीकारला.
ततोऽश्वपालमाहूय यत्नतस्तं निरूप्य च । विसर्जितसभालोको गृहांतरमगान्नृपः
मग राजाने घोड्याच्या देखरेख करणाऱ्याला बोलावून, काळजीपूर्वक घोडा तपासला आणि सभा सोडून आपल्या अंतःपुरात गेला.
अनेकधा समापृष्टो महीपालं रंणांगणे । शस्त्रव्रणकिणश्रेणीभूषणं सत्वसन्निभम्
राजाच्या राजदरबारात अनेकदा विचारणा झाली, आणि राजाच्या अंगावर तलवारीच्या जखमांचे ओळखीचे व्रण होते, जणू धैर्याचेच अलंकार.
एकदा मृगयां खेलन्कुतूहलरसात्मना । तमारुह्य महीपालो वनं प्रति विवेश ह
एकदा शिकारीचा आनंद घेत, कुतूहल आणि उत्साहाने भरलेला राजा घोड्यावर बसून जंगलात गेला.
विसृज्य सैनिकान्पृष्टे धावतः परितोऽखिलान् । आकृष्यमाणो हरिणैः पिपासाकुलितोऽभवत्
आपले सैनिक मागे धावत असताना, त्यांना मागे सोडून, तो हरणांच्या मागे लागला आणि त्याला तीव्र तहान लागली.
तत उत्तीर्य तुरगाज्जलमन्वेषयन् नृपः । बध्वाश्वं तरुशाखायामारुरोह शिलां नृपः
नंतर, राजा घोड्यासाठी पाणी शोधत पुढे गेला; घोड्याला झाडाच्या फांदीला बांधून, तो एका दगडावर चढला.
गीतापंचदशाध्यायश्लोकार्द्धलिखितं ततः । पातितं मरुता तत्र यत्र खंडे विलोकयत्
तेथे, त्याने गीतेच्या पंधराव्या अध्यायातील अर्धा श्लोक वाऱ्याने उडून आलेल्या एका कागदाच्या तुकड्यावर लिहिलेला पाहिला.
पत्रं वाचयतो राज्ञः श्रुत्वा गीताक्षरावलीम् । ततो मुक्तिपदं लेभे तुरगस्त्वरयाऽपतत्
राजा तो पत्ता वाचत असताना आणि गीतेच्या अक्षरांची माळ ऐकताना, त्याच क्षणी घोड्याला मुक्ती मिळाली आणि तो वेगाने खाली पडला.
ततो ग्रंथिं समाच्छिद्य पल्याणवतार्य च । उत्थापमानस्तुरगो राज्ञा नोत्थितवान्मृतः
मग गाठी सोडून आणि घोड्याला खाली उतरवून, राजा त्याला उठवण्याचा प्रयत्न करू लागला, पण तो उठला नाही, कारण तो मरण पावला होता.
ततः सरभभेरुंडो नृपमाभाष्य सुस्वरम् । दिव्यं विमानमारुह्य जगाम त्रिदशालयम्
तेव्हा सरभभेरुंड नावाचा एक दिव्य पुरुष गोड आवाजात राजाशी बोलला, दिव्य विमानात बसून देवांच्या लोकात गेला.
ततो गिरिं समारुह्य ददर्शाश्रममुत्तमम् । पुन्नागकदलीचूतनारिकेलसमन्वितम्
मग डोंगरावर चढून, राजाने एक सुंदर आश्रम पाहिला, जो पर्ण, केळी, आंबा आणि नारळाच्या झाडांनी सजलेला होता.