एवं सर्वेषु लोकेषु प्रयागः पूज्यते बुधैः । पूज्यते तीर्थराजस्य सत्यमेतद्युधिष्ठिर
तसंच, सर्व लोकांमध्ये प्रयाग हा ज्ञानी लोकांकडून पूजला जातो; हेच सत्य आहे, युधिष्ठिरा, तीर्थराजाबद्दल.
ब्रह्मापि स्मरते नित्यं प्रयागं तीर्थमुत्तमम् । तीर्थराजमनुप्राप्य नैवान्यत्किंचिदिच्छति
ब्रह्मादेखील नेहमी प्रयाग या श्रेष्ठ तीर्थाचं स्मरण करतो; तीर्थराजाला गाठल्यावर दुसरं काहीच हवं वाटत नाही.
को हि देवत्वमासाद्य मानुषत्वं चिकीर्षति । अनेनैवानुमानेन त्वं ज्ञास्यसि युधिष्ठिर
कोणाला देवपद मिळाल्यावर पुन्हा माणूस व्हावंसं वाटेल? ह्याच विचारावरून, युधिष्ठिरा, तुला समजेल.
यथा पुण्यमपुण्यं वा तथैव कथितं मया । युधिष्ठिर उवाच- श्रुतं तद्यत्त्वया प्रोक्तं विस्मितोऽहं पुनः पुनः
जसं पुण्य आणि पाप मी सांगितलं, तसंच आहे; युधिष्ठिर म्हणाला—तू जे सांगितलंस ते मी ऐकलं, आणि मी पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होतोय.
कथं योगेन तत्प्राप्तिः स्वर्गलोकस्तु कर्मणा । तदा च लभते भोगान्गां च तत्कर्मणां फलम्
योगाने ती प्राप्ती कशी होते, आणि कर्माने स्वर्ग कसा मिळतो? आणि मग त्या कर्माने भोग आणि त्याचे फळ मिळतं का?
तानि कर्माणि पृच्छामि पुनर्यैः प्राप्यते महीम् । मार्कंडेय उवाच- शृणुराजन्महाबाहो यथोक्तकर्म्मणा मही
कोणत्या कर्मांनी पृथ्वी मिळते, हे मी पुन्हा विचारतो; मार्कंडेय म्हणाला—राजा, बलाढ्य बाहू असलेल्या, जसं सांगितलं तसं कर्म करून पृथ्वी कशी मिळते ते ऐक.
गामग्निं ब्राह्मणं शास्त्रं कांचनं सलिलं स्त्रियः । मातरं पितरं चैव यो निंदति नराधिप
जो माणूस गायीला, अग्नीला, ब्राह्मणाला, शास्त्राला, सोन्याला, पाण्याला, स्त्रियांना, आईला किंवा वडिलांना निंदा करतो, राजाधिराज—
नैतेषामूर्ध्वगमनमेवमाह प्रजापतिः । एवं योगस्य संप्राप्तिः स्थानं परमदुर्लभम्
त्यांना वर जाण्याचा मार्ग नाही—असं प्रजापती म्हणतो; असं योगाचं मिळणं फारच कठीण आहे.
गच्छंति नरकं घोरं ये नराः पापकारिणः । हस्त्यश्वं गामनड्वाहं मणिमुक्तादि कांचनम्
जे माणसं पाप करतात, ती भयंकर नरकात जातात; जो हत्ती, घोडा, गाय, वाहन, मणी, मोती, सोनं चोरतो—
परोक्षं हरते यस्तु पश्चाद्दानं प्रयच्छति । न ते गच्छंति वै स्वर्गं दातारो यत्र भोगिनः
जो गुपचूप चोरतो आणि नंतर दान देतो—अशा दात्यांना स्वर्ग मिळत नाही, जिथे भोग करणारे राहतात.
अनेन कर्म्मणा युक्ताः पच्यंते नरकेऽधमाः । एवं योगं च धर्म्मं च दातारं च युधिष्ठिर
अशा कर्मात गुंतलेले नीच नरकात भाजले जातात; असं, युधिष्ठिरा, योग, धर्म आणि दाता सांगितला आहे.
यथा सत्यमसत्यं वा अस्ति नास्तीति यत्फलम् । निरुक्तं तु प्रवक्ष्यामि यथायं स्वयमाप्नुयात्
सत्य असो किंवा असत्य, अस्तित्व असो किंवा नसो, जे काही फळ मिळतं, ते कसं स्वतः मिळतं हे मी आता स्पष्ट सांगतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये षट्चत्वारिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्य या छेचाळीसाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । नैमिषं पुष्करं चैव गोतीर्थं सिंधुसागरम्
मार्कंडेय म्हणाले — राजन, पुन्हा एकदा प्रयागाचे तसेच नैमिष, पुष्कर, गोतीर्थ आणि सिंधूच्या समुद्राचे माहात्म्य ऐक.
कुरुक्षेत्रं गया चैव गंगासागरमेव च । एते चान्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः
कुरुक्षेत्र, गया आणि गंगासागर हे देखील, तसेच इतर अनेक पवित्र तीर्थस्थाने आणि पुण्यशिला यांच्या समूहांचा समावेश आहे.
दशतीर्थसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापरे । प्रयागे संस्थिता नित्यमेवमाहुर्मनीषिणः
दहा हजार तीर्थे आणि तीस कोटी इतर तीर्थे नेहमी प्रयागात वसलेली आहेत, असे ज्ञानी लोक सांगतात.
त्रीणि चाप्यग्निकुंडानि येषां मध्ये तु जाह्नवी । प्रयागादभिनिष्क्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता
तीन अग्निकुंडे आहेत, ज्यांच्या मध्ये जाह्नवी वाहते; प्रयागातून प्रकट झालेली ही सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ मानली जाते.
तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता । गंगायमुनया सार्धं संस्थिता लोकभाविनी
तपस्याचा कन्या असलेली देवी, जी तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, ती गंगा आणि यमुनेसोबत प्रयागात स्थित आहे आणि सर्व लोकांचे कल्याण करते.
गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् । प्रयागं राजशार्दूल कलां नार्हंति षोडशीम्
गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये असलेला प्रदेश पृथ्वीचे गर्भस्थान मानला जातो; राजसिंहा, प्रयागाच्या सोळाव्या भागाशीही इतर कोणतीही जागा तुलना करू शकत नाही.
तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् । दिव्यं भुव्यंतरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवि स्मृता
तीन कोटी आणि अर्धा कोटी तीर्थे, असे वायूने सांगितले; दिव्य, भौम आणि आकाशातील ती सर्व तीर्थे जाह्नवीच मानली जातात.
प्रयागं समधिष्ठानं कंबलाश्वतरावुभौ । भोगवत्यथ या चैव वेदिरेषा प्रजापतेः
प्रयाग हे कंबळ आणि अश्वतर या दोघांचे निवासस्थान आहे; तसेच भोगवती आणि ही वेदी प्रजापतीची आहे.
तत्र देवाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमंतो युधिष्ठिर । पूजयंति प्रयागं ते ऋषयश्च तपोधनाः
तेथे, युधिष्ठिरा, देव आणि यज्ञ मूर्तरूप घेतात; ते प्रयागाची पूजा करतात, तसेच तपस्वी ऋषीही.
यजंते क्रतुभिर्देवांस्तथा बहुधना नृपाः । ततः पुण्यतमो नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत
राजे मोठ्या संपत्तीने देवांची यथेच्छ यज्ञे करतात; म्हणून, भारत, तिन्ही लोकांत याहून पवित्र काहीच नाही.
प्रभावात्सर्वतीर्थेभ्यः प्रभवत्यधिकं विभो । दशतीर्थसहस्राणि तिस्रः कोट्यस्तथापरे
हे महाबळा, प्रयागाच्या सामर्थ्यामुळे ते सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; दहा हजार तीर्थे आणि तीन कोटी इतर तीर्थे तेथे आहेत.
यत्र गंगा महाभागा स देशस्तत्तपोवनम् । सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गंगातीरसमाश्रितम्
जिथे गंगा ही परमभाग्यवती आहे, तो प्रदेश तपोभूमी आहे; गंगेच्या काठी असलेले ते स्थान सिद्धक्षेत्र म्हणून ओळखावे.
इति सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य वा । सुहृदां च जपेत्कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य वा
हे सत्य द्विज, सज्जन, आपल्या पुत्राला, मित्राला किंवा निष्ठावान शिष्याच्या कानात जपावे.
इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सेव्यमिदं शुभम् । इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्ममुत्तमम्
हे धन्य आहे, हे स्वर्गप्राप्तीसाठी आहे, हे सेवनीय आहे, हे शुभ आहे; हे पुण्यदायक, रमणीय, पावन आणि श्रेष्ठ धर्म आहे.
महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् । अधीत्य च द्विजो ध्यायन्निर्मलत्वमवाप्नुयात्
हे महर्षींचे गुपित आहे, सर्व पापांचा नाश करणारे आहे; जो द्विज हे वाचतो आणि मनन करतो, तो निर्मळता प्राप्त करतो.
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः । जातिस्मरत्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते
जो नेहमी शुद्ध राहून हे पुण्य तीर्थाचे माहात्म्य ऐकतो, तो जन्मांची आठवण मिळवतो आणि स्वर्गात आनंदाने वावरतो.
प्राप्यंते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टार्थदर्शिभिः । स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव
सज्जन आणि शिष्टार्थ जाणणारे हे तीर्थे प्राप्त करतात; कौऱव्य, तू तीर्थस्थळी स्नान कर आणि तुझा मन वाईट मार्गाला लागू देऊ नकोस.