ततः समानवयसा केनचिद्राजसूनुना । बहुमूल्यं पणं कृत्वा राजाचिक्रीडकौतुकी
मग समवयस्क राजपुत्रासोबत, राजा खेळण्यासाठी मोठी पैज लावली.
ततोवतार्य दोलाया विरुदावलिगर्विताम् । धावतः शशकस्योच्चैः पृष्ठे मुंचन्नृपं शुनीम्
नंतर विजयमाळेचा अभिमान बाळगून, पालखीवरून खाली उतरून, धावत असलेल्या सशाच्या मागे राजाने मोठ्याने कुत्रा सोडला.
मुमोच राजपुत्रोऽपि प्रेमपात्रं महाभुजः । विरराम शुनीमुच्चैः संकीर्त्य विरुदावलीम्
मग बलवान राजपुत्रानेही, विजयमाळेची घोषणा करत, आपला कुत्रा सोडला आणि थांबला.
अलक्ष्यमाणवेगेऽस्मिन्शुनीयुगलकेभृशम् । धावत्युत्थितमेवासीत्पश्यतां सर्वभूभृताम्
सर्व राजे पाहत असताना, त्या दोन कुत्र्यांचा वेग लक्षातही येऊ नये असा होता आणि ते अचानक जोरात धावू लागले.
पपात गर्ते महति शशकोऽतिश्रमादसौ । पतितोऽपि शुनी वश्यो नाभवच्छशशावकः
तो ससा खूप दमल्यामुळे मोठ्या खड्ड्यात पडला; पण पडूनही कुत्र्याने त्या सशाला पकडले नाही.
ततः शनैः समुत्थाय धावन्नाक्रम्यरोषतः । जगृहे राजशुन्याऽसौ शशकः फेनमुद्वमन्
मग हळूहळू उठून ससा पळू लागला, पण रागाने राजाच्या कुत्र्याने फेसाळणाऱ्या सशाला पकडले.
ततः कथंचिदुप्लुत्य गच्छन्विस्खलयञ्छशः । राजपुत्रशुनक्यासौ गृहीतः कंधरातटे
मग ससा उडी मारून पळताना, तो घसरत गेला आणि राजपुत्राच्या कुत्र्याने त्याला मानेजवळ पकडले.
जितमस्माभिरत्यर्थमिति संजल्पतां नृणाम् । कोलाहले शंकिताया शुन्या निर्गतवान्मुखात्
'आम्ही जिंकलो!' असे सर्व जण गोंधळ घालत असताना, घाबरलेल्या कुत्र्याने सशाला तोंडातून सोडून दिले.
ततो दंष्ट्राव्रणश्रेणी क्षरद्रुधिरधारकः । क्वापि र्ममरभूभागे निलीयस्थितवाञ्छशः
मग त्या सशाच्या दातांनी लागलेल्या जखमांतून रक्ताच्या धारा वाहत होत्या. तो ससा कुठेतरी जमिनीच्या एका भागात लपून बसला.
जिघ्रंत्या राजशुन्याऽसौ भूभागं धनरोषया । दृष्टमात्रः परित्रस्तो हस्तमात्रं ततोऽगमत्
राजा नसलेल्या त्या जागेत, तो कुत्रा रागाने धनाचा वास घेत होता. पण त्याला पाहिल्यावर, तो घाबरून फक्त हातभर दूर गेला.
यत्र कर्पूरकदली क्रोडव्याघ्रदरीतलः । चोली कपोलफलकान्चुबन्वाति समीरणः
जिथे कर्पूर, केळी, रानडुक्कर आणि वाघाचे ठसे आहेत, आणि वाऱ्याने वस्त्राच्या घड्या व कपाळावरील अलंकारांनी सजलेल्या गालांवरून झुळूक वाहते.
उद्भिन्न केतकीकोशरजोमुकुलितेक्षणः । विस्रब्धाहरणा यत्रच्छायां तां परितन्वतः
जिथे उमललेल्या केतकीच्या परागामुळे डोळे रंगले आहेत, आणि जिथे सावली हवी तितकी मुक्तपणे मिळते.
नारिकेलफलैर्यत्र स्वयं निपतितैरधः । अपि चूतफलैस्तृप्ताः पक्वैः शाखामृगा अपि
जिथे नारळाची फळे आपोआप खाली पडतात, आणि झाडावर राहणारे प्राणीही पिकलेल्या आंब्यांनी तृप्त होतात.
अपि केसरिणो यत्र खेलंति कलभैः समम् । फणिनः केकिबर्हेषु निर्विशंकं विशंति च
जिथे सिंह आणि हत्ती एकत्र खेळतात, आणि साप निःसंशयपणे मोराच्या घरट्यात जातात.
यत्राश्रमांतरे विप्रो वत्सनामा जितेंद्रियः । शांतश्चतुर्दशाध्यायं जपन्नास्ते निरंतरम्
त्या आश्रमात वत्स नावाचा, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला, शांत ब्राह्मण अखंड चौदावे अध्याय जपत बसलेला आहे.
तत्र तच्छिष्यपादाब्ज प्रक्षालनजलैः कृते । कर्दमे न्यपतद्गत्वा जीवशेषो मुहुः श्वसन्
तेथे त्या शिष्याच्या पायांचे पाणी अंगावर पडल्यावर, तो ससा जिवंत असतानाच वारंवार श्वास घेत चिखलात पडला.
ततः कर्दमसंस्पर्शमात्रनिस्तीर्ण संसृतिः । दिव्यं विमानमारुह्य निर्ययौ शशको दिवम्
मग त्या चिखलाचा स्पर्श होताच त्याचा जन्ममरणाचा फेरा संपला; आणि दिव्य विमानात बसून तो ससा स्वर्गात गेला.
ततः शुन्यपि लिप्तांगीस्तोकैः कर्दमबिंदुभिः । क्षुत्पिपासार्तिरहिता शुनीरूपं विहाय सा
मग ती कुत्रीही, अंगावर चिखलाचे थेंब लागलेली, उपाशीपोटी व तहान न लागता, आपला कुत्रीचा देह सोडून गेली.
ततो दिव्यांगनारम्यं गंधर्वैरुपशोभितम् । दिव्यं विमानमारुह्य शुन्यपि त्रिदिवं ययौ
मग दिव्य अप्सरांनी आणि गंधर्वांनी सजवलेल्या विमानात बसून ती कुत्रीही स्वर्गात गेली.
ततो जहास मेधावी शिष्यो नाम्ना स्वकंधरः । विचार्य विस्मितः पूर्वजन्मवैरस्य कारणम्
मग स्वकंधर नावाच्या बुद्धिमान शिष्याने, पूर्वजन्मीच्या वैराचे कारण आठवून, आश्चर्याने हसले.
राजापि पर्यपृच्छत्तं विस्मयस्मेरलोचनः । प्रणम्य परया भक्त्या विनयैकपयोनिधिः
राजा डोळ्यांत आश्चर्याचे हास्य घेऊन, अत्यंत भक्तीने आणि नम्रतेने वाकून त्याला विचारू लागला.
कथां कथय मे विप्र हीनयोनि निषेवितौ । अज्ञौयौ जग्मतुः स्वर्गे शुनी शशकशावकौ
ब्राह्मणा, मला सांग, ती गोष्ट कशी घडली? त्या कुत्री आणि सशाने, नीच योनीत जन्म घेऊनही, अज्ञान असतानाही, स्वर्ग कसा मिळवला?
शिष्य उवाच। वत्सनामा द्विजन्मास्ते वनेऽमुष्मिन्जितेंद्रियः । चतुर्दशं तु ह्यध्यायं गीतानां सर्वदा जपन्
शिष्य म्हणाला: त्या वनात वत्स नावाचा, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला ब्राह्मण, नेहमी गीतेंचा चौदावा अध्याय जपत असे.
शिष्योऽहं तस्य भूपाल ब्रह्मविद्याविशारदः । चतुर्दश तु अध्यायं जपामि प्रत्यहं नृप
राजा, मी त्याचा शिष्य आहे, ब्रह्मविद्येत पारंगत; मीही दररोज चौदावा अध्याय जपतो, हे राजन.
मदीयचरणांभोजप्रक्षालनजले लुठन् । शशस्त्रिदिवमापन्नः शुनक्या सह भूपते
माझ्या पायांचे पाणी जिथे ससा लोळला, तिथे त्याने त्या कुत्रीसोबत स्वर्ग प्राप्त केला, हे राजन.
राजोवाच। हेतुना केन कथय हसितं च द्विजोत्तम । अतः किमपि साकूतं मन्यमानेन सादरम्
राजा म्हणाला: श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तू हसलास त्याचे कारण मला सांग. आणि तू ज्या गुप्त हेतूने विचार करत होतास, तेही आदराने सांग.
शिष्य उवाच। महाराष्ट्रेति नगरं नाम्ना प्रत्युदकं महत् । तत्रासीद्ब्राह्मणो नाम्ना केशवः कितवाग्रणीः
शिष्य म्हणाला — एक महत्त्वाचं शहर आहे, त्याचं नाव महाराष्ट्र. ते मोठ्या नदीच्या काठी वसलंय. तिथं केशव नावाचा एक ब्राह्मण राहत होता, तो जुगारात फार पुढारलेला होता.
विलोभनाभवत्तस्य जाया स्वैरविहारिणी । तेन सा हन्यते क्रोधाद्वैरं संचिंत्य जन्मनः
त्याची बायको मनमानी वागणारी होती आणि तिला वाईट सवयी लागल्या. जुन्या जन्मातल्या वैरामुळे रागाच्या भरात त्याने तिला मारलं.
ततः स्त्रीवधपापेन शशको जायते द्विजः । किल्बिषाच्छुनकी सापि जाता वंचनजन्मनः
त्या बाईला मारल्याच्या पापामुळे तो ब्राह्मण पुढच्या जन्मी ससा झाला. आणि ती तिच्या वाईट कर्मामुळे कुत्री झाली. हे दोघंही मागच्या जन्मातल्या फसवणुकीच्या कर्मामुळे असं घडलं.
पूर्वेण जन्मनाभ्यस्तं वैरं विस्मरतो नहि । आसेदिवद्भ्यां बहुधा योन्यंतरमपि क्वचित्
मागच्या जन्मात जो द्वेष केला जातो, तो कितीही जन्म बदलले तरी विसरता येत नाही. वेगवेगळ्या योनींमध्ये जन्म घेतला तरी तो राहतोच.