कुशासनधरो नित्यं नियतः संयतेंद्रियः । एककालं तु भुंजानो मासं भोगपतिर्भवेत्
जो नेहमी कुशाच्या आसनावर बसतो, संयमी आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवतो, आणि दिवसातून एकदाच जेवतो, तो एक महिना सर्व सुखांचा स्वामी होतो.
सुवर्णालंकृतानां तु नारीणां लभते शतम् । पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत्
त्याला सोन्याने सजलेल्या शंभर स्त्रिया मिळतात आणि समुद्रांपर्यंत पसरलेल्या पृथ्वीवर तो मोठा सुखाचा स्वामी होतो.
दशग्रामसहस्राणां भोक्ता भवति भूमिपः । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति नित्यशः
तो राजा दहा हजार गावांचा उपभोग घेणारा होतो, नेहमी धनधान्याने समृद्ध राहतो आणि सतत दान करणारा असतो.
स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं स्मरते पुनः । अथ तस्मिन्वटे रम्ये ब्रह्मचारी जितेंद्रियः
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यानंतर तो पुन्हा त्या तीर्थस्थळाची आठवण काढतो; मग त्या रम्य वटवृक्षाखाली, संयमी ब्रह्मचारी—
उपोष्य योगयुक्तश्च ब्रह्मज्ञानमवाप्नुयात् । कोटितीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
उपवास करून आणि योग साधना करून ब्रह्मज्ञान प्राप्त करतो; जो कोणी कोटितीर्थावर प्राण सोडतो—
कोटिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः
तो हजार कोटी वर्षे स्वर्गात सन्मानित होतो; मग पुण्य संपल्यावर स्वर्गातून खाली पडतो.
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले भवति रूपवान् । ततो भोगवतीं गत्वा वासुकेरुत्तरेण तु
तो सोनं, मौल्यवान दगड आणि मोत्यांनी भरलेल्या घराण्यात सुंदर रूप घेऊन जन्मतो; त्यानंतर वासुकीच्या उत्तरेला असलेल्या भोगवती नगरीत जातो—
दशाश्वमेधकं तत्र तीर्थं तत्रापरं भवेत् । कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत्
तेथे आणखी एक तीर्थ आहे, जे दहा अश्वमेध यज्ञांच्या बरोबरीचे आहे; तिथे अभिषेक केल्यास मनुष्याला अश्वमेधाचे फळ मिळते.
धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्
तो धनाढ्य, देखणा, कुशल, दानशूर आणि धर्मात्मा होतो; चार वेदांमधून मिळणारे पुण्य किंवा सत्य बोलण्याचे फळ—
अहिंसायां तु यो धर्म्मो गमनादेव तद्भवेत् । कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्रतत्रावगाह्यते
अहिंसेचे पुण्य फक्त तिथे जाण्याने मिळते; जिथे जिथे गंगा स्नान केली जाते, ते सर्व कुरुक्षेत्रासारखेच आहे.
कुरुक्षेत्राद्दशगुणा यत्र सिंध्वा समागता । यत्र गंगा महाभागा बहुतीर्थतपोधना
जिथे सिंधू मिळते, ते कुरुक्षेत्रापेक्षा दहा पट अधिक पुण्याचे आहे; जिथे पवित्र गंगा, अनेक तीर्थे आणि तपाने युक्त आहे—
सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा । क्षितौ तारयते मर्त्यान्नागांस्तारयतेऽप्यधः
ते क्षेत्र सिद्ध क्षेत्र म्हणून ओळखावे, येथे शंका करण्याचे काहीच कारण नाही; ते पृथ्वीवरील माणसांना तारते आणि खालील नागांनाही तारते.
दिवि तारयते देवांस्तेन सा त्रिपथा स्मृता । यावदस्थीनि गंगायां तिष्ठंति तस्य देहिनः
स्वर्गात देवी देवतांना तारते, म्हणून तिला त्रिपथगा म्हणतात. जोपर्यंत त्या देहधाऱ्याचे हाडे गंगेत राहतात,
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तीर्थानां तु परं तीर्थं नदीनामुत्तमा नदी
तोपर्यंत हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो. सर्व तीर्थांमध्ये ती श्रेष्ठ आहे; सर्व नद्यांमध्ये तीच सर्वोत्तम नदी आहे.
मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि । सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा
ती सर्व जीवांना, अगदी मोठ्या पाप्यांनाही, मुक्ती देते. गंगा सर्वत्र सहज मिळते, पण तीन ठिकाणी ती दुर्मिळ आहे.
गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे । तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः
गंगाद्वार, प्रयाग आणि गंगा-सागर संगम या ठिकाणी जो स्नान करतो तो स्वर्गात जातो; आणि जो तिथे मरतो, त्याला पुन्हा जन्म मिळत नाही.
सर्वेषां चैव भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गंगासमा गतिः
सर्व पापांनी ग्रस्त मन असलेल्या सर्व जीवांसाठी, मार्ग शोधणाऱ्यांसाठी, गंगेइतकी श्रेष्ठ गती दुसरी नाही.
पवित्राणां पवित्रं या मंगलानां च मंगलम् । महेश्वरशिरोभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा
ती शुद्धांमध्ये शुद्ध, मंगलांमध्ये मंगल आहे; महेश्वराच्या शिरावरून पडलेली, ती शुभ आणि सर्व पापे दूर करणारी आहे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
मार्कंडेय म्हणाले — राजन, आता पुन्हा प्रयागाचे माहात्म्य ऐक. हे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते, यात काहीच शंका नाही.
मानसं नाम तत्तीर्थं गंगायामुत्तरे तटे । त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
गंगेच्या उत्तरेकडील काठावर मानस नावाचे तीर्थ आहे. तिथे तीन रात्र उपवास केल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
गोभूहिरण्यदानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । एतत्फलमवाप्नोति तत्तीर्थं स्मरते पुनः
गायी, जमीन किंवा सोने दान केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ त्या तीर्थाचे स्मरण केल्यावर पुन्हा मिळते.
अकामो वा सकामो वा गंगायां यो विपद्यते । मृतस्तु भवति स्वर्गे नरकं न च पश्यति
इच्छा असो वा नसो, जो गंगेत प्राण सोडतो, तो मरणानंतर स्वर्गात जातो आणि नरक कधीच पाहत नाही.
अप्सरोगणसंगीतैः सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति
अप्सरांच्या गाण्याने जागा होऊन, तो हंस आणि सारसांनी सजलेल्या विमानात जातो.
बहुवर्षाणि राजेन्द्र षट्सहस्राणि भुंजते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः
राजेंद्र, तो अनेक वर्षे, सहा हजार वर्षे, स्वर्गातील सुख उपभोगतो. मग पुण्य संपल्यावर स्वर्गातून खाली पडतो.
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये जायते स महाकुले । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टितीर्थशतानि च
तो सोन्या, मौल्यवान रत्ने आणि मोत्यांनी भरलेल्या मोठ्या घराण्यात जन्म घेतो. साठ हजार तीर्थे आणि साठशे तीर्थे
माघेमासि गमिष्यंति गंगायमुनसंगमे । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्
माघ महिन्यात गंगा-यमुना संगमावर जातात. शंभर हजार गायी योग्य रीतीने दान केल्याचे जे फळ,
प्रयागे माघमासे तु त्र्यहंस्नानस्य तत्फलम् । गंगायमुनयोर्मध्ये पंचाग्निं यस्तु साधयेत्
प्रयागात माघ महिन्यात तीन दिवस स्नान केल्याने तेच फळ मिळते. गंगा-यमुना यांच्या मध्ये जो पंचाग्नि साधना करतो,
अहीनांगो ह्यरोगश्च पंचेन्द्रियसमन्वितः । यावंति रोमकूपाणि तस्य गात्रस्य देहिनः
तो दोषरहित, निरोगी आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त असतो; त्याच्या शरीरावर जितके केसांचे रोमकूप आहेत,
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबूद्वीपपतिर्भवेत्
तितक्या हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो. मग स्वर्गातून खाली पडल्यावर तो जांबूद्वीपाचा राजा होतो.
स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । जलप्रवेशं यः कुर्यात्संगमे लोकविश्रुते
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो मनुष्य त्या तीर्थाची सेवा करतो. प्रसिद्ध संगमात जो पाण्यात उतरतो,