राहुग्रस्तो यथा सोमो विमुक्तः सर्वपातकैः । सोमलोकमवाप्नोति सोमेन सह मोदते
जसा राहूने ग्रासलेला चंद्र दोषांपासून मुक्त होतो आणि सोमाच्या लोकात जाऊन सोमासोबत आनंदाने राहतो, तसाच तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । स्वर्गलोकमवाप्नोति ऋषिगंधर्वसेवितः
साठ हजार वर्षे आणि साठशे वर्षे तो स्वर्गलोकात ऋषी आणि गंधर्व यांच्या सेवेत राहतो.
परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र समृद्धे जायते कुले । अधःशिरास्तु यो ज्वालामूर्ध्वपादः पिबेन्नरः
पण जर तो चुकला, राजन, तर तो समृद्ध घराण्यात जन्म घेतो; जो माणूस उलटा लटकून, पाय वर आणि डोके खाली ठेवून ज्वाळेच्या मुळाशी पितो.
शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र अग्निहोत्री भवेन्नरः
शंभर हजार वर्षे तो स्वर्गात मान मिळवतो; पण जर तो चुकला, राजन, तर तो अग्निहोत्र करणारा माणूस होतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । यस्तु देहं विकर्तित्वा शकुनिभ्यः प्रयच्छति
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेऊन तो त्या तीर्थस्थानी जातो; जो आपले शरीर कापून पक्ष्यांना अर्पण करतो.
विहंगैरुपभुक्तस्य शृणु तस्यापि यत्फलम् । शतं वर्षसहस्राणां सोमलोके महीयते
ज्याचे शरीर पक्ष्यांनी खाल्ले, त्याला काय फळ मिळते ते ऐक: शंभर हजार वर्षे तो सोमाच्या लोकात मान मिळवतो.
ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः । गुणवान्रूपसंपन्नो विद्वान्सुप्रियदेहवान्
मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो धर्मशील, गुणी, सुंदर, विद्वान आणि सर्वांना प्रिय असा राजा होतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते पुनः । यामुने चोत्तरे कूले प्रयागस्य तु दक्षिणे
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेऊन तो पुन्हा त्या तीर्थस्थानी जातो, यमुनाच्या उत्तरेकाठी आणि प्रयागाच्या दक्षिणेकडील बाजूला.
ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं तत्परमं स्मृतम् । एकरात्रोषितो भूत्वा ऋणैः सर्वैः प्रमुच्यते
ऋणप्रमोचन नावाचे तीर्थ श्रेष्ठ मानले जाते; तिथे एक रात्र थांबल्यावर सर्व ऋणांतून तो मुक्त होतो.
सूर्यलोकमवाप्नोति अनृणी च सदा भवेत्
तो सूर्यलोकात जातो आणि कायमचा ऋणमुक्त राहतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्ममहापुराणाच्या स्वर्गखंडातील प्रयागमाहात्म्याच्या चव्वेचाळीसाव्या अध्यायाचा समाप्ती.
युधिष्ठिर उवाच- एतच्छ्रुत्वा प्रयागस्य यत्त्वया कीर्तनं कृतम् । विशुद्धमेतद्धृदयं प्रयागस्य च कीर्तनात् । अनाशकफलं ब्रूहि भगवंस्तत्र कीदृशम्
युधिष्ठिर म्हणाला: तुझ्या प्रयागाच्या स्तुतीने माझे मन शुद्ध झाले. भगवन्, जेथे उपवास करत नाही, त्याला काय फळ मिळते ते सांग.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागे तु अनाशकफलं विभो । प्राप्नोति पुरुषो धीमान्श्रद्दधानश्च यादृशम्
मार्कंडेय म्हणाला: राजन, प्रयागात उपवास न करणाऱ्याला काय फळ मिळते ते ऐक. श्रद्धावान आणि बुद्धिमान माणूस असे फळ मिळवतो.
अहीनांगो विरोगश्च पंचेंद्रियसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य गच्छतस्तु पदे पदे
तो निरोगी, सर्व इंद्रियांनी युक्त आणि पूर्णांग असतो; प्रत्येक पावलावर त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
कुलानि तारयेद्राजन्दशपूर्वान्दशापरान् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो गच्छेत परमं पदम्
तो दहा पिढ्या मागच्या आणि दहा पिढ्या पुढच्या उध्दारतो, सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि परमपद प्राप्त करतो.
युधिष्ठिर उवाच- महाभागोसि धर्मज्ञ दानं वदसि मे प्रभो । अल्पेनैव प्रधानेन बहून्धर्मानवाप्नुयात्
युधिष्ठिर म्हणाला: तू फार पुण्यवान आणि धर्मज्ञ आहेस. प्रभो, थोड्याशा किंवा मुख्य दानाने अनेक धर्म कसे मिळतात ते सांग.
अश्वमेधस्तु बहुभिः सुकृतैः प्राप्यते इह । एतन्मे संशयं ब्रूहि परं कौतूहलं हि मे
अश्वमेध इथे अनेक शुभकर्मांनी मिळतो; माझ्या या शंकेचे निरसन कर, कारण मला फार कुतूहल आहे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्महावीर युदुक्तं पद्मयोनिना । ऋषीणां सन्निधौ पूर्वं कथ्यमानं मया श्रुतम्
मार्कंडेय म्हणाला: राजन, महावीर, कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने ऋषींच्या उपस्थितीत पूर्वी जे सांगितले ते मी ऐकले, ते तुला सांगतो.
पंचयोजनविस्तीर्णं प्रयागस्य तु मंडलम् । प्रविशंस्तस्य तद्भूमावश्वमेधं पदे पदे
प्रयागाचं क्षेत्र पाच योजन रुंदीचं आहे. त्या भूमीत पाऊल टाकलं की, प्रत्येक पावलागणिक अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
व्यतीतान्पुरुषान्सप्त भविष्यांश्च चतुर्दश । नरस्तारयते सर्वान्यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
जो माणूस तिथे प्राण सोडतो, तो आपल्या सात गेलेल्या पूर्वजांना आणि चौदा येणाऱ्या पिढ्यांना तारतो.
एवं ज्ञात्वा तु राजेंद्र सदा श्रद्धापरो भवेत् । अश्रद्दधानाः पुरुषाः पापोपहतचेतसः । न प्राप्नुवंति तत्स्थानं प्रयागं देवनिर्मितम्
हे राजन, असं समजून नेहमी श्रद्धेने वागावं. श्रद्धा नसलेले, पापांनी भरलेले लोक, देवांनी निर्माण केलेलं ते प्रयाग क्षेत्र मिळवू शकत नाहीत.
युधिष्ठिर उवाच- स्नेहाद्वा द्रव्यलोभाद्वा ये तु कामवशं गताः । कथं तीर्थफलं तेषां कथं पुण्यमवाप्नुयुः
युधिष्ठिर म्हणाला— ज्या लोकांना प्रेम किंवा धनलोभामुळे इच्छा जडते, त्यांना तीर्थयात्रेचं पुण्य कसं मिळेल? त्यांना पुण्य कसं लाभेल?
विक्रयं सर्वभांडानां कार्याकार्यमजानतः । प्रयागे का गतिस्तस्य एवं ब्रूहि महामुने
जे योग्य-अयोग्य न कळता प्रयागात आपली सर्व वस्तू विकतात, त्यांचं पुढे काय होतं? हे महर्षे, मला ते सांगा.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्महागुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् । मासं वसंस्तु राजेंद्र प्रयागे नियतेंद्रियः
मार्कंडेय म्हणाले— हे राजन, सर्व पापांचा नाश करणारे एक मोठं गुपित ऐक. जो प्रयागात एक महिना इंद्रिय संयम ठेवून राहतो—
मुच्यते सर्वपापेभ्यः यथादिष्टं स्वयंभुवा । शुचिस्तु प्रयतो भूत्वाऽहिंसकः श्रद्धयान्वितः
तो स्वतःबुवांनी सांगितल्याप्रमाणे सर्व पापांतून मुक्त होतो. तो शुद्ध, एकाग्र, अहिंसक आणि श्रद्धेने युक्त असावा.
मुच्यते सर्वपापेभ्यः स गच्छेत्परमं पदम् । विश्रंभघातकानां तु प्रयागे शृणु तत्फलम्
तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि परमपद मिळवतो. पण प्रयागात विश्वासघात करणाऱ्यांना काय फळ मिळतं, तेही ऐक.
त्रिकालमेव स्नायीत आहारं भैक्ष्यमाचरेत् । त्रिभिर्मासैः प्रमुच्येत प्रयागात्तु न संशयः
तीर्थयात्रीने दिवसातून तीन वेळा स्नान करावं आणि भिक्षेवर जगावं. तीन महिन्यात प्रयागात तो नक्कीच मुक्त होतो— यात शंका नाही.
प्रज्ञानेन तु यस्येह तीर्थयात्रादिकं भवेत् । सर्वकामसमृद्धस्तु स्वर्गलोके महीयते
जो ज्ञानाने इथे तीर्थयात्रा आणि इतर विधी करतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि तो स्वर्गात सन्मानित होतो.
स्थानं स लभते नित्यं धनधान्यसमाकुलम् । एवं ज्ञानेन संपूर्णः सदा भवति भोगवान्
त्याला नेहमी धन-धान्याने भरलेलं स्थान मिळतं. अशा प्रकारे, ज्ञानाने परिपूर्ण झाल्यावर तो नेहमी सुखी राहतो.
तारिताः पितरस्तेन नरकात्प्रपितामहाः । धर्मानुसारे तत्त्वज्ञ पृच्छतस्ते पुनः पुनः । त्वत्प्रियार्थं समाख्यातं गुह्यमेतत्सनातनम्
त्यामुळे त्याचे पितर आणि पूर्वज नरकातून तारण पावतात. धर्मानुसार, हे तत्त्वज्ञ, तू वारंवार विचारलंस; तुझ्या प्रेमासाठी हे सनातन गुपित सांगितलं.