स्तुवंति सिद्धादि विदेवसंघा नृत्यंति दिव्याप्सरसोऽभिरामाः । मुंचंति वृष्टिं कुसुमांबुमिश्रां गंधर्वविद्याधरकिन्नराद्याः
सिद्ध वगैरे देवांचे समुदाय त्याची स्तुती करतात, रम्य दिव्य अप्सरा नृत्य करतात, आणि गंधर्व, विद्याधर, किन्नर इत्यादी फुलांनी व पाण्याने मिसळलेला वर्षाव करतात.
संस्तूयमानोऽथ मुनींद्रसंघैरवाप्य बोधं भगवत्प्रसादात् । समाविशन्मंडलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
महर्षींच्या समूहाने स्तुती केली असता, भगवंताच्या कृपेने ज्ञान मिळवून, तो या श्रेष्ठ मंडलात प्रवेशला, जिथे तीन वेदांचे स्वरूप असलेला रुद्र तेजाने झळकत आहे.
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । विचिंत्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
तो पिशाच्याचा मुक्ती पाहून, ऋषीचे मन आनंदित झाले; त्याने महादेव, एकमेव कवी आणि अग्निरूप रुद्राचे चिंतन केले, नमस्कार करून त्या जटाधारीची स्तुती केली.
शंकुकर्ण उवाच-। कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद्गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । व्रजामि योगेश्वरमीप्सितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
शंकुकर्ण म्हणाला: हे जटाधारी, मी तुला वंदन करतो, तू सर्वश्रेष्ठ रक्षक, आदिपुरुष, योगेश्वर, सर्वांना हवे असलेले, सूर्य, अग्निरूप, कपिल वृषावर आरूढ आहेस.
त्वां ब्रह्मसारं हृदि संनिविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमं तम् । व्रजामि रुद्रं शरणं दिविष्ठं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
तू ब्रह्माचा सार, हृदयात वसलेला, सुवर्णमय, आदियोगी आहेस; मी तुला, रुद्र, दिव्य आश्रय, महर्षी, ब्रह्मस्वरूप, पवित्र, यांना शरण जातो.
सहस्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं सहस्ररूपं तमसः परस्तात् । तं ब्रह्मपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
सहस्त्र पाय, डोळे, मस्तक असलेला, हजारो रूपे धारण केलेला, अंधकारापलीकडे असलेला, ब्रह्माचे परम स्वरूप, हिरण्यगर्भाचा स्वामी, त्रिनेत्र, त्या शंभूला मी नमस्कार करतो.
यत्र प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन । तं ब्रह्मपारं भगवंतमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
ज्याच्यात जगाची उत्पत्ती आणि लय होते, ज्याच्यामुळे सर्व काही शिवमय झाले आहे, त्या भगवंत, परमेश्वराला मी नेहमी नमस्कार करतो आणि शरण जातो.
अलिंगमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभुं चित्पतिमेकरूपम् । तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतोऽन्यदस्ति
ज्याला कोणतेही रूप किंवा लिंग नाही, दृश्यरूपापलीकडे आहे, स्वयंप्रभू, चैतन्याचा एकमेव स्वामी, अद्वितीय परमेश्वर, तुला मी वंदन करतो, कारण तुझ्याशिवाय दुसरे काही नाही.
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमात्मभूताः । पश्यंति देवं प्रणतोऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं परमस्वरूपम्
जे योगी बीजयुक्त योग सोडून, समाधी प्राप्त करून, परमात्म्याशी एकरूप होतात, तेच त्या देवाचे दर्शन करतात; मी त्या ब्रह्मपरम, सर्वोच्च स्वरूपाला नेहमी वंदन करतो.
न यत्र नामादिविशेष कॢप्तिर्न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
जिथे नाव-रूपाचा कोणताही भेद नाही, जिथे खरे स्वरूप कोणत्याही दृश्यात प्रकट होत नाही, त्या ब्रह्मपरमाला मी नेहमी वंदन करतो; तुला, स्वयंभू, मी शरण जातो.
यद्वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् । पश्यंत्यनेकं भवतः स्वरूपं तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यम्
जे वेदवचनात रमलेले, ब्रह्मज्ञान असलेले, तुझे अनेक स्वरूप एक अद्वैत म्हणून पाहतात, त्या ब्रह्मपरमाला मी नेहमी वंदन करतो.
यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो बिभर्ति तेजः प्रणमंति देवाः । नमामि तं ज्योतिषि सन्निविष्टं कालं बृहंतं भवतः स्वरूपम्
ज्यापासून प्रकृती आणि आदिपुरुष निर्माण होतात, ज्याच्यात तेज आहे आणि देवताही वंदन करतात, त्या तुझ्या प्रकाशरूप, काळासारख्या व्यापक स्वरूपाला मी वंदन करतो.
व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । शिवं प्रपद्ये हरिमिंदुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
मी नेहमी गुहेश्वर, स्थिर, गिरिश, आदिपुरुष यांना शरण जातो; शिव, हर, चंद्रमौळी, पिनाकधारी, तुलाच मी शरण जातो.
स्तुत्वैवं शंकुकर्णोऽपि भगवंतं कपर्दिनम् । पपात दंडवद्भूमौ प्रोच्चरन्प्रणवं परम्
अशी स्तुती करून शंकुकर्णाने त्या जटाधारी भगवंताला वंदन केले आणि दंडवत घालून भूमीवर पडला, परम प्रणवाचा उच्चार करत.
तत्क्षणात्परमं लिंगं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् । ज्ञानमानंदमत्यंतं कोटिज्वालाग्निसन्निभम्
त्या क्षणीच परम शिवस्वरूप लिंग प्रकट झालं. ते ज्ञान, आनंद आणि अनंततेनं भरलेलं होतं, आणि कोटी कोटी ज्वाळांसारखं तेजस्वी दिसत होतं.
शंकुकर्णोऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगोऽमलः । निलिल्ये विमले लिंगे तदद्भुतमिवाभवत्
मुक्तात्मा, सर्वत्र व्यापलेला आणि निर्मळ असा शंकुकर्ण त्या पवित्र लिंगात विलीन झाला. ते दृश्य फारच अद्भुत होतं.
एतद्रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं ते कपर्द्दिनः । न कश्चिद्वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
हे रहस्य, कपर्दीचं हे महात्म्य तुला सांगितलं. हे कुणालाही माहीत नाही; अज्ञानाच्या अंधारात विद्वान सुद्धा गोंधळतात.
य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् । त्यक्तपापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
जो कोणी ही पाप नष्ट करणारी कथा रोज ऐकतो, तो पापमुक्त होऊन शुद्ध आत्मा होतो आणि रुद्राच्या सान्निध्यात पोहोचतो.
पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् । प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात्परम्
जो नेहमी शुद्ध राहून हे ब्रह्मपर स्तोत्र सकाळी, दुपारी आणि मध्यान्ही म्हणतो, त्याला श्रेष्ठ योग प्राप्त होतो.
नारद उवाच- वाराणस्यां महाराज मध्यमेशं परात्परम् । तस्मिन्स्थाने महादेवो देव्या सह महेश्वरः
नारद म्हणाले: राजन, वाराणसीमध्ये परम असा मध्येश्वर आहे. त्या ठिकाणी महादेव देवीसोबत वास करतात.
रमते भगवान्नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः । तत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः
भगवान नेहमी तिथे रुद्रांच्या वेढ्यात आनंदाने वावरतात. तिथे पूर्वी हृषीकेश, विश्वात्मा आणि देवकीपुत्र, राहिला होता.
उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्युतः । भस्मोद्धूलितसर्वांगो रुद्राध्ययनतत्परः
कृष्ण नेहमी पाशुपत भक्तांसोबत, अंगावर भस्म लावून, रुद्राच्या शिक्षणात मग्न राहून, तिथे एक वर्ष राहिला.
आराधयन्हरिः शंभुं कृत्वा पाशुपतंव्रतम् । तस्य ते बहवः शिष्याः ब्रह्मचर्यपरायणाः
हरीने पाशुपत व्रत घेतलं आणि शंभूची भक्ती केली. त्याचे बरेच शिष्य ब्रह्मचर्याचं पालन करणारे होते.
लब्ध्वा तद्वदनाज्ज्ञानं दृष्टवंतो महेश्वरम् । तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः
त्याच्या वचनातून ज्ञान मिळवून, त्यांनी महेश्वराचं दर्शन केलं. त्या कृष्णाला नीललोहित महादेव प्रत्यक्ष प्रकट झाले.
ददौ कृष्णस्य भगवान्वरदो वरमुत्तमम् । येऽर्चयंति च गोविंदं मद्भक्ता विधिपूर्वकम्
भगवान वर देणारा महादेव कृष्णाला श्रेष्ठ वर दिला: 'जे माझे भक्त नियमाने गोविंदाची पूजा करतील—'
तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मयम् । नमस्योऽर्चयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः
'त्यांना ईश्वराचं, सर्व विश्व व्यापणारं ज्ञान मिळेल. माझे भक्त मला वंदन करतील, पूजा करतील आणि ध्यान करतील.'
भविष्यंति न संदेहो मत्प्रसादाद्द्विजातयः । येऽत्र द्रक्ष्यंति देवेशं स्नात्वा देवं पिनाकिनम्
'माझ्या कृपेने, इथे स्नान करून जे द्विज देवेश्वर पिनाकीचं दर्शन करतील, त्यांना नक्कीच लाभ होईल.'
ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषामाशु विनश्यति । प्राणांस्त्यक्ष्यंति ये र्मत्याः पापकर्मरता अपि
'त्यांची ब्रह्महत्या वगैरे सर्व पापं लवकर नष्ट होतील. जरी पापी कर्मात रमलेले असले, तरी इथे प्राण सोडले तर—'
ते यांति तत्परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा । धन्यास्तु खलु ते विज्ञा मंदाकिन्यां कृतोदकाः
'ते त्या परम स्थानाला पोहोचतील—यात शंका नाही. जे मंदाकिनीमध्ये पाणी अर्पण करतात, ते खरोखरच धन्य आणि ज्ञानी आहेत.'
अर्चयित्वा महादेवं मध्यमेश्वरमीश्वरम् । ज्ञानं दानं तपः श्राद्धं पिंडनिर्वपणं त्विह
मध्येश्वर महादेवाची पूजा केल्यावर, इथे केलेलं ज्ञान, दान, तप, श्राद्ध आणि पिंडदान—