एकदा भगवान्देवो वृषभेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः
एकदा मी वाराणसीमध्ये वृषभावर बसलेले, विश्वेश्वर भगवान पाहिले, त्यांना स्पर्श केला आणि नमस्कार केला.
तदाचिरेण कालेन पंचत्वमहमागतः । न दृष्टं तन्महाघोरं यमस्य सदनं मुने
त्याच्यानंतर लवकरच माझा मृत्यू झाला; पण, हे मुनी, मी त्या भयंकर यमाच्या घराचं दर्शन कधीच पाहिलं नाही.
पिपासयाधुनाक्रांतो न जानामि हिताहितम् । यदि कंचित्समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो
आता मला तहान लागली आहे आणि काय हितकारक, काय अहितकारक हेच कळत नाही; प्रभो, जर मला वाचवायचा काही उपाय तुझ्या लक्षात आला असेल, तर तो कर.
कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः । इत्युक्तः शंकुकर्णोऽथ पिशाचमिदमब्रवीत्
'माझ्यासाठी ते कर; तुला मी नमस्कार करतो. मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे.' असं त्याने म्हटल्यावर शंकरकर्णाने त्या पिशाचाला असं सांगितलं:
तादृशो नहि लोकेस्मिन्विद्यते पुण्यकृत्तमः । यत्त्वया भगवान्पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः
या जगात तुझ्यासारखा पुण्यवान दुसरा कोणी नाही, कारण तु एकदा तरी विश्वेश्वर शिवाचं दर्शन घेतलंस.
संस्पृष्टो वंदितो भूयः कोऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि । तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः
तू त्यांना स्पर्श केलास, नमस्कार केलास—या पृथ्वीवर तुझ्यासारखा दुसरा कोण आहे? त्या पुण्याच्या फळामुळेच तू इथे आला आहेस.
स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन्कुंडे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
या तळ्यात एकाग्र मनाने लवकर स्नान कर, म्हणजे तू ही नीच योनी लवकर सोडशील.
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । स्मृत्वा कपर्दीश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनोवगाहम्
त्या दयाळू ऋषीने असे सांगितल्यावर, त्या पिशाच्याने त्रिनेत्र, जटाधारी ईश्वराचा स्मरण केला आणि मन एकाग्र करून त्या देवतेचे ध्यान केले.
तदावगाढो मुनिसन्निधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमो विमाने शशांकचिह्नीकृतचारुमौलि
ऋषींच्या उपस्थितीत तो त्या तळ्यात बुडाला, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला, आणि तिथेच त्याचा मृत्यू झाला; मग तो सूर्यासारखा तेजस्वी, सुंदर चंद्रचिन्ह असलेल्या मुकुटासह, दिव्य विमानात दिसला.
विभाति रुद्रैः सहितो दिविष्ठैः समाभृतो योगिरिभरप्रमेयैः । स वालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
तो रुद्र आणि इतर देवतांनी वेढलेला, अद्वितीय योग्यांनी सेविलेला, वाळखिल्यांसह तो देव जसा सूर्य उगवताना सर्व देवांना प्रकाशित करतो, तसा तेजस्वी दिसत होता.
स्तुवंति सिद्धादि विदेवसंघा नृत्यंति दिव्याप्सरसोऽभिरामाः । मुंचंति वृष्टिं कुसुमांबुमिश्रां गंधर्वविद्याधरकिन्नराद्याः
सिद्ध वगैरे देवांचे समुदाय त्याची स्तुती करतात, रम्य दिव्य अप्सरा नृत्य करतात, आणि गंधर्व, विद्याधर, किन्नर इत्यादी फुलांनी व पाण्याने मिसळलेला वर्षाव करतात.
संस्तूयमानोऽथ मुनींद्रसंघैरवाप्य बोधं भगवत्प्रसादात् । समाविशन्मंडलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
महर्षींच्या समूहाने स्तुती केली असता, भगवंताच्या कृपेने ज्ञान मिळवून, तो या श्रेष्ठ मंडलात प्रवेशला, जिथे तीन वेदांचे स्वरूप असलेला रुद्र तेजाने झळकत आहे.
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । विचिंत्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
तो पिशाच्याचा मुक्ती पाहून, ऋषीचे मन आनंदित झाले; त्याने महादेव, एकमेव कवी आणि अग्निरूप रुद्राचे चिंतन केले, नमस्कार करून त्या जटाधारीची स्तुती केली.
शंकुकर्ण उवाच-। कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद्गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । व्रजामि योगेश्वरमीप्सितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
शंकुकर्ण म्हणाला: हे जटाधारी, मी तुला वंदन करतो, तू सर्वश्रेष्ठ रक्षक, आदिपुरुष, योगेश्वर, सर्वांना हवे असलेले, सूर्य, अग्निरूप, कपिल वृषावर आरूढ आहेस.
त्वां ब्रह्मसारं हृदि संनिविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमं तम् । व्रजामि रुद्रं शरणं दिविष्ठं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
तू ब्रह्माचा सार, हृदयात वसलेला, सुवर्णमय, आदियोगी आहेस; मी तुला, रुद्र, दिव्य आश्रय, महर्षी, ब्रह्मस्वरूप, पवित्र, यांना शरण जातो.
सहस्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं सहस्ररूपं तमसः परस्तात् । तं ब्रह्मपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
सहस्त्र पाय, डोळे, मस्तक असलेला, हजारो रूपे धारण केलेला, अंधकारापलीकडे असलेला, ब्रह्माचे परम स्वरूप, हिरण्यगर्भाचा स्वामी, त्रिनेत्र, त्या शंभूला मी नमस्कार करतो.
यत्र प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन । तं ब्रह्मपारं भगवंतमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
ज्याच्यात जगाची उत्पत्ती आणि लय होते, ज्याच्यामुळे सर्व काही शिवमय झाले आहे, त्या भगवंत, परमेश्वराला मी नेहमी नमस्कार करतो आणि शरण जातो.
अलिंगमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभुं चित्पतिमेकरूपम् । तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतोऽन्यदस्ति
ज्याला कोणतेही रूप किंवा लिंग नाही, दृश्यरूपापलीकडे आहे, स्वयंप्रभू, चैतन्याचा एकमेव स्वामी, अद्वितीय परमेश्वर, तुला मी वंदन करतो, कारण तुझ्याशिवाय दुसरे काही नाही.
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमात्मभूताः । पश्यंति देवं प्रणतोऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं परमस्वरूपम्
जे योगी बीजयुक्त योग सोडून, समाधी प्राप्त करून, परमात्म्याशी एकरूप होतात, तेच त्या देवाचे दर्शन करतात; मी त्या ब्रह्मपरम, सर्वोच्च स्वरूपाला नेहमी वंदन करतो.
न यत्र नामादिविशेष कॢप्तिर्न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
जिथे नाव-रूपाचा कोणताही भेद नाही, जिथे खरे स्वरूप कोणत्याही दृश्यात प्रकट होत नाही, त्या ब्रह्मपरमाला मी नेहमी वंदन करतो; तुला, स्वयंभू, मी शरण जातो.
यद्वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् । पश्यंत्यनेकं भवतः स्वरूपं तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यम्
जे वेदवचनात रमलेले, ब्रह्मज्ञान असलेले, तुझे अनेक स्वरूप एक अद्वैत म्हणून पाहतात, त्या ब्रह्मपरमाला मी नेहमी वंदन करतो.
यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो बिभर्ति तेजः प्रणमंति देवाः । नमामि तं ज्योतिषि सन्निविष्टं कालं बृहंतं भवतः स्वरूपम्
ज्यापासून प्रकृती आणि आदिपुरुष निर्माण होतात, ज्याच्यात तेज आहे आणि देवताही वंदन करतात, त्या तुझ्या प्रकाशरूप, काळासारख्या व्यापक स्वरूपाला मी वंदन करतो.
व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । शिवं प्रपद्ये हरिमिंदुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
मी नेहमी गुहेश्वर, स्थिर, गिरिश, आदिपुरुष यांना शरण जातो; शिव, हर, चंद्रमौळी, पिनाकधारी, तुलाच मी शरण जातो.
स्तुत्वैवं शंकुकर्णोऽपि भगवंतं कपर्दिनम् । पपात दंडवद्भूमौ प्रोच्चरन्प्रणवं परम्
अशी स्तुती करून शंकुकर्णाने त्या जटाधारी भगवंताला वंदन केले आणि दंडवत घालून भूमीवर पडला, परम प्रणवाचा उच्चार करत.
तत्क्षणात्परमं लिंगं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् । ज्ञानमानंदमत्यंतं कोटिज्वालाग्निसन्निभम्
त्या क्षणीच परम शिवस्वरूप लिंग प्रकट झालं. ते ज्ञान, आनंद आणि अनंततेनं भरलेलं होतं, आणि कोटी कोटी ज्वाळांसारखं तेजस्वी दिसत होतं.
शंकुकर्णोऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगोऽमलः । निलिल्ये विमले लिंगे तदद्भुतमिवाभवत्
मुक्तात्मा, सर्वत्र व्यापलेला आणि निर्मळ असा शंकुकर्ण त्या पवित्र लिंगात विलीन झाला. ते दृश्य फारच अद्भुत होतं.
एतद्रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं ते कपर्द्दिनः । न कश्चिद्वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
हे रहस्य, कपर्दीचं हे महात्म्य तुला सांगितलं. हे कुणालाही माहीत नाही; अज्ञानाच्या अंधारात विद्वान सुद्धा गोंधळतात.
य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् । त्यक्तपापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
जो कोणी ही पाप नष्ट करणारी कथा रोज ऐकतो, तो पापमुक्त होऊन शुद्ध आत्मा होतो आणि रुद्राच्या सान्निध्यात पोहोचतो.
पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् । प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात्परम्
जो नेहमी शुद्ध राहून हे ब्रह्मपर स्तोत्र सकाळी, दुपारी आणि मध्यान्ही म्हणतो, त्याला श्रेष्ठ योग प्राप्त होतो.
नारद उवाच- वाराणस्यां महाराज मध्यमेशं परात्परम् । तस्मिन्स्थाने महादेवो देव्या सह महेश्वरः
नारद म्हणाले: राजन, वाराणसीमध्ये परम असा मध्येश्वर आहे. त्या ठिकाणी महादेव देवीसोबत वास करतात.