तस्मात्सदैव द्रष्टव्यं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैस्तवैः
म्हणून त्या जटाधारी श्रेष्ठ ईश्वराचं नेहमी दर्शन घ्यावं, मनापासून पूजा करावी आणि वैदिक स्तोत्रांनी त्याचं गुणगान करावं.
ध्यायतां चात्र नियतं योगिनां शांतचेतसाम् । जायते योगसिद्धिः स्यात्षण्मासेन न संशयः
इथे शांतचित्ताने आणि नियमाने ध्यान करणाऱ्या योग्यांना, सहा महिन्यांत योगसिद्धी मिळते—याबद्दल काहीच शंका नाही.
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यंत्यस्य पूजनात् । पिशाचमोचने कुंडे स्नातः स्यात्प्रशमो यतः
त्याची पूजा केल्याने ब्रह्महत्येसारखी पापं नष्ट होतात; पिशाचमोचन या कुंडात स्नान केल्याने मनःशांती मिळते.
तस्मिन्क्षेत्रे पुरा विप्रस्तपस्वी संशितव्रतः । शंकुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शंकरम्
त्या पवित्र क्षेत्रात पूर्वी एक कठोर व्रत पाळणारा, शंकरकर्ण नावाचा प्रसिद्ध ब्राह्मण तपस्वी शंकराची पूजा करत होता.
जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम् । पुष्पधूपादिभिस्तोत्रैः नमस्कारैः प्रदक्षिणैः
तो रात्रंदिवस रुद्र मंत्र आणि प्रणव, जो ब्रह्मरूप आहे, यांचा जप करत असे; फुलं, धूप, स्तोत्रं, नमस्कार आणि प्रदक्षिणा याने तो पूजा करायचा.
उपासीतात्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम् । कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम्
तेथे त्या योगीस्वरूपाने निष्ठेने दीक्षा घेतली होती आणि एकदा त्याने उपाशी असलेला एक प्रेत तिथे आलेला पाहिला.
अस्थिचर्म पिनद्धांगं निश्वसंतं मुहुर्मुहुः । तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः
त्याचं शरीर हाडं आणि कातडीने झाकलेलं होतं, आणि तो पुन्हा पुन्हा सुस्कारा टाकत होता; हे पाहून तो श्रेष्ठ ऋषी मोठ्या दयेनं भरून गेला.
प्रोवाच को भवान्कस्माद्देशाद्देशमिमं श्रितः । तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानोऽब्रवीद्वचः
त्याने विचारलं, 'तू कोण आहेस? कुठून इथे आलास?' त्यावर उपाशीपोटी त्रस्त असलेल्या त्या पिशाचाने असं उत्तर दिलं:
पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुंबभरणोत्सुकः
माझ्या पूर्वजन्मी मी एक ब्राह्मण होतो, धनधान्याने समृद्ध, मुलं, नातवंडं आणि कुटुंबीयांनी वेढलेला, कुटुंबाचा सांभाळ करण्यात उत्सुक.
न पूजिता महादेवा गावोऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित्कृतं पुण्यमल्पं वानल्पमेव च
मी कधीही महादेवाची, गाईंची किंवा पाहुण्यांची पूजा केली नाही; कधीच कुठलंच पुण्याचं काम, लहान असो वा मोठं, केलं नाही.
एकदा भगवान्देवो वृषभेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः
एकदा मी वाराणसीमध्ये वृषभावर बसलेले, विश्वेश्वर भगवान पाहिले, त्यांना स्पर्श केला आणि नमस्कार केला.
तदाचिरेण कालेन पंचत्वमहमागतः । न दृष्टं तन्महाघोरं यमस्य सदनं मुने
त्याच्यानंतर लवकरच माझा मृत्यू झाला; पण, हे मुनी, मी त्या भयंकर यमाच्या घराचं दर्शन कधीच पाहिलं नाही.
पिपासयाधुनाक्रांतो न जानामि हिताहितम् । यदि कंचित्समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो
आता मला तहान लागली आहे आणि काय हितकारक, काय अहितकारक हेच कळत नाही; प्रभो, जर मला वाचवायचा काही उपाय तुझ्या लक्षात आला असेल, तर तो कर.
कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः । इत्युक्तः शंकुकर्णोऽथ पिशाचमिदमब्रवीत्
'माझ्यासाठी ते कर; तुला मी नमस्कार करतो. मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे.' असं त्याने म्हटल्यावर शंकरकर्णाने त्या पिशाचाला असं सांगितलं:
तादृशो नहि लोकेस्मिन्विद्यते पुण्यकृत्तमः । यत्त्वया भगवान्पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः
या जगात तुझ्यासारखा पुण्यवान दुसरा कोणी नाही, कारण तु एकदा तरी विश्वेश्वर शिवाचं दर्शन घेतलंस.
संस्पृष्टो वंदितो भूयः कोऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि । तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः
तू त्यांना स्पर्श केलास, नमस्कार केलास—या पृथ्वीवर तुझ्यासारखा दुसरा कोण आहे? त्या पुण्याच्या फळामुळेच तू इथे आला आहेस.
स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन्कुंडे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
या तळ्यात एकाग्र मनाने लवकर स्नान कर, म्हणजे तू ही नीच योनी लवकर सोडशील.
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । स्मृत्वा कपर्दीश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनोवगाहम्
त्या दयाळू ऋषीने असे सांगितल्यावर, त्या पिशाच्याने त्रिनेत्र, जटाधारी ईश्वराचा स्मरण केला आणि मन एकाग्र करून त्या देवतेचे ध्यान केले.
तदावगाढो मुनिसन्निधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमो विमाने शशांकचिह्नीकृतचारुमौलि
ऋषींच्या उपस्थितीत तो त्या तळ्यात बुडाला, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला, आणि तिथेच त्याचा मृत्यू झाला; मग तो सूर्यासारखा तेजस्वी, सुंदर चंद्रचिन्ह असलेल्या मुकुटासह, दिव्य विमानात दिसला.
विभाति रुद्रैः सहितो दिविष्ठैः समाभृतो योगिरिभरप्रमेयैः । स वालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
तो रुद्र आणि इतर देवतांनी वेढलेला, अद्वितीय योग्यांनी सेविलेला, वाळखिल्यांसह तो देव जसा सूर्य उगवताना सर्व देवांना प्रकाशित करतो, तसा तेजस्वी दिसत होता.
स्तुवंति सिद्धादि विदेवसंघा नृत्यंति दिव्याप्सरसोऽभिरामाः । मुंचंति वृष्टिं कुसुमांबुमिश्रां गंधर्वविद्याधरकिन्नराद्याः
सिद्ध वगैरे देवांचे समुदाय त्याची स्तुती करतात, रम्य दिव्य अप्सरा नृत्य करतात, आणि गंधर्व, विद्याधर, किन्नर इत्यादी फुलांनी व पाण्याने मिसळलेला वर्षाव करतात.
संस्तूयमानोऽथ मुनींद्रसंघैरवाप्य बोधं भगवत्प्रसादात् । समाविशन्मंडलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
महर्षींच्या समूहाने स्तुती केली असता, भगवंताच्या कृपेने ज्ञान मिळवून, तो या श्रेष्ठ मंडलात प्रवेशला, जिथे तीन वेदांचे स्वरूप असलेला रुद्र तेजाने झळकत आहे.
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । विचिंत्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
तो पिशाच्याचा मुक्ती पाहून, ऋषीचे मन आनंदित झाले; त्याने महादेव, एकमेव कवी आणि अग्निरूप रुद्राचे चिंतन केले, नमस्कार करून त्या जटाधारीची स्तुती केली.
शंकुकर्ण उवाच-। कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद्गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । व्रजामि योगेश्वरमीप्सितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
शंकुकर्ण म्हणाला: हे जटाधारी, मी तुला वंदन करतो, तू सर्वश्रेष्ठ रक्षक, आदिपुरुष, योगेश्वर, सर्वांना हवे असलेले, सूर्य, अग्निरूप, कपिल वृषावर आरूढ आहेस.
त्वां ब्रह्मसारं हृदि संनिविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमं तम् । व्रजामि रुद्रं शरणं दिविष्ठं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
तू ब्रह्माचा सार, हृदयात वसलेला, सुवर्णमय, आदियोगी आहेस; मी तुला, रुद्र, दिव्य आश्रय, महर्षी, ब्रह्मस्वरूप, पवित्र, यांना शरण जातो.
सहस्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं सहस्ररूपं तमसः परस्तात् । तं ब्रह्मपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
सहस्त्र पाय, डोळे, मस्तक असलेला, हजारो रूपे धारण केलेला, अंधकारापलीकडे असलेला, ब्रह्माचे परम स्वरूप, हिरण्यगर्भाचा स्वामी, त्रिनेत्र, त्या शंभूला मी नमस्कार करतो.
यत्र प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन । तं ब्रह्मपारं भगवंतमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
ज्याच्यात जगाची उत्पत्ती आणि लय होते, ज्याच्यामुळे सर्व काही शिवमय झाले आहे, त्या भगवंत, परमेश्वराला मी नेहमी नमस्कार करतो आणि शरण जातो.
अलिंगमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभुं चित्पतिमेकरूपम् । तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतोऽन्यदस्ति
ज्याला कोणतेही रूप किंवा लिंग नाही, दृश्यरूपापलीकडे आहे, स्वयंप्रभू, चैतन्याचा एकमेव स्वामी, अद्वितीय परमेश्वर, तुला मी वंदन करतो, कारण तुझ्याशिवाय दुसरे काही नाही.
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमात्मभूताः । पश्यंति देवं प्रणतोऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं परमस्वरूपम्
जे योगी बीजयुक्त योग सोडून, समाधी प्राप्त करून, परमात्म्याशी एकरूप होतात, तेच त्या देवाचे दर्शन करतात; मी त्या ब्रह्मपरम, सर्वोच्च स्वरूपाला नेहमी वंदन करतो.
न यत्र नामादिविशेष कॢप्तिर्न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
जिथे नाव-रूपाचा कोणताही भेद नाही, जिथे खरे स्वरूप कोणत्याही दृश्यात प्रकट होत नाही, त्या ब्रह्मपरमाला मी नेहमी वंदन करतो; तुला, स्वयंभू, मी शरण जातो.