कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत् । स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम्
तिथे स्नान केल्याने मनुष्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते आणि तो जगाच्या अंतापर्यंत स्वर्गात जातो.
पूर्वपार्श्वे तु गंगायां त्रिषु लोकेषु भारत । कूपं चैव तु सामुद्रं प्रतिष्ठानं तु विश्रुतम्
गंगेच्या पूर्व काठी, भारत, तीनही लोकांत समुद्र नावाचा विहीर आणि प्रतिष्ठान हे प्रसिद्ध स्थान आहे.
ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं यदि तिष्ठति । सर्वपापविशुद्धात्मा सोऽश्वमेधफलं लभेत्
जो ब्रह्मचारी, क्रोधावर विजय मिळवलेला, तिथे तीन रात्र राहतो, तो सर्व पापांपासून शुद्ध होतो आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवतो.
उत्तरेण प्रतिष्ठानाद्भागीरथ्यास्तु पूर्वतः । हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
प्रतिष्ठानच्या उत्तरेला आणि भागीरथीच्या पूर्वेला हंसप्रपतन नावाचे तीर्थ आहे, जे तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
अश्वमेधफलं तस्मिन्स्नातमात्रस्य भारत । यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च तावत्स्वर्गे महीयते
भारता, जो त्या पवित्र स्थळी स्नान करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते आणि तो चंद्रसूर्य असतील तितका काळ स्वर्गात मान मिळवतो.
उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपांडुरे । सलिलैस्तर्प्पयेद्यस्तु पितॄंस्तत्र विमत्सरः
जो कोणी त्या रम्य, विस्तीर्ण, हंसासारख्या पांढऱ्या उर्वशीच्या वाळवंटावर, द्वेष न ठेवता, आपल्या पितरांना पाणी अर्पण करतो—
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । सेवते पितृभिः सार्द्धं स्वर्गलोकं नराधिप
तो राजा आपल्या पितरांसह साठ हजार आणि साठशे वर्षे स्वर्गलोकात आनंद उपभोगतो.
पूज्यते सततं तत्र ऋषिगंधर्वकिन्नरैः । ततः स्वर्गपरिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः
तेथे त्याचा ऋषी, गंधर्व आणि किन्नर सतत सन्मान करतात; मग त्याचे पुण्य संपल्यावर तो स्वर्गातून खाली पडतो.
उर्वशीसदृशीनां तु कन्यानां लभते शतम् । गवां शतसहस्राणां भोक्ता भवति भूमिप
त्याला उर्वशीसारख्या शंभर कन्या मिळतात आणि तो शंभर हजार गायींचा उपभोग घेणारा होतो, हे पृथ्वीच्या राजना.
कांचीनूपुरशब्देन सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं लभते पुनः
तो सोन्याच्या नूपुरांच्या आवाजाने झोपेतून जागा होतो आणि मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर पुन्हा त्या तीर्थस्थळी पोहोचतो.
कुशासनधरो नित्यं नियतः संयतेंद्रियः । एककालं तु भुंजानो मासं भोगपतिर्भवेत्
जो नेहमी कुशाच्या आसनावर बसतो, संयमी आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवतो, आणि दिवसातून एकदाच जेवतो, तो एक महिना सर्व सुखांचा स्वामी होतो.
सुवर्णालंकृतानां तु नारीणां लभते शतम् । पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत्
त्याला सोन्याने सजलेल्या शंभर स्त्रिया मिळतात आणि समुद्रांपर्यंत पसरलेल्या पृथ्वीवर तो मोठा सुखाचा स्वामी होतो.
दशग्रामसहस्राणां भोक्ता भवति भूमिपः । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति नित्यशः
तो राजा दहा हजार गावांचा उपभोग घेणारा होतो, नेहमी धनधान्याने समृद्ध राहतो आणि सतत दान करणारा असतो.
स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं स्मरते पुनः । अथ तस्मिन्वटे रम्ये ब्रह्मचारी जितेंद्रियः
मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यानंतर तो पुन्हा त्या तीर्थस्थळाची आठवण काढतो; मग त्या रम्य वटवृक्षाखाली, संयमी ब्रह्मचारी—
उपोष्य योगयुक्तश्च ब्रह्मज्ञानमवाप्नुयात् । कोटितीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
उपवास करून आणि योग साधना करून ब्रह्मज्ञान प्राप्त करतो; जो कोणी कोटितीर्थावर प्राण सोडतो—
कोटिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः
तो हजार कोटी वर्षे स्वर्गात सन्मानित होतो; मग पुण्य संपल्यावर स्वर्गातून खाली पडतो.
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले भवति रूपवान् । ततो भोगवतीं गत्वा वासुकेरुत्तरेण तु
तो सोनं, मौल्यवान दगड आणि मोत्यांनी भरलेल्या घराण्यात सुंदर रूप घेऊन जन्मतो; त्यानंतर वासुकीच्या उत्तरेला असलेल्या भोगवती नगरीत जातो—
दशाश्वमेधकं तत्र तीर्थं तत्रापरं भवेत् । कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत्
तेथे आणखी एक तीर्थ आहे, जे दहा अश्वमेध यज्ञांच्या बरोबरीचे आहे; तिथे अभिषेक केल्यास मनुष्याला अश्वमेधाचे फळ मिळते.
धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्
तो धनाढ्य, देखणा, कुशल, दानशूर आणि धर्मात्मा होतो; चार वेदांमधून मिळणारे पुण्य किंवा सत्य बोलण्याचे फळ—
अहिंसायां तु यो धर्म्मो गमनादेव तद्भवेत् । कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्रतत्रावगाह्यते
अहिंसेचे पुण्य फक्त तिथे जाण्याने मिळते; जिथे जिथे गंगा स्नान केली जाते, ते सर्व कुरुक्षेत्रासारखेच आहे.
कुरुक्षेत्राद्दशगुणा यत्र सिंध्वा समागता । यत्र गंगा महाभागा बहुतीर्थतपोधना
जिथे सिंधू मिळते, ते कुरुक्षेत्रापेक्षा दहा पट अधिक पुण्याचे आहे; जिथे पवित्र गंगा, अनेक तीर्थे आणि तपाने युक्त आहे—
सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा । क्षितौ तारयते मर्त्यान्नागांस्तारयतेऽप्यधः
ते क्षेत्र सिद्ध क्षेत्र म्हणून ओळखावे, येथे शंका करण्याचे काहीच कारण नाही; ते पृथ्वीवरील माणसांना तारते आणि खालील नागांनाही तारते.
दिवि तारयते देवांस्तेन सा त्रिपथा स्मृता । यावदस्थीनि गंगायां तिष्ठंति तस्य देहिनः
स्वर्गात देवी देवतांना तारते, म्हणून तिला त्रिपथगा म्हणतात. जोपर्यंत त्या देहधाऱ्याचे हाडे गंगेत राहतात,
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तीर्थानां तु परं तीर्थं नदीनामुत्तमा नदी
तोपर्यंत हजारो वर्षे तो स्वर्गात सन्मानित होतो. सर्व तीर्थांमध्ये ती श्रेष्ठ आहे; सर्व नद्यांमध्ये तीच सर्वोत्तम नदी आहे.
मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि । सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा
ती सर्व जीवांना, अगदी मोठ्या पाप्यांनाही, मुक्ती देते. गंगा सर्वत्र सहज मिळते, पण तीन ठिकाणी ती दुर्मिळ आहे.
गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे । तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः
गंगाद्वार, प्रयाग आणि गंगा-सागर संगम या ठिकाणी जो स्नान करतो तो स्वर्गात जातो; आणि जो तिथे मरतो, त्याला पुन्हा जन्म मिळत नाही.
सर्वेषां चैव भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गंगासमा गतिः
सर्व पापांनी ग्रस्त मन असलेल्या सर्व जीवांसाठी, मार्ग शोधणाऱ्यांसाठी, गंगेइतकी श्रेष्ठ गती दुसरी नाही.
पवित्राणां पवित्रं या मंगलानां च मंगलम् । महेश्वरशिरोभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा
ती शुद्धांमध्ये शुद्ध, मंगलांमध्ये मंगल आहे; महेश्वराच्या शिरावरून पडलेली, ती शुभ आणि सर्व पापे दूर करणारी आहे.
मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
मार्कंडेय म्हणाले — राजन, आता पुन्हा प्रयागाचे माहात्म्य ऐक. हे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते, यात काहीच शंका नाही.
मानसं नाम तत्तीर्थं गंगायामुत्तरे तटे । त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
गंगेच्या उत्तरेकडील काठावर मानस नावाचे तीर्थ आहे. तिथे तीन रात्र उपवास केल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात.