कुरुक्षेत्राद्दशगुणा यत्र सिंध्वा समागता । यत्र गंगा महाभागा बहुतीर्थतपोधना
जिथे सिंधू मिळते, ते कुरुक्षेत्रापेक्षा दहा पट अधिक पुण्याचे आहे; जिथे पवित्र गंगा, अनेक तीर्थे आणि तपाने युक्त आहे—
सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा । क्षितौ तारयते मर्त्यान्नागांस्तारयतेऽप्यधः
ते क्षेत्र सिद्ध क्षेत्र म्हणून ओळखावे, येथे शंका करण्याचे काहीच कारण नाही; ते पृथ्वीवरील माणसांना तारते आणि खालील नागांनाही तारते.
दिवि तारयते देवांस्तेन सा त्रिपथा स्मृता । यावदस्थीनि गंगायां तिष्ठंति तस्य देहिनः
स्वर्गात देवी देवतांना तारते, म्हणून तिला त्रिपथगा म्हणतात. जोपर्यंत त्या देहधाऱ्याचे हाडे गंगेत राहतात,
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तीर्थानां तु परं तीर्थं नदीनामुत्तमा नदी
तोपर्यंत हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो. सर्व तीर्थांमध्ये ती श्रेष्ठ आहे; सर्व नद्यांमध्ये तीच सर्वोत्तम नदी आहे.
मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि । सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा
ती सर्व जीवांना, अगदी मोठ्या पाप्यांनाही, मुक्ती देते. गंगा सर्वत्र सहज मिळते, पण तीन ठिकाणी ती दुर्मिळ आहे.
गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे । तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः
गंगाद्वार, प्रयाग आणि गंगा-सागर संगम या ठिकाणी जो स्नान करतो तो स्वर्गात जातो; आणि जो तिथे मरतो, त्याला पुन्हा जन्म मिळत नाही.
सर्वेषां चैव भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गंगासमा गतिः
सर्व पापांनी ग्रस्त मन असलेल्या सर्व जीवांसाठी, मार्ग शोधणाऱ्यांसाठी, गंगेइतकी श्रेष्ठ गती दुसरी नाही.
पवित्राणां पवित्रं या मंगलानां च मंगलम् । महेश्वरशिरोभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा
ती शुद्धांमध्ये शुद्ध, मंगलांमध्ये मंगल आहे; महेश्वराच्या शिरावरून पडलेली, ती शुभ आणि सर्व पापे दूर करणारी आहे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
मार्कंडेय म्हणाले — राजन, आता पुन्हा प्रयागाचे माहात्म्य ऐक. हे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते, यात काहीच शंका नाही.
मानसं नाम तत्तीर्थं गंगायामुत्तरे तटे । त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
गंगेच्या उत्तरेकडील काठावर मानस नावाचे तीर्थ आहे. तिथे तीन रात्र उपवास केल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
गोभूहिरण्यदानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । एतत्फलमवाप्नोति तत्तीर्थं स्मरते पुनः
गायी, जमीन किंवा सोने दान केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ त्या तीर्थाचे स्मरण केल्यावर पुन्हा मिळते.
अकामो वा सकामो वा गंगायां यो विपद्यते । मृतस्तु भवति स्वर्गे नरकं न च पश्यति
इच्छा असो वा नसो, जो गंगेत प्राण सोडतो, तो मरणानंतर स्वर्गात जातो आणि नरक कधीच पाहत नाही.
अप्सरोगणसंगीतैः सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति
अप्सरांच्या गाण्याने जागा होऊन, तो हंस आणि सारसांनी सजलेल्या विमानात जातो.
बहुवर्षाणि राजेन्द्र षट्सहस्राणि भुंजते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः
राजेंद्र, तो अनेक वर्षे, सहा हजार वर्षे, स्वर्गातील सुख उपभोगतो. मग पुण्य संपल्यावर स्वर्गातून खाली पडतो.
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये जायते स महाकुले । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टितीर्थशतानि च
तो सोन्या, मौल्यवान रत्ने आणि मोत्यांनी भरलेल्या मोठ्या घराण्यात जन्म घेतो. साठ हजार तीर्थे आणि साठशे तीर्थे
माघेमासि गमिष्यंति गंगायमुनसंगमे । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्
माघ महिन्यात गंगा-यमुना संगमावर जातात. शंभर हजार गायी योग्य रीतीने दान केल्याचे जे फळ,
प्रयागे माघमासे तु त्र्यहंस्नानस्य तत्फलम् । गंगायमुनयोर्मध्ये पंचाग्निं यस्तु साधयेत्
प्रयागात माघ महिन्यात तीन दिवस स्नान केल्याने तेच फळ मिळते. गंगा-यमुना यांच्या मध्ये जो पंचाग्नि साधना करतो,
अहीनांगो ह्यरोगश्च पंचेन्द्रियसमन्वितः । यावंति रोमकूपाणि तस्य गात्रस्य देहिनः
तो दोषरहित, निरोगी आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त असतो; त्याच्या शरीरावर जितके केसांचे रोमकूप आहेत,
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबूद्वीपपतिर्भवेत्
तितक्या हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो. मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो जांबूद्वीपाचा राजा होतो.
स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । जलप्रवेशं यः कुर्यात्संगमे लोकविश्रुते
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो मनुष्य त्या तीर्थाची सेवा करतो. प्रसिद्ध संगमात जो पाण्यात उतरतो,
राहुग्रस्तो यथा सोमो विमुक्तः सर्वपातकैः । सोमलोकमवाप्नोति सोमेन सह मोदते
जसा राहूने ग्रासलेला चंद्र दोषांपासून मुक्त होतो आणि सोमाच्या लोकात जाऊन सोमासोबत आनंदाने राहतो, तसाच तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । स्वर्गलोकमवाप्नोति ऋषिगंधर्वसेवितः
साठ हजार वर्षे आणि साठशे वर्षे तो स्वर्गलोकात ऋषी आणि गंधर्व यांच्या सेवेत राहतो.
परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र समृद्धे जायते कुले । अधःशिरास्तु यो ज्वालामूर्ध्वपादः पिबेन्नरः
पण जर तो चुकला, राजन, तर तो समृद्ध घराण्यात जन्म घेतो; जो माणूस उलटा लटकून, पाय वर आणि डोके खाली ठेवून ज्वाळेच्या मुळाशी पितो.
शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र अग्निहोत्री भवेन्नरः
शंभर हजार वर्षे तो स्वर्गात मान मिळवतो; पण जर तो चुकला, राजन, तर तो अग्निहोत्र करणारा माणूस होतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । यस्तु देहं विकर्तित्वा शकुनिभ्यः प्रयच्छति
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेऊन तो त्या तीर्थस्थानी जातो; जो आपले शरीर कापून पक्ष्यांना अर्पण करतो.
विहंगैरुपभुक्तस्य शृणु तस्यापि यत्फलम् । शतं वर्षसहस्राणां सोमलोके महीयते
ज्याचे शरीर पक्ष्यांनी खाल्ले, त्याला काय फळ मिळते ते ऐक: शंभर हजार वर्षे तो सोमाच्या लोकात मान मिळवतो.
ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः । गुणवान्रूपसंपन्नो विद्वान्सुप्रियदेहवान्
मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो धर्मशील, गुणी, सुंदर, विद्वान आणि सर्वांना प्रिय असा राजा होतो.
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते पुनः । यामुने चोत्तरे कूले प्रयागस्य तु दक्षिणे
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेऊन तो पुन्हा त्या तीर्थस्थानी जातो, यमुनाच्या उत्तरेकाठी आणि प्रयागाच्या दक्षिणेकडील बाजूला.
ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं तत्परमं स्मृतम् । एकरात्रोषितो भूत्वा ऋणैः सर्वैः प्रमुच्यते
ऋणप्रमोचन नावाचे तीर्थ श्रेष्ठ मानले जाते; तिथे एक रात्र थांबल्यावर सर्व ऋणांतून तो मुक्त होतो.
सूर्यलोकमवाप्नोति अनृणी च सदा भवेत्
तो सूर्यलोकात जातो आणि कायमचा ऋणमुक्त राहतो.