इत्याकलय्य सकलं भूपालः श्रद्धयान्वितः । गीतामभ्यस्य सकलामवाप परमां गतिम्
हे सगळं लक्षात घेऊन, त्या राजाने श्रद्धेने संपूर्ण गीताचं मन लावून वाचन केलं आणि त्याला परमपद मिळालं.
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे गीतामाहात्म्ये अष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, पवित्र पद्मपुराणाच्या उत्तरखंडातील गीतामाहात्म्य या विभागात, पंचपंचाश हजार श्लोक असलेल्या या ग्रंथाचा एकशे अठ्ठ्याऐंशीवा अध्याय संपला.
ईश्वर उवाच। प्रवक्ष्यामि विशालाक्षि तुहिनाचलकन्यके । गीता पंचदशाध्यायमाहात्म्यमवधारय
ईश्वर म्हणाले — गोऱ्या पर्वताची कन्या, डोळे मोठे असलेल्या पार्वती, मी आता तुला गीताच्या पंधराव्या अध्यायाचं महत्त्व सांगतो, नीट ऐक.
कृपालुर्नरसिंहोऽभून्नाम्ना गौडेषु भूपतिः । यस्यासिधारया संख्ये देवासंघा वधीकृताः
गौड देशात कृपालु नावाचा राजा होता, तो नरसिंहासारखा पराक्रमी होता. युद्धात त्याच्या तलवारीने देवांच्याही सैन्याचा पराभव झाला.
यदीय मत्तमातंग दानधाराजलैरिला । निदाघेपि च सेहेतां रविसंतापवेदनाम्
त्याच्या मदमस्त हत्तींच्या दानधारेमुळे, उन्हाळ्यातला कडक ऊनही कमी वाटायचं.
संक्रंदनपरित्रस्ता यदीय शरणं गताः । रेजिरे करिणो मत्ताश्चलंतः पर्वता इव
युद्धाच्या गोंधळात घाबरलेले मदमस्त हत्ती त्याच्या आश्रयाला आले आणि ते पर्वतासारखे भासू लागले.
मत्तमातंगचीत्कारप्रतिस्वनमिवादरात् । यस्य गोपायतः शैला व्याहरंति कृपावतः
त्या दयाळू राजाच्या संरक्षणामुळे पर्वतांवर मदमस्त हत्तींच्या गर्जना घुमू लागायच्या.
यदीय धावत्तुरगक्षुरसंघातजर्जरम् । नाभूच्चित्रं कथंकारं गतखंडं धरातलम्
त्याच्या धावणाऱ्या घोड्यांच्या टापा इतक्या जोरात पडायच्या की, जमिनीला तडा जावा यात काहीच नवल नव्हतं.
पुनरुज्वलयांचक्रे महाभाष्यं फणीश्वरः
त्या काळी फणीश्वराने पुन्हा एकदा उज्वल भाष्य तयार केलं.
तस्यासीत्सैनिको धीमाञ्छस्त्रशास्त्रकलानिधिः । नाम्ना सरभभेरुंडः प्रचंडभुजमंडलः
त्या राजाकडे एक हुशार सैनिक होता, शस्त्र आणि शास्त्र दोन्हीमध्ये पारंगत. त्याचं नाव सरभभेरुंड होतं आणि त्याच्या बाहूंची ताकद मोठी होती.
भांडारेण तुरंगैश्च भटैर्वीररसोद्भवैः । समान एव भूपालदुर्गैरत्यंतदुर्गमैः
त्याच्याकडे खजिना, घोडे आणि शूर सैनिक होते. किल्ल्यांच्या बाबतीत तो राजासारखाच सामर्थ्यवान होता, अगदी जिंकता न येणारे किल्लेही त्याच्याजवळ होते.
स कदाचित्स्वयं राज्यं कर्तुं पापो दधे मनः । निहत्य वसुधापालं बलात्साकं कुमारकैः
एकदा त्याने मनाशी ठरवलं की, आपणच राज्य मिळवावं. त्या वाईट हेतूने त्याने राजासह त्याच्या मुलांना मारण्याचा कट रचला.
कर्तुं व्यवस्य दिवसैः स्वल्पैरित्थं चिकीर्षया । विषूचिकामयादाशु परासुः समजायत
हे सगळं काही दिवसांत घडवायचं असं ठरवून, तो अचानक विषूचीकेने आजारी पडला आणि त्याचा मृत्यू झाला.
कालेनाल्पीयसा प्रेत्य पापात्मा तेन कर्मणा । तेजस्वी तुरगो जातः सिंधुदेशे कृशोदरिः
थोड्याच काळात, त्या पापी कर्मामुळे तो सिंधू देशात एका तेजस्वी पण सडपातळ पोटाच्या घोड्याच्या रूपात जन्माला आला.
मूलेन बहुना क्रीत्वा हयतत्वविदा ततः । बहुयत्नवता नीतः केनचिद्वैश्यसूनुना
घोड्याची खरी माहिती असलेल्या माणसाकडून, खूप मोठ्या किमतीने तो घोडा विकत घेतला आणि एका व्यापाऱ्याच्या मुलाने तो खूप प्रयत्न करून आणला.
राजापि पौत्रनप्त्त्राद्यैस्तस्यैव मरणात्परम् । कालेन वृद्धतां प्राप्तः स्वराज्यं चापि पालयन्
त्या माणसाच्या मृत्यूनंतर, राजाने आपल्या नातवंडांद्वारे आणि पुढील पिढ्यांद्वारे काळानुसार आपले राज्य सांभाळत वृद्धत्व गाठले.
स वैश्यसूनुस्तं चाश्वं राज्ञे दातुं समागतः । राज्ञोद्वारिस्थितस्तत्र प्रतीक्षंस्तत्समागमम्
तो व्यापाऱ्याचा मुलगा घोडा राजाला देण्यासाठी आला आणि राजाच्या दारात उभा राहून त्यांची भेट होण्याची वाट पाहू लागला.
ज्ञातपूर्वोऽपि वैश्योऽसौ प्रतीहारेण दर्शितः । किमर्थं ब्रूहि राज्ञेति पृष्टः स्पष्टमभाषत
तो व्यापारी आधीच ओळखता येणारा असूनही, दारपालाने त्याला आत नेले. 'कशासाठी आलात?' असे विचारल्यावर त्याने स्पष्टपणे सांगितले.
देव त्रिजगतीरत्नमिति मत्वा तुरंगमः । मया नियुतमूल्येन बहुना साधुलक्षणः
देवा, हा घोडा तीनही जगाचा रत्न आहे असे समजून, मी त्याच्या उत्तम गुणांसाठी खूप मोठ्या किमतीने तो घेतला.
ततोऽवलोक्य वक्त्राणि भूपालः पार्श्ववर्तिनाम् । समादिदेश वणिजमश्वोऽत्र नीयतामिति
मग राजाने आजूबाजूच्या लोकांकडे पाहून आज्ञा दिली, 'व्यापाऱ्याचा घोडा इथे आणा.'
शिरांसि धूनयन्नृणामश्वलक्षणवेदिनाम् । शूराणामपि चेतांसि मुहुरुत्साहयन्महान्
घोड्याची ओळख असलेल्या लोकांची माने हलवत, आणि शूर लोकांच्या मनात पुन्हा पुन्हा उत्साह निर्माण करत, तो मोठा घोडा सर्वांना भारावून टाकत होता.
अखंडमेदिनीवेगबहुसंक्रमणार्जितम् । लालाफेनछलेनासौ वमन्शुभ्रतरं यशः
अखंड पृथ्वीवर वेगाने धावत त्याने आपली कीर्ती मिळवली होती, आणि तोंडातून निघणाऱ्या फेसाच्या खेळातून तो उज्वल यश प्रकट करत होता.
उच्चैःश्रवस्तुलां भेजे गुणसाम्येन तत्त्वतः । विवृण्वन्नति तेजस्वी ह्रियेव नतकंधरः
तो घोडा गुणांनी आणि स्वरूपाने उच्चैःश्रवा या दिव्य घोड्याच्या तोडीचा होता, आणि झुकलेल्या मानेने लाजाळू पण तेजस्वीपणे आपली शोभा दाखवत होता.
चामरैरिंदुधवलैर्वीज्यमानो निरंतरम् । दुग्धांभोनिधिलोलैस्तैः श्वासैरुच्चैःश्रवा इव
पांढऱ्या चामरांनी सातत्याने वाऱ्यावर झुलत, त्याचा श्वास दूधाच्या समुद्राच्या लाटांसारखा हलत होता, अगदी उच्चैःश्रवा प्रमाणे.
नीलातपत्रयुगलं घनच्छायतुलश्रिया । बिभ्राणो वारिदालीढ हिमाद्रि शिखरश्रियम्
गडद ढगांच्या सावलीसारख्या निळ्या छत्र्यांची जोडी घेऊन, तो घोडा पावसाच्या ढगांनी स्पर्शलेल्या हिमालयाच्या शिखरासारखा शोभून दिसत होता.
मेदिनीमंडलस्पर्श संक्रांतमिव पावकम् । मुहुरुद्धरयन्धुन्वन्बंधुरं कंधरातटम्
पृथ्वीच्या वर्तुळाला जणू अग्नीने स्पर्श केल्यासारखा, तो घोडा पुन्हा पुन्हा आपली सुंदर मान उंचावत आणि हलवत होता.
दारयन्वैरिणः सर्वान्व्याहरंश्च जयश्रियम् । हेषारवेण गुरुणा दिक्षुप्रख्यापयन्यशः
सर्व शत्रूंना पराभूत करत आणि विजयाची कीर्ती सांगत, त्याने आपल्या मोठ्या हिणकसाने चारही दिशांना आपले यश जाहीर केले.
सत्त्वस्य राशिरत्युच्चैर्गतीनामिव शेवधिः । रूपस्य निलयं साक्षाल्लक्षणानां पयोनिधिः
तो घोडा धैर्याचा मोठा साठा होता, जणू उंच मार्ग गाठणाऱ्यांसाठी खजिना; सौंदर्याचा निवास आणि गुणांचा महासागर होता.
आनीतो वणिजा वाजी राज्ञा च समदृश्यत । बहुधा वर्णितोऽमात्यैरश्वलक्षणवेदिभिः
व्यापाऱ्याने तो घोडा आणून राजाला दाखवला. राजाच्या सभेत असलेल्या घोड्याच्या गुणांची जाण असलेल्या मंत्र्यांनी त्याचे विविध प्रकारे वर्णन केले.
यथेच्छं वणिजोदीर्णं स्वर्णं दत्त्वा महीपतिः । जग्राह तुरगं वेगादसीमानंदनिर्भरः
व्यापाऱ्याच्या इच्छेनुसार, राजाने त्याला सोनं दिलं आणि अत्यंत आनंदाने वेगवान घोडा स्वीकारला.