कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा द्रव्यहस्तो न दुष्यति । निधाय दक्षिणे कर्णे ब्रह्मसूत्रमुदङ्मुखः
मूत्र किंवा विष्ठा केल्यानंतर, पवित्र वस्तू हातात घेतलेल्या व्यक्तीला अपवित्रता लागत नाही, जर त्याने ब्रह्मसूत्र उजव्या कानावर ठेवले आणि उत्तर दिशेला तोंड केले असेल.
अह्नि कुर्याच्छकृन्मूत्रं रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः । अंतर्धाय महीं काष्टैः पत्रैर्लोष्टतृणेन वा
दिवसा विष्ठा किंवा मूत्र दक्षिण दिशेला तोंड करून करावे; रात्री उत्तर दिशेला तोंड करून करावे, आणि जमिनीवर लाकूड, पाने, मातीचे ढेकळ किंवा गवत घालून झाकावे.
प्रावृत्य च शिरः कुर्याद्विण्मूत्रस्य विसर्जनम् । छायाकूपनदीगोष्ठचैत्यांभः पथि भस्मसु
विष्ठा किंवा मूत्र विसर्जन करताना डोके झाकावे; सावलीत, विहिरीत, नदीच्या काठी, गायीच्या गोठ्यात, देवस्थानात, पाण्यात, रस्त्यावर किंवा राखेवर कधीही करु नये.
अग्नौ चैव श्मशाने च विण्मूत्रं न समाचरेत् । न गोमयेन काष्ठे वा महावृक्षेऽथ शाद्वले
कधीही अग्नीमध्ये किंवा स्मशानभूमीत विष्ठा किंवा मूत्र करू नये; तसेच गायीच्या शेणावर, लाकडावर, मोठ्या झाडाखाली किंवा हिरव्या गवतावरही करू नये.
न तिष्ठन्न च निर्वासा न च पर्वतमंडले । न जीर्णदेवायतने वल्मीके न कदाचन
उभे राहून, कपडे न घालता, किंवा पर्वताच्या शिखरावर कधीही करू नये; जुने देवालय किंवा वारुळातही कधीही करू नये.
न ससत्वेषु गर्तेषु न गच्छन्न समाचरेत् । तुषांगारकपालेषु राजमार्गे तथैव च
जिथे सजीव प्राणी आहेत अशा खड्ड्यात, चालत असताना, तुष, अंगार, मातीचे तुकडे किंवा राजमार्गावर कधीही करू नये.
न क्षेत्रे न बिले वापि न तीर्थे न चतुष्पथे । नोद्यानेऽपासमीपे वा नोषरे नगराशये
शेतात, खड्ड्यात, तीर्थस्थळी, चौकात, बागेत, पाण्याजवळ, उजाड जागेत किंवा शहरातील घरात कधीही करू नये.
न सोपानत्पादुको वा छत्री वा नांतरिक्षके । न चैवाभिमुखः स्त्रीणां गुरुब्राह्मणयोर्गवाम्
पायऱ्यांवर, पादत्राण घालून, छत्री धरून किंवा मोकळ्या आकाशात कधीही करू नये; तसेच स्त्रिया, गुरु, ब्राह्मण किंवा गायींच्या समोर तोंड करून करू नये.
न देवदेवालययोरपामपि कदाचन । न ज्योतींषि निरीक्षन्वानवाप्रतिमुखोथ वा
देव किंवा देवालयाजवळ, पाण्याजवळ कधीही करू नये; दिवे, जंगल किंवा मूर्ती पाहत असताना कधीही करू नये.
प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिसोमं तथैव च । आहृत्य मृत्तिकां कूलाल्लेपगंधापकर्षणीम्
सूर्य, अग्नी किंवा चंद्राकडे तोंड करून कधीही करू नये; शुद्ध माती नदीच्या काठी आणावी, जी वास आणि अपवित्रता दूर करते.
कुर्यादतंद्रितः शौचं विशुद्धैरुद्धृतोदकैः । नाहरेन्मृतिकां विप्रः पांशुलां न सकर्दमाम्
शुद्ध पाणी वापरून, लक्षपूर्वक शौच करावे; ब्राह्मणाने धुळकट किंवा चिखलयुक्त माती वापरू नये.
न मार्गान्नोषराद्देशाच्छौचशिष्टां परस्य च । न देवायतनात्कूपाद्धाम्नो न च जलात्तथा
रस्त्यावरून, उजाड जागेतून, दुसऱ्याच्या शौचाच्या जागेतून, देवालयातून, विहिरीतून, घरातून किंवा पाण्यातून माती घेऊ नये.
उपस्पृशेत्ततो नित्यं पूर्वोक्तेन विधानतः
यानंतर, पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीने नेहमीच स्वतःला स्वच्छ करावे.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे कर्मयोगकथने। द्विपंचाशत्तमोऽध्यायः
श्रीपद्म महापुराणातील स्वर्गखंडातील कर्मयोग कथनाचा बावन्नावा अध्याय येथे संपला.
व्यास उवाच- एवं दंडादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः । आहूतोध्यापनं कुर्याद्वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम्
व्यास म्हणतो: दंड वगैरे आवश्यक वस्तू घेऊन, शुद्धतेचे नियम पाळून, गुरु बोलावल्यावर त्याच्या चेहऱ्याकडे पाहत पाठ किंवा शिक्षण द्यावे.
नित्यमुद्यतपाणिः स्यात्साध्वाचारः सुसंयतः । आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः
नेहमी जागरूक, उत्तम आचार आणि संयमित असावा; 'बस' असे सांगितल्यावर गुरुच्या समोर तोंड करून बसावे.
प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् । आसीनो न च भुंजानो न तिष्ठेन्न पराङ्मुखः
गुरुशी बोलताना झोपून, बसून खाता, उभा राहून किंवा पाठ फिरवून कधीही बोलू नये.
नीचैः शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ । गुरोस्तु चक्षुर्विषयेन यथेष्टासनो भवेत्
गुरुच्या उपस्थितीत नेहमी त्याच्या आसनापेक्षा कमी उंचीचे आसन किंवा शय्या घ्यावी; पण गुरुने परवानगी दिल्यास, त्याच्या नजरेत जसे हवे तसे बसावे.
नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् । न चैवास्यानुकुर्वीत गतिभाषणचेष्टितम्
गुरूचे नाव कधीही, अगदी अप्रत्यक्षपणे किंवा एकट्याने, उच्चारू नये. तसेच गुरूच्या चालण्याची, बोलण्याची किंवा हावभावांची नक्कल करू नये.
गुरोर्यत्र परीवादो निंदा वापि प्रवर्तते । कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गंतव्यं वा ततोऽन्यतः
जिथे गुरूची टीका किंवा निंदा होत असेल, तिथे आपले कान झाकावे किंवा तिथून दुसरीकडे जावे.
दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नांतिके स्त्रियः । न चैवास्योत्तरं ब्रूयात्स्थितो नासीत सन्निधौ
दूरून गुरूची पूजा करू नये, रागात किंवा स्त्रियांच्या उपस्थितीत गुरूजवळ जाऊ नये. गुरूला उत्तर देऊ नये आणि गुरूच्या उपस्थितीत बसून राहू नये.
उदकुंभं कुशान्पुष्पं समिधोऽस्याहरेत्सदा । मार्जनं लेपनं नित्यमंगानां वै समाचरेत्
नेहमी गुरूसाठी पाण्याचे घट, कुशा, फुले आणि लाकूड आणावे. त्यांचे अंग रोज स्वच्छ करावे आणि लेप लावावे.
नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि । आक्रामेदासनं चास्य च्छायादीन्वा कदाचन
गुरूचे टाकलेले हार, शय्या, पादुकां किंवा चपला यावर कधीही पाय ठेवू नये. गुरूच्या आसनावर बसू नये किंवा त्यांच्या सावलीत प्रवेश करू नये.
साधयेद्दंतकाष्ठादींल्लब्धं चास्मै निवेदयेत् । अनापृच्छ्य न गंतव्यं भवेत्प्रियहिते रतः
दात घासण्यासाठी काठी वगैरे तयार करून गुरूला अर्पण करावे. गुरूची परवानगी न घेता कधीही जाऊ नये, आणि त्यांच्या प्रिय व हिताच्या गोष्टींमध्ये आनंद मानावा.
न पादौ सारयेदस्य सन्निधाने कदाचन । जृंभितं हसितं चैव कंठप्रावरणं तथा
गुरूच्या उपस्थितीत कधीही पाय ओढत जाऊ नये. तसाच जांभई घेणे, हसणे आणि गळा झाकणे हे टाळावे.
वर्जयेत्सन्निधौ नित्यमंगस्फोटनमेव च । यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः
गुरूच्या उपस्थितीत नेहमी अंग फोडणे टाळावे. योग्य वेळी अध्ययन करावे, आणि गुरू नाराज होईपर्यंत ते चालू ठेवावे.
आसीनोऽधो गुरोः पार्श्वे सेवां च सुसमाहितः । आसने शयने याने नैव तिष्ठेत्कदाचन
गुरूच्या खाली किंवा बाजूला बसून, पूर्ण लक्ष देऊन सेवा करावी. गुरूच्या आसनावर, शय्येवर किंवा वाहनावर कधीही उभे राहू नये.
धावंतमनुधावेत गच्छंतमनुगच्छति । गोश्वोष्ट्रयानप्रासादे तथाधोविष्टरेषु च
गुरू धावत असतील तर त्यांना अनुसरावे, आणि चालत असतील तर सोबत जावे. तसेच गायी, घोडे, उंट, पालखी किंवा जमिनीवर असताना देखील त्यांना अनुसरावे.
आसीत गुरुणा सार्द्धं शिलाफलक नौषु च । जितेंद्रियः स्यात्सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः
गुरूंसोबत दगडावर, फळक्यावर किंवा होडीत बसावे. नेहमी संयमी, आज्ञाधारक, रागमुक्त आणि शुद्ध राहावे.
प्रयुंजीत सदा वाचं मधुरां हितकारिणीम् । गंधमाल्यं रसं कल्पं शुक्तिं प्राणिविहिंसनम्
नेहमी मधुर आणि हितकारी बोलावे. सुगंध, हार, स्वादिष्ट पदार्थ, तयार अन्न आणि जीवांना हानी करणे टाळावे.