पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्ण्यमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्
परवत नावाचे महान आणि गुप्त तीर्थ, अनुपम मणिकर्णिका, श्रेष्ठ घटोत्कच तीर्थ आणि पूज्य पितामह तीर्थ येथे आहे.
गंगातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्
गंगा तीर्थ, देवांचा स्वामी, उत्तम ययाति तीर्थ, कपिल तीर्थ, सोमेश तीर्थ आणि अद्वितीय ब्रह्म तीर्थ येथे आहे.
तत्र लिंगं पुराणीयं स्थातुं ब्रह्मा यथागतः । तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिंगमैश्वरम्
तेथे प्राचीन लिंग आहे, जसे ब्रह्मा आला तसा; त्यावेळी विष्णूने ते दैवी लिंग स्थापले.
तत्र स्नात्वा समागम्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिंगं कस्मात्स्थापितवानसि
तेथे स्नान करून एकत्र आल्यावर ब्रह्मा हरिला म्हणाला— 'हे लिंग मी आणले होते, मग तू ते का स्थापलेस?'
तमाह विष्णुस्त्वत्तोऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । तस्मात्प्रतिष्ठितं लिगं नाम्ना तव भविष्यति
विष्णू म्हणाला— 'माझी रुद्रावरची भक्ती तुझ्यापेक्षा अधिक दृढ आहे; म्हणून मी हे लिंग स्थापले आणि ते तुझ्या नावाने ओळखले जाईल.'
भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । गंधर्वतीर्थं सुशुभं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्
भूतेश्वर तीर्थ, धर्मातून उत्पन्न झालेले तीर्थ, शुभ गंधर्व तीर्थ आणि उत्तम वाहन्य तीर्थ येथे आहे.
दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चंद्रतीर्थं युधिष्ठिर । चिंतांगदेश्वरं तीर्थं पुण्यं विद्याधरेश्वरम्
दौर्वासिक, व्योम तीर्थ, चंद्र तीर्थ, युधिष्ठिरा, पुण्यदायक चिंता-अंगदेश्वर तीर्थ आणि विद्याधर-ईश्वर तीर्थ येथे आहे.
केदारतीर्थमुग्राख्यं कालंजरमनुत्तमम् । सारस्वतं प्रभासं च रुद्रकर्णह्रदं शुभम्
उग्र नावाचे केदार तीर्थ, अनुपम कालंजर, सारस्वत, प्रभास आणि शुभ रुद्रकर्ण सरोवर येथे आहे.
कोकिलाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव महालयम् । हिरण्यगर्भं गोप्रेक्षं तीर्थं चैवमनुत्तमम्
कोकिळ नावाचे महान तीर्थ, महालय तीर्थ, हिरण्यगर्भ, गोप्रेक्षा तीर्थ आणि अद्वितीय तीर्थ येथे आहे.
उपशांतं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् । त्रिलोचनं महातीर्थं लोकार्कं चोत्तराह्वयम्
शांत उपशांत तीर्थ, शुभ शिव तीर्थ, अनुपम व्याघ्रेश्वर, महान त्रिलोचन तीर्थ आणि उत्तरा नावाचे लोकार्क येथे आहे.
कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् । शुक्रेश्वरं महापुण्यमानंदपुरमुत्तमम्
कपालमोचन हे तीर्थ ब्रह्महत्येचे पाप नाहीसे करते; शुक्रेश्वर हे अत्यंत पुण्यवान आहे आणि आनंदपूर हे उत्तम आहे.
एवमादीनि तीर्थानि वाराणस्यां स्थितानि वै । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि
अशा अनेक तीर्थस्थळे वाराणसीमध्ये आहेत; अगणित कल्पकोटी वर्षे जरी गेली तरी त्यांचे पूर्ण वर्णन करता येणार नाही.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वाराणसीमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील 'वाराणसीचे माहात्म्य' या साप्तत्रिंश अध्यायाचा येथे समारोप होतो.
नारद उवाच- वाराणस्याश्च माहात्म्यं तस्यां तीर्थानि च प्रभो । कथितानि समासेन तीर्थान्यन्यानि संशृणु
नारद म्हणाले — प्रभो, वाराणसीचे माहात्म्य आणि तेथील तीर्थस्थळे थोडक्यात सांगितली आहेत; आता इतर तीर्थांचीही कथा ऐका.
ततो गयां समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः । अश्वमेधमवाप्नोति गमनादेव भारत
यानंतर, जो ब्रह्मचारी एकाग्र मनाने गया येथे पोहोचतो, त्याला फक्त तेथे गेल्याबरोबर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते, हे भारत.
यत्राक्षय्यवटो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । पितॄणां तत्र वै दत्तमक्षयं भवति प्रभो
तेथे अक्षयवट नावाचे झाड आहे, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे; त्या ठिकाणी पितरांना जे काही दान दिले जाते, ते कधीही संपत नाही, प्रभो.
महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः । अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चैव समुद्धरेत्
महानदीत स्नान करून, पितर आणि देवतांना तृप्त करावे; त्यामुळे अक्षय लोक मिळतात आणि आपले कुलही उध्दरले जाते.
ततो ब्रह्मसरो गच्छेद्ब्रह्मारण्योपसेवितम् । पुंडरीकमवाप्नोति प्रभातमिव शर्वरी
यानंतर ब्रह्मसर या ब्रह्म्याच्या अरण्यातील सरोवरात जावे; तेथे गेल्यावर पुंडरीक प्राप्त होते, जसे रात्र संपून पहाट होते.
सरसि ब्रह्मणा तत्र यूपश्रेष्ठः समुच्छ्रितः । यूपं प्रदक्षिणं कृत्वा वाजपेयफलं लभेत्
त्या सरोवरात ब्रह्म्याने उभारलेला श्रेष्ठ यूप आहे; त्या यूपाची प्रदक्षिणा केल्यास वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते.
ततो गच्छेत राजेंद्र धेनुकं लोकविश्रुतम् । एकारात्रोषितो राजन्प्रयच्छेत्तिलधेनुकाम्
यानंतर, राजेंद्र, जगप्रसिद्ध धेनुक या ठिकाणी जावे; तेथे एक रात्र वास्तव्य केल्यावर, राजन, तिळांची गाय दान द्यावी.
सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं व्रजेद्ध्रुवम् । तत्र चिह्नं महाराज अद्यापि हि न संशयः
सर्व पापांपासून शुद्ध झालेला आत्मा नक्कीच सोमलोकात जातो; तेथे आजही चिन्ह आहे, हे महराजा, यात शंका नाही.
कपिला सहवत्सा वै पर्वते विचरत्युतः । सवत्सायाः पदान्यस्या दृश्यंतेऽद्यापि भारत
कपिला नावाची वासरासह गाय त्या पर्वतात फिरते; तिच्या वासरासह पावलांचे ठसे आजही, हे भारत, दिसतात.
तेषूपस्पृश्य राजेंद्र पदेषु नृपसत्तम । यत्किंचिदशुभं पापं तत्प्रणश्यति भारत
त्या पावलांवर स्नान केल्यावर, राजेंद्र, ज्या काही अशुभ किंवा पाप आहे, ते सर्व नष्ट होते, हे भारत.
ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य शूलिनः । स्नायात्तु भस्मना तत्र संगम्य वृषभध्वजम्
यानंतर गृध्रवट या शूलधारी देवाच्या स्थानावर जावे; तेथे राखेने स्नान करून वृषभध्वजाशी भेट घ्यावी.
ब्राह्मणेन भवेच्चीर्णं व्रतं द्वादशवार्षिकम् । इतरेषां तु वर्णानां सर्वपापं प्रणश्यति
ब्राह्मणाने तेथे बारा वर्षांचे व्रत पूर्ण करावे; इतर वर्णांच्या लोकांचे सर्व पाप नष्ट होते.
गच्छेत तत उद्यंतं पर्वतं गीतनादितम् । सावित्रं तु पदं तत्र दृश्यते भरतर्षभ
यानंतर, गाण्यांनी नादलेला उगवता पर्वत येथे जावे; तेथे, हे भारतश्रेष्ठ, सावत्न्र पद दिसते.
तत्र संध्यामुपासीत ब्राह्मणः संशितव्रतः । उपास्ताहि भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी
तेथे, दृढ व्रती ब्राह्मणाने संध्यावंदन करावे; तेथे संध्योपासना केल्याने बारा वर्षांची संध्या पूर्ण होते.
योनिद्वारं च तत्रैव विश्रुतं भरतर्षभ । तत्राभिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात्
तेथेच प्रसिद्ध योनिद्वार आहे, हे भारतश्रेष्ठ; त्या ठिकाणी गेल्यावर मनुष्य जन्माच्या दुःखातून मुक्त होतो.
शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नरः । पुनात्यासप्तमं राजन्कुलं नास्त्यत्र संशयः
राजा, जो मनुष्य गयेमध्ये शुक्ल आणि कृष्ण या दोन्ही पक्षांत राहतो, तो आपल्या सात पिढ्यांपर्यंतच्या कुटुंबाला पावन करतो—यात काहीच शंका नाही.
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्यप्येको गयां व्रजेत् । यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्
अनेक पुत्र असावेत अशी इच्छा असली तरी, त्यातील एक जरी गयेला गेला, किंवा अश्वमेध यज्ञ केला, किंवा निळ्या बैलाचे दान केले, तरी त्याने कर्तव्य पूर्ण केलेच समजा.