असावहं भो नामेति सम्यक्प्रणतिपूर्वकम् । आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं तंद्रादिपरिवर्जितः
'मी अमुक आहे, प्रभो' असं योग्य नमस्कार करून, आळस वगैरे टाळून, दीर्घायुष्य आणि आरोग्यासाठी सांगावं.
आयुष्मान्भव सौम्येति वचो विप्रोऽभिवादने । आकारश्चास्य नाम्नोंऽते वाच्यः पूर्वाक्षरप्लुतः
त्यावर ब्राह्मणाने अभिवादन करताना 'दीर्घायुष्य लाभो, सौम्य' असं म्हणावं, आणि नावाच्या शेवटच्या अक्षराला थोडं लांब करून नाव सांगावं.
यो न वेत्त्यभिवादस्य विप्रः प्रत्यभिवादनम् । नाभिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस्तथैव सः
जो ब्राह्मण अभिवादनाचं उत्तर देत नाही, त्याला विद्वानांनी नमस्कार करू नये; तो शूद्रासारखाच समजावा.
व्यत्यस्तपाणिना कार्यं पादसंग्रहणं गुरोः । सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन तु दक्षिणः
गुरूंच्या पायांना स्पर्श करताना उलट्या हाताने करावं—डाव्या पायाला डावा हात, उजव्या पायाला उजवा हात लावावा.
लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा । अवाप्य प्रयतो ज्ञानं तं पूर्वमभिवादयेत्
सांसारिक, वैदिक किंवा आध्यात्मिक ज्ञान मिळाल्यावर, श्रद्धेने प्रथम गुरूंना नमस्कार करावा.
नोदकं धारयेद्भैक्ष्यं पुष्पाणि समिधस्तथा । एवंविधानि चान्यानि न देवार्थेषु कर्म्मसु
देवतांच्या पूजेसाठी असताना पाणी, भिक्षा, फुलं किंवा समिधा किंवा अशा वस्तू हातात घेऊ नयेत.
ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत्क्षत्रबंधुमनामयम् । वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च
ब्राह्मणाला कुशल विचारावं, क्षत्रियाला आरोग्य, वैश्याला कल्याण आणि शूद्राला फक्त आरोग्य विचारावं.
उपाध्यायः पिता ज्येष्ठो भ्राता त्राता च भीतितः । मातुलः श्वशुरश्चैव मातामह पितामहौ
उपाध्याय, वडील, मोठा भाऊ, संकटात वाचवणारा, मामा, सासरे, आजोबा आणि आजोबा—
वर्णश्रेष्ठः पितृव्यश्च पुंसोऽत्र गुरवः स्मृताः । माता मातामही गुर्वी पितुर्मातुश्च सोदराः
माणसांमध्ये श्रेष्ठ वर्णातील, वडिलांचे भाऊ, आई, आजी आणि वडील-मातांचे बहिणी हे गुरु मानले जातात.
श्वश्रूः पितामही ज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः । ज्ञेयस्तु गुरुवर्गोऽयं मातृतः पितृतो द्विजाः
स्त्रियांमध्ये सासू, आजी, मोठी बहीण आणि दाई या गुरु मानल्या जातात; हे गुरु वर्ग आईच्या आणि वडिलांच्या बाजूने ओळखावेत, हे द्विजांनो.
अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः । गुरून्दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलि
या गुरूंचे मनाने, वाणीने आणि कृतीने अनुसरण करावे; त्यांना पाहिल्यावर उठावे, हात जोडून नमस्कार करावा आणि आदर दाखवावा.
नैतैरुपविशेत्सार्द्धं विवदेन्नात्मकारणात् । जीवितार्थमपि द्वेषाद्गुरुभिर्नैव भाषणम्
त्यांच्यासोबत बसू नये, स्वतःच्या फायद्यासाठी वाद घालू नये; जरी जीव वाचवायचा असला तरी द्वेषाने गुरूंशी कठोर बोलू नये.
उद्रिक्तोऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः । गुरूणामपि सर्वेषां पंच पूज्या विशेषतः
इतर गुणांनी श्रेष्ठ असला तरी जो गुरुंचा द्वेष करतो, तो खाली पडतो; सर्व गुरूंमध्ये पाच जण विशेष पूज्य आहेत.
तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता । यो भावयति या सूते येन विद्योपदिश्यते
त्यांपैकी पहिले तीन श्रेष्ठ आहेत: जी जन्म देते, जो जन्म घालतो आणि जो विद्या शिकवतो — हे तिघे विशेष सन्माननीय आहेत.
ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पंचैते गुरवः स्मृताः । आत्मनः सर्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः
मोठा भाऊ आणि पती हेही गुरु मानले जातात; स्वतःसाठी, सर्व प्रयत्नांनी, अगदी प्राण देऊनसुद्धा या पाचांचा सन्मान करावा.
पूजनीया विशेषेण पंचैते भूतिमिच्छता । यावत्पिता च माता च द्वावेतौ निर्विकारिणौ
समृद्धी हवी असेल तर या पाचांचा विशेष पूजन करावे; जोपर्यंत वडील आणि आई बदलत नाहीत, तोपर्यंत.
तावत्सर्वं परित्यज्य पुत्रः स्यात्तत्परायणः । पिता माता च सुप्रीतौ स्यातां पुत्रगुणैर्यदि
तोपर्यंत मुलाने सर्व काही सोडून त्यांच्यातच मन लावावे; जर वडील आणि आई मुलाच्या गुणांनी खरोखरच आनंदी असतील.
स पुत्रः सकलं धर्मं प्राप्नुयात्तेन कर्मणा । नास्ति मातृसमं दैवं नास्ति पितृसमो गुरुः
अशा वागणुकीने तो मुलगा सर्व धर्म मिळवतो; आईसारखे दैवत नाही आणि वडिलांसारखा गुरु नाही.
तयोः प्रत्युपकारोऽपि न कथंचन विद्यते । तयोर्नित्यं प्रियं कुर्यात्कर्मणा मनसा गिरा
त्यांचे उपकार कधीच फेडता येत नाहीत; नेहमी कृतीने, मनाने आणि वाणीने त्यांना प्रिय वाटेल असे करावे.
न ताभ्यामननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् । वर्जयित्वा मुक्तिफलं नित्यं नैमित्तिकं तथा
त्यांची परवानगी न घेता दुसरा धर्मकर्म करू नये; मुक्ती देणारे आणि नित्य-नैमित्तिक कर्म सोडून.
धर्मसारः समुद्दिष्टः प्रेत्यानंतफलप्रदः । सम्यगाराध्य वक्तारं विसृष्टस्तदनुज्ञया
धर्माचा सार सांगितला आहे, जो मृत्यूनंतर अनंत फळ देतो; गुरूचे योग्यरित्या पूजन करून, त्यांच्या परवानगीने मुक्त व्हावे.
शिष्यो विद्याफलं भुंक्ते प्रेत्य चापद्यते दिवि । यो भ्रातरं पितृसमं ज्येष्ठं मूढोऽवमन्यते
शिष्याला विद्या मिळते आणि मृत्यूनंतर तो स्वर्गाला जातो; पण जो मूर्ख मोठ्या भावाला वडिलांसारखा मानत नाही—
तेन दोषेण संप्रेत्य निरयं घोरमृच्छति । पुंसां वर्त्मनि सृष्टेन पूज्यो भर्ता तु सर्वदा
त्या दोषामुळे तो मृत्यूनंतर भयंकर नरकात जातो; पुरुषांच्या मार्गावर पती नेहमी पूज्य असतो.
अपि मातरि लोकेऽस्मिन्नुपकाराद्धि गौरवम् । मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून्
या जगातही आईच्या उपकारामुळे तिला मान मिळतो; मामा, काका, सासरे, यजमान आणि गुरु यांनाही सन्मान द्यावा.
असावहमिति ब्रूयात्प्रत्युत्थायाभिवादयेत् । अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयानपि यो भवेत्
‘मी आहे’ असे सांगावे, उठून नमस्कार करावा; दीक्षा घेतलेल्याला, तो लहान असला तरी, नावाने बोलू नये.
भो भवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित् । अभिवाद्यश्च पूज्यश्च शिरसानम्य एव च
धर्म जाणणाऱ्याने ‘भो’, ‘आपल्या परवानगीने’ असे म्हणावे; त्याला नमस्कार करून, डोके वाकवून सन्मान करावा.
ब्राह्मणक्षत्रियाद्यैश्च श्रीकामैः सादरं सदा । नाभिवाद्याश्च विप्रेण क्षत्रियाद्याः कथंचन
ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि इतर लोक नेहमीच श्रीमंतीची इच्छा बाळगतात, म्हणून आदराने वागावे; पण ब्राह्मणाने कधीही, कोणत्याही कारणासाठी, क्षत्रिय किंवा इतरांना नमस्कार करू नये.
ज्ञानकर्मगुणोपेता यद्यप्येते बहुश्रुताः । ब्राह्मणः सर्ववर्णानां स्वस्ति कुर्यादिति श्रुतिः
जरी हे इतर लोक विद्या, चांगली कृत्ये आणि अनेक गुणांनी युक्त असले, तरीही वेद सांगतात की ब्राह्मणानेच सर्व जातींना आशीर्वाद द्यावा.
सवर्णेन सवर्णानां कार्यमेवाभिवादनम् । गुरुरग्निर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः
समान जातीतील लोकांनी एकमेकांना नमस्कार करावा; द्विजांमध्ये गुरु अग्नीप्रमाणे आहे आणि सर्व जातींमध्ये ब्राह्मण हा गुरु आहे.
पतिरेको गुरुः स्त्रीणां सर्वत्राभ्यागतो गुरुः । विद्याकर्मवयोबंधुर्वित्तं भवति पंचमम्
स्त्रियांसाठी पतीच एकमेव गुरु आहे; तो जिथे असेल तिथेच गुरु मानावा. विद्या, कृत्य, वय आणि नातेसंबंध हे बंध आहेत, आणि संपत्ती हे पाचवे मानले जाते.