एकैकशः कृतं कर्म पुनात्यासप्तमं कुलम् । सन्निहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे
इथे केलेलं प्रत्येक कर्म सात पिढ्यांपर्यंत पवित्र करतं; विशेषतः जेव्हा राहूने सूर्य ग्रासलेला असतो, त्या वेळी पवित्र जल स्पर्श केल्यावर.
यत्फलं लभते मर्त्त्यस्तस्माद्दशगुणं त्विह । एवमुक्तं महाराज माहात्म्यं मध्यमेश्वरे । यः शृणोति परं भक्त्या स याति परमं पदम्
इथे मिळणारं फळ इतरत्र मिळणाऱ्या फळापेक्षा दहा पट जास्त असतं. राजन, असं हे मध्येश्वराचं महात्म्य सांगितलं; जो कोणी हे परम भक्तीने ऐकतो, तो परम पदाला पोहोचतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वाराणसीमाहात्म्ये षट्त्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील 'वाराणसीचे महात्म्य' या छत्तीसाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
नारद उवाच-। अन्यानि च महाराज तीर्थानि पावनानि तु । वाराणस्यां स्थितानीह संशृणुष्व युधिष्ठिर
नारद म्हणाले— हे महराज, वाराणसीमध्ये असलेली इतर पवित्र आणि पाप नष्ट करणारी तीर्थस्थळे मी तुला सांगतो, युधिष्ठिरा, नीट ऐक.
प्रयागादधिकं तीर्थं प्रयागं परमं शुभम् । विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम्
प्रयागाहून श्रेष्ठ असे एक तीर्थ येथे आहे, तसेच परम मंगलमय प्रयाग, विश्वरूप तीर्थ आणि अतुलनीय तालातीर्थसुद्धा येथे आहे.
आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् । सुनीलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम्
आकाश नावाचे महान तीर्थ, श्रेष्ठ अर्षभ तीर्थ, सुनील हे महान तीर्थ आणि अद्वितीय गौरी तीर्थ येथे आहे.
प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । जंबुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्
प्रजापत्य तीर्थ, स्वर्गद्वार हे तीर्थ, प्रसिद्ध जांबुकेश्वर आणि उत्तम धर्म तीर्थ येथे आहे.
गयातीर्थं परं तीर्थं तीर्थं चैव महानदी । नारायणपरं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्
गया तीर्थ, महानदीचे तीर्थ, नारायण तीर्थ आणि अनुपम वायू तीर्थ येथे आहे.
ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । यमतीर्थं यथापुण्यं तीर्थं संमूर्तिकं शुभम्
गुप्त आणि श्रेष्ठ ज्ञानतीर्थ, उत्तम वाराह तीर्थ, पुण्यदायक यम तीर्थ आणि शुभ संमूर्तिक तीर्थ येथे आहे.
अग्नितीर्थं महाराज कलशेश्वरमुत्तमम् । नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च
हे महराज, अग्नि तीर्थ, उत्तम कलशेश्वर, नाग तीर्थ, सोम तीर्थ आणि सूर्य तीर्थ येथे आहे.
पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्ण्यमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्
परवत नावाचे महान आणि गुप्त तीर्थ, अनुपम मणिकर्णिका, श्रेष्ठ घटोत्कच तीर्थ आणि पूज्य पितामह तीर्थ येथे आहे.
गंगातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्
गंगा तीर्थ, देवांचा स्वामी, उत्तम ययाति तीर्थ, कपिल तीर्थ, सोमेश तीर्थ आणि अद्वितीय ब्रह्म तीर्थ येथे आहे.
तत्र लिंगं पुराणीयं स्थातुं ब्रह्मा यथागतः । तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिंगमैश्वरम्
तेथे प्राचीन लिंग आहे, जसे ब्रह्मा आला तसा; त्यावेळी विष्णूने ते दैवी लिंग स्थापले.
तत्र स्नात्वा समागम्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिंगं कस्मात्स्थापितवानसि
तेथे स्नान करून एकत्र आल्यावर ब्रह्मा हरिला म्हणाला— 'हे लिंग मी आणले होते, मग तू ते का स्थापलेस?'
तमाह विष्णुस्त्वत्तोऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । तस्मात्प्रतिष्ठितं लिगं नाम्ना तव भविष्यति
विष्णू म्हणाला— 'माझी रुद्रावरची भक्ती तुझ्यापेक्षा अधिक दृढ आहे; म्हणून मी हे लिंग स्थापले आणि ते तुझ्या नावाने ओळखले जाईल.'
भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । गंधर्वतीर्थं सुशुभं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्
भूतेश्वर तीर्थ, धर्मातून उत्पन्न झालेले तीर्थ, शुभ गंधर्व तीर्थ आणि उत्तम वाहन्य तीर्थ येथे आहे.
दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चंद्रतीर्थं युधिष्ठिर । चिंतांगदेश्वरं तीर्थं पुण्यं विद्याधरेश्वरम्
दौर्वासिक, व्योम तीर्थ, चंद्र तीर्थ, युधिष्ठिरा, पुण्यदायक चिंता-अंगदेश्वर तीर्थ आणि विद्याधर-ईश्वर तीर्थ येथे आहे.
केदारतीर्थमुग्राख्यं कालंजरमनुत्तमम् । सारस्वतं प्रभासं च रुद्रकर्णह्रदं शुभम्
उग्र नावाचे केदार तीर्थ, अनुपम कालंजर, सारस्वत, प्रभास आणि शुभ रुद्रकर्ण सरोवर येथे आहे.
कोकिलाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव महालयम् । हिरण्यगर्भं गोप्रेक्षं तीर्थं चैवमनुत्तमम्
कोकिळ नावाचे महान तीर्थ, महालय तीर्थ, हिरण्यगर्भ, गोप्रेक्षा तीर्थ आणि अद्वितीय तीर्थ येथे आहे.
उपशांतं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् । त्रिलोचनं महातीर्थं लोकार्कं चोत्तराह्वयम्
शांत उपशांत तीर्थ, शुभ शिव तीर्थ, अनुपम व्याघ्रेश्वर, महान त्रिलोचन तीर्थ आणि उत्तरा नावाचे लोकार्क येथे आहे.
कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् । शुक्रेश्वरं महापुण्यमानंदपुरमुत्तमम्
कपालमोचन हे तीर्थ ब्रह्महत्येचे पाप नाहीसे करते; शुक्रेश्वर हे अत्यंत पुण्यवान आहे आणि आनंदपूर हे उत्तम आहे.
एवमादीनि तीर्थानि वाराणस्यां स्थितानि वै । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि
अशा अनेक तीर्थस्थळे वाराणसीमध्ये आहेत; अगणित कल्पकोटी वर्षे जरी गेली तरी त्यांचे पूर्ण वर्णन करता येणार नाही.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वाराणसीमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या स्वर्गखंडातील 'वाराणसीचे माहात्म्य' या साप्तत्रिंश अध्यायाचा येथे समारोप होतो.
नारद उवाच- वाराणस्याश्च माहात्म्यं तस्यां तीर्थानि च प्रभो । कथितानि समासेन तीर्थान्यन्यानि संशृणु
नारद म्हणाले — प्रभो, वाराणसीचे माहात्म्य आणि तेथील तीर्थस्थळे थोडक्यात सांगितली आहेत; आता इतर तीर्थांचीही कथा ऐका.
ततो गयां समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः । अश्वमेधमवाप्नोति गमनादेव भारत
यानंतर, जो ब्रह्मचारी एकाग्र मनाने गया येथे पोहोचतो, त्याला फक्त तेथे गेल्याबरोबर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते, हे भारत.
यत्राक्षय्यवटो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । पितॄणां तत्र वै दत्तमक्षयं भवति प्रभो
तेथे अक्षयवट नावाचे झाड आहे, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे; त्या ठिकाणी पितरांना जे काही दान दिले जाते, ते कधीही संपत नाही, प्रभो.
महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः । अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चैव समुद्धरेत्
महानदीत स्नान करून, पितर आणि देवतांना तृप्त करावे; त्यामुळे अक्षय लोक मिळतात आणि आपले कुलही उध्दरले जाते.
ततो ब्रह्मसरो गच्छेद्ब्रह्मारण्योपसेवितम् । पुंडरीकमवाप्नोति प्रभातमिव शर्वरी
यानंतर ब्रह्मसर या ब्रह्म्याच्या अरण्यातील सरोवरात जावे; तेथे गेल्यावर पुंडरीक प्राप्त होते, जसे रात्र संपून पहाट होते.
सरसि ब्रह्मणा तत्र यूपश्रेष्ठः समुच्छ्रितः । यूपं प्रदक्षिणं कृत्वा वाजपेयफलं लभेत्
त्या सरोवरात ब्रह्म्याने उभारलेला श्रेष्ठ यूप आहे; त्या यूपाची प्रदक्षिणा केल्यास वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते.
ततो गच्छेत राजेंद्र धेनुकं लोकविश्रुतम् । एकारात्रोषितो राजन्प्रयच्छेत्तिलधेनुकाम्
यानंतर, राजेंद्र, जगप्रसिद्ध धेनुक या ठिकाणी जावे; तेथे एक रात्र वास्तव्य केल्यावर, राजन, तिळांची गाय दान द्यावी.