एतन्नो ब्रूहि सर्वज्ञ कर्मैवं यदि वर्तते । सूत उवाच- कर्मयोगः किल प्रोक्तो वर्णानां द्विजपूर्वशः
हे सर्वज्ञा, अशी कृती असेल तर आम्हाला सांग. सूत म्हणाले— कर्मयोग हा सर्व वर्णांसाठी, विशेषतः द्विजांसाठी सांगितला आहे.
नानाविधो महाभागास्तत्र चैकं विशिष्यते । हरिभक्तिः कृता येन मनसा वचसा गिरा
हे भाग्यवानांनो, त्या कर्मयोगाचे अनेक प्रकार आहेत, पण एकच श्रेष्ठ आहे— मन, वाणी आणि बोलण्यातून केलेली हरिभक्ती.
जितं तेन जितं तेन जितमेव न संशयः । हरिरेव समाराध्यः सर्वदेवेश्वरेश्वरः
त्यामुळे सर्व काही जिंकले जाते, सर्व काही जिंकले जाते, यात शंका नाही. सर्व देवांचे देव असलेल्या हरिचीच पूजा करावी.
हरिनाममहामंत्रैर्नश्येत्पापपिशाचकम् । हरेः प्रदक्षिणं कृत्वा सकृदप्यमलाशयाः
हरीच्या नावाच्या मोठ्या मंत्रांनी पापरूपी भूत नष्ट होतं. शुद्ध मनाने एकदाच जरी हरीची प्रदक्षिणा केली,
सर्वतीर्थसमाप्लावं लभंते यन्न संशयः । प्रतिमां च हरेर्दृष्ट्वा सर्वतीर्थफलं लभेत्
तर सर्व तीर्थस्नानाचे फळ मिळते, यात शंका नाही. आणि हरिची मूर्ती पाहिल्याने सर्व तीर्थांचे फळ मिळते.
विष्णुनामपरं जप्त्वा सर्वमंत्रफलं लभेत् । विष्णुप्रसादतुलसीमाघ्राय द्विजसत्तमाः
विष्णूचे श्रेष्ठ नाम जपल्याने सर्व मंत्रांचे फळ मिळते. विष्णूला अर्पण केलेली तुळशी वास घेतल्याने, हे श्रेष्ठ द्विजांनो,
प्रचंडं विकरालं तद्यमस्यास्यं न पश्यति । सकृत्प्रणामी कृष्णस्य मातुः स्तन्यं पिबेन्नहि
यमाच्या भयंकर तोंडाचा सामना करावा लागत नाही. जो कृष्णाला एकदाच नमस्कार करतो, त्याला पुन्हा आईचे दूध प्यावे लागत नाही.
हरिपादे मनो येषां तेभ्यो नित्यं नमोनमः । पुल्कसः श्वपचो वापि ये चान्ये म्लेच्छजातयः
ज्यांचे मन हरिपादांमध्ये स्थिर आहे, त्यांना मी नेहमी नमस्कार करतो. पुल्कस, श्वपच किंवा इतर कोणतेही विदेशी असोत,
तेऽपि वंद्या महाभागा हरिपादैकसेवकाः । किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा
तेही, हे भाग्यवानांनो, जर हरिपादांची सेवा करतात, तर वंदनीय आहेत. मग पुण्यवान ब्राह्मण, भक्त राजर्षी यांचे काय सांगावे?
हरौ भक्तिं विधायैव गर्भवासं न पश्यति । हरेरग्रे स्वनैरुच्चैर्नृत्यंस्तन्नामकृन्नरः
हरिप्रती भक्ती ठेवली, तर पुन्हा गर्भवास दिसत नाही. हरिपुढे मोठ्याने त्याची नावे म्हणत नाचणारा,
पुनाति भुवनं विप्रा गंगादि सलिलं यथा । दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य आलापादपि भक्तितः
तो जगाला पवित्र करतो, हे ब्राह्मणांनो, जसे गंगादि पवित्र पाणी करते. त्याला पाहून, स्पर्श करून किंवा भक्तीने बोलूनही,
ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । हरेः प्रदक्षिणं कुर्वन्नुच्चैस्तन्नामकृन्नरः
ब्रह्महत्येसारख्या पापांपासून मुक्ती मिळते, यात शंका नाही. हरिची प्रदक्षिणा करताना, मोठ्याने त्याची नावे घेताना,
करतालादिसंधानं सुस्वरं कलशब्दितम् । ब्रह्महत्यादिकं पापं तेनैव करतालितम्
हातांनी टाळ्या वाजवत, गोड आणि मधुर आवाजात, त्या टाळ्यांनी ब्रह्महत्येसारखे पापही नष्ट होते.
हरिभक्तिकथामुक्त्वा ख्यायिकां शृणुयाच्च यः । तस्य संदर्शनादेव पूतो भवति मानवः
जो हरिभक्तीची कथा न सांगता, ती ऐकतो, त्याला पाहिल्यानेच माणूस पवित्र होतो.
किं पुनस्तस्य पापानामाशंका मुनिपुंगवाः । तीर्थानां च परं तीर्थं कृष्णनाम महर्षयः
मुनिश्रेष्ठांनो, ज्याने कृष्णाचं नाव घेतलं, त्याच्या पापांची काय चिंता? कारण सर्व तीर्थांमध्ये कृष्णाचं नाव हेच श्रेष्ठ आहे, हे महर्षींनो.
तीर्थीकुर्वंति जगतीं गृहीतं कृष्णनाम यैः । तस्मान्मुनिवराः पुण्यं नातः परतरं विदुः
ज्यांच्या तोंडून कृष्णाचं नाव उच्चारलं जातं, ते लोक जगालाच पावन करतात. म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनींनो, या पुण्यापेक्षा मोठं दुसरं काहीच नाही, असं समजावं.
विष्णुप्रसादनिर्माल्यं भुक्त्वा धृत्वा च मस्तके । विष्णुरेव भवेन्मर्त्यो यमशोकविनाशनः
जो मनुष्य विष्णूच्या प्रसादाचं उरलेलं अन्न खातो आणि ते डोक्यावर ठेवतो, तोच विष्णू होतो आणि यमाच्या दुःखाचा नाश करणारा ठरतो.
अर्चनीयो नमस्कार्यो हरिरेव न संशयः । ये महाविष्णुमव्यक्तं देवं वापि महेश्वरम्
हरिलाच पूजावं, हरिलाच वंदन करावं, यात शंका नाही. जे लोक महाविष्णू किंवा अव्यक्त देव, किंवा महेश्वर या सर्वांना एकच समजतात—
एकीभावेन पश्यंति न तेषां पुनरुद्भवः । तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम्
—आणि एकत्वाने पाहतात, त्यांना पुन्हा जन्म नाही. म्हणून, आद्य आणि अनंत, अविनाशी असा विष्णू हाच आपला आत्मा आहे, हे जाणावं.
हरिं चैकं प्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि । ये समानं प्रपश्यंति हरिं वै देवतांतरम्
फक्त हरिलाच पाहा, त्याचीच पूजा करा. जे लोक हरिला इतर देवांसारखा समजतात—
ते यांति नरकान्घोरांन्न तांस्तु गणयेद्धीरः । मूर्खं वा पंडितं वापि ब्राह्मणं केशवप्रियम्
—ते भयंकर नरकात जातात. शहाण्याने अशा लोकांना, मग ते मूर्ख असो वा पंडित, किंवा केशवाला प्रिय असलेला ब्राह्मण असो, त्यांना मोजू नये.
श्वपाकं वा मोचयति नारायणः स्वयं प्रभुः । नारायणात्परो नास्ति पापराशि दवानलः
स्वतः नारायण प्रभू अगदी श्वपाकालाही मुक्त करतो. नारायणापेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही; तोच पापांच्या राशींचा दाह करणारा अग्नि आहे.
कृत्वापि पातकं घोरं कृष्णनाम्ना विमुच्यते । स्वयं नारायणो देवः स्वनाम्नि जगतां गुरुः
कोणी भयंकर पाप केलं असलं, तरी कृष्णाच्या नावाने तो मुक्त होतो. नारायण देव स्वतः आपल्या नावातच या जगाचा गुरु आहे.
आत्मनोऽभ्यधिकां शक्तिं स्थापयामास सुव्रताः । अत्र ये विवदंते वै आयासलघुदर्शनात्
सज्जनांनी आपल्या शक्तीपेक्षा जास्त सामर्थ्य इथे स्थापन केलं. जे लोक फक्त सोपेपणा किंवा कठीणपणा पाहून वाद घालतात—
फलानां गौरवाच्चापि ते यांति नरकं बहु । तस्माद्धरौ भक्तिमान्स्याद्धरिनामपरायणः
—आणि फळांच्या जडपणामुळे, ते अनेक नरकात जातात. म्हणून, हरिवर भक्ती ठेवावी आणि त्याच्या नावाला समर्पित व्हावं.
पूजकं पृष्ठतो रक्षेन्नामिनं वक्षसि प्रभुः । हरिनाममहावज्रं पापपर्वतदारणे
प्रभू पूजकाचं पाठीमागून आणि आपलं नाव घेणाऱ्याचं छातीपासून रक्षण करतो. हरिनावाचं महावज्र पापाच्या पर्वताला फोडून टाकतं.
तस्य पादौ तु सफलौ तदर्थं गतिशालिनौ । तावेव धन्यावाख्यातौ यौ तु पूजाकरौ करौ
त्याची पावलं खरी फलदायी आहेत, कारण ती त्या हेतूसाठी चालतात. ज्या हातांनी पूजा केली, तेच हात धन्य आहेत.
उत्तमांगमुत्तमांगं तद्धरौ नम्रमेव यत् । सा जिह्वा या हरिं स्तौति तन्मनस्तत्पदानुगम्
तेच डोकं श्रेष्ठ, जे हरिपुढे वाकतं. तीच जीभ धन्य, जी हरिचं स्तवन करते. तेच मन, जे त्याच्या पावलांचा माग घेतं.
तानि लोमानि चोच्यंते यानि तन्नाम्नि चोत्थितम् । कुर्वंति तच्च नेत्रांबु यदच्युतप्रसंगतः
ज्यावेळी त्याचं नाव घेतलं की अंगावर रोमांच येतो, तीच केसं धन्य. अच्युताच्या कृपेने डोळ्यांतून वाहणारे अश्रू हेच खरे.
अहो लोका अतितरां दैवदोषेण वंचिताः । नामोच्चारणमात्रेण मुक्तिदं न भजंति वै
अरेरे, लोक नशीबाच्या फटक्याने फार फसले आहेत. फक्त नाव उच्चारल्याने मुक्ती मिळते, हे असूनही ते त्याचा स्वीकार करत नाहीत.