राजापि पर्यपृच्छत्तं विस्मयस्मेरलोचनः । प्रणम्य परया भक्त्या विनयैकपयोनिधिः
राजा डोळ्यांत आश्चर्याचे हास्य घेऊन, अत्यंत भक्तीने आणि नम्रतेने वाकून त्याला विचारू लागला.
कथां कथय मे विप्र हीनयोनि निषेवितौ । अज्ञौयौ जग्मतुः स्वर्गे शुनी शशकशावकौ
ब्राह्मणा, मला सांग, ती गोष्ट कशी घडली? त्या कुत्री आणि सशाने, नीच योनीत जन्म घेऊनही, अज्ञान असतानाही, स्वर्ग कसा मिळवला?
शिष्य उवाच। वत्सनामा द्विजन्मास्ते वनेऽमुष्मिन्जितेंद्रियः । चतुर्दशं तु ह्यध्यायं गीतानां सर्वदा जपन्
शिष्य म्हणाला: त्या वनात वत्स नावाचा, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला ब्राह्मण, नेहमी गीतेंचा चौदावा अध्याय जपत असे.
शिष्योऽहं तस्य भूपाल ब्रह्मविद्याविशारदः । चतुर्दश तु अध्यायं जपामि प्रत्यहं नृप
राजा, मी त्याचा शिष्य आहे, ब्रह्मविद्येत पारंगत; मीही दररोज चौदावा अध्याय जपतो, हे राजन.
मदीयचरणांभोजप्रक्षालनजले लुठन् । शशस्त्रिदिवमापन्नः शुनक्या सह भूपते
माझ्या पायांचे पाणी जिथे ससा लोळला, तिथे त्याने त्या कुत्रीसोबत स्वर्ग प्राप्त केला, हे राजन.
राजोवाच। हेतुना केन कथय हसितं च द्विजोत्तम । अतः किमपि साकूतं मन्यमानेन सादरम्
राजा म्हणाला: श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तू हसलास त्याचे कारण मला सांग. आणि तू ज्या गुप्त हेतूने विचार करत होतास, तेही आदराने सांग.
शिष्य उवाच। महाराष्ट्रेति नगरं नाम्ना प्रत्युदकं महत् । तत्रासीद्ब्राह्मणो नाम्ना केशवः कितवाग्रणीः
शिष्य म्हणाला — एक महत्त्वाचं शहर आहे, त्याचं नाव महाराष्ट्र. ते मोठ्या नदीच्या काठी वसलंय. तिथं केशव नावाचा एक ब्राह्मण राहत होता, तो जुगारात फार पुढारलेला होता.
विलोभनाभवत्तस्य जाया स्वैरविहारिणी । तेन सा हन्यते क्रोधाद्वैरं संचिंत्य जन्मनः
त्याची बायको मनमानी वागणारी होती आणि तिला वाईट सवयी लागल्या. जुन्या जन्मातल्या वैरामुळे रागाच्या भरात त्याने तिला मारलं.
ततः स्त्रीवधपापेन शशको जायते द्विजः । किल्बिषाच्छुनकी सापि जाता वंचनजन्मनः
त्या बाईला मारल्याच्या पापामुळे तो ब्राह्मण पुढच्या जन्मी ससा झाला. आणि ती तिच्या वाईट कर्मामुळे कुत्री झाली. हे दोघंही मागच्या जन्मातल्या फसवणुकीच्या कर्मामुळे असं घडलं.
पूर्वेण जन्मनाभ्यस्तं वैरं विस्मरतो नहि । आसेदिवद्भ्यां बहुधा योन्यंतरमपि क्वचित्
मागच्या जन्मात जो द्वेष केला जातो, तो कितीही जन्म बदलले तरी विसरता येत नाही. वेगवेगळ्या योनींमध्ये जन्म घेतला तरी तो राहतोच.
इत्याकलय्य सकलं भूपालः श्रद्धयान्वितः । गीतामभ्यस्य सकलामवाप परमां गतिम्
हे सगळं लक्षात घेऊन, त्या राजाने श्रद्धेने संपूर्ण गीताचं मन लावून वाचन केलं आणि त्याला परमपद मिळालं.
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे गीतामाहात्म्ये अष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, पवित्र पद्मपुराणाच्या उत्तरखंडातील गीतामाहात्म्य या विभागात, पंचपंचाश हजार श्लोक असलेल्या या ग्रंथाचा एकशे अठ्ठ्याऐंशीवा अध्याय संपला.
ईश्वर उवाच। प्रवक्ष्यामि विशालाक्षि तुहिनाचलकन्यके । गीता पंचदशाध्यायमाहात्म्यमवधारय
ईश्वर म्हणाले — गोऱ्या पर्वताची कन्या, डोळे मोठे असलेल्या पार्वती, मी आता तुला गीताच्या पंधराव्या अध्यायाचं महत्त्व सांगतो, नीट ऐक.
कृपालुर्नरसिंहोऽभून्नाम्ना गौडेषु भूपतिः । यस्यासिधारया संख्ये देवासंघा वधीकृताः
गौड देशात कृपालु नावाचा राजा होता, तो नरसिंहासारखा पराक्रमी होता. युद्धात त्याच्या तलवारीने देवांच्याही सैन्याचा पराभव झाला.
यदीय मत्तमातंग दानधाराजलैरिला । निदाघेपि च सेहेतां रविसंतापवेदनाम्
त्याच्या मदमस्त हत्तींच्या दानधारेमुळे, उन्हाळ्यातला कडक ऊनही कमी वाटायचं.
संक्रंदनपरित्रस्ता यदीय शरणं गताः । रेजिरे करिणो मत्ताश्चलंतः पर्वता इव
युद्धाच्या गोंधळात घाबरलेले मदमस्त हत्ती त्याच्या आश्रयाला आले आणि ते पर्वतासारखे भासू लागले.
मत्तमातंगचीत्कारप्रतिस्वनमिवादरात् । यस्य गोपायतः शैला व्याहरंति कृपावतः
त्या दयाळू राजाच्या संरक्षणामुळे पर्वतांवर मदमस्त हत्तींच्या गर्जना घुमू लागायच्या.
यदीय धावत्तुरगक्षुरसंघातजर्जरम् । नाभूच्चित्रं कथंकारं गतखंडं धरातलम्
त्याच्या धावणाऱ्या घोड्यांच्या टापा इतक्या जोरात पडायच्या की, जमिनीला तडा जावा यात काहीच नवल नव्हतं.
पुनरुज्वलयांचक्रे महाभाष्यं फणीश्वरः
त्या काळी फणीश्वराने पुन्हा एकदा उज्वल भाष्य तयार केलं.
तस्यासीत्सैनिको धीमाञ्छस्त्रशास्त्रकलानिधिः । नाम्ना सरभभेरुंडः प्रचंडभुजमंडलः
त्या राजाकडे एक हुशार सैनिक होता, शस्त्र आणि शास्त्र दोन्हीमध्ये पारंगत. त्याचं नाव सरभभेरुंड होतं आणि त्याच्या बाहूंची ताकद मोठी होती.
भांडारेण तुरंगैश्च भटैर्वीररसोद्भवैः । समान एव भूपालदुर्गैरत्यंतदुर्गमैः
त्याच्याकडे खजिना, घोडे आणि शूर सैनिक होते. किल्ल्यांच्या बाबतीत तो राजासारखाच सामर्थ्यवान होता, अगदी जिंकता न येणारे किल्लेही त्याच्याजवळ होते.
स कदाचित्स्वयं राज्यं कर्तुं पापो दधे मनः । निहत्य वसुधापालं बलात्साकं कुमारकैः
एकदा त्याने मनाशी ठरवलं की, आपणच राज्य मिळवावं. त्या वाईट हेतूने त्याने राजासह त्याच्या मुलांना मारण्याचा कट रचला.
कर्तुं व्यवस्य दिवसैः स्वल्पैरित्थं चिकीर्षया । विषूचिकामयादाशु परासुः समजायत
हे सगळं काही दिवसांत घडवायचं असं ठरवून, तो अचानक विषूचीकेने आजारी पडला आणि त्याचा मृत्यू झाला.
कालेनाल्पीयसा प्रेत्य पापात्मा तेन कर्मणा । तेजस्वी तुरगो जातः सिंधुदेशे कृशोदरिः
थोड्याच काळात, त्या पापी कर्मामुळे तो सिंधू देशात एका तेजस्वी पण सडपातळ पोटाच्या घोड्याच्या रूपात जन्माला आला.
मूलेन बहुना क्रीत्वा हयतत्वविदा ततः । बहुयत्नवता नीतः केनचिद्वैश्यसूनुना
घोड्याची खरी माहिती असलेल्या माणसाकडून, खूप मोठ्या किमतीने तो घोडा विकत घेतला आणि एका व्यापाऱ्याच्या मुलाने तो खूप प्रयत्न करून आणला.
राजापि पौत्रनप्त्त्राद्यैस्तस्यैव मरणात्परम् । कालेन वृद्धतां प्राप्तः स्वराज्यं चापि पालयन्
त्या माणसाच्या मृत्यूनंतर, राजाने आपल्या नातवंडांद्वारे आणि पुढील पिढ्यांद्वारे काळानुसार आपले राज्य सांभाळत वृद्धत्व गाठले.
स वैश्यसूनुस्तं चाश्वं राज्ञे दातुं समागतः । राज्ञोद्वारिस्थितस्तत्र प्रतीक्षंस्तत्समागमम्
तो व्यापाऱ्याचा मुलगा घोडा राजाला देण्यासाठी आला आणि राजाच्या दारात उभा राहून त्यांची भेट होण्याची वाट पाहू लागला.
ज्ञातपूर्वोऽपि वैश्योऽसौ प्रतीहारेण दर्शितः । किमर्थं ब्रूहि राज्ञेति पृष्टः स्पष्टमभाषत
तो व्यापारी आधीच ओळखता येणारा असूनही, दारपालाने त्याला आत नेले. 'कशासाठी आलात?' असे विचारल्यावर त्याने स्पष्टपणे सांगितले.
देव त्रिजगतीरत्नमिति मत्वा तुरंगमः । मया नियुतमूल्येन बहुना साधुलक्षणः
देवा, हा घोडा तीनही जगाचा रत्न आहे असे समजून, मी त्याच्या उत्तम गुणांसाठी खूप मोठ्या किमतीने तो घेतला.
ततोऽवलोक्य वक्त्राणि भूपालः पार्श्ववर्तिनाम् । समादिदेश वणिजमश्वोऽत्र नीयतामिति
मग राजाने आजूबाजूच्या लोकांकडे पाहून आज्ञा दिली, 'व्यापाऱ्याचा घोडा इथे आणा.'