मुच्यते सर्वपापेभ्यो मुक्तिं भुक्तिं च विंदति । पिशाचमोचनं नाम तीर्थमन्यत्ततः स्थितम्
सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते आणि भोग व मोक्ष दोन्ही प्राप्त होतात. तिथेच पिशाचमुक्त नावाचे दुसरे तीर्थ आहे.
तत्राश्चर्यमयो देवो मुक्तिदः सर्वदोषहः । कश्चिद्दैत्यो जगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक्
तिथे अद्भुत असा देव आहे, जो मुक्ती देतो आणि सर्व दोष दूर करतो. एक राक्षस, वाघासारखा भयंकर रूप घेऊन, तिथे आला.
मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम्
त्याने एकटी हरिणी कपर्दीश्वराजवळ पकडून खाण्याचा प्रयत्न केला. ती हरिणी घाबरलेल्या मनाने त्या लिंगाची वारंवार प्रदक्षिणा करू लागली.
धावमाना सुसंभ्रांता व्याघ्रस्य वशमागता । तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः स महाबलः
ती घाबरून पळत असताना, अखेरीस वाघाच्या तावडीत सापडली. त्या बलाढ्य वाघाने तीला तीक्ष्ण नखांनी फाडले.
जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान् । मृतमात्रा च सा बाला कपर्दीशाग्रतो मृगी
तो वाघ मग तिथून दुसऱ्या एकांत स्थळी गेला, जिथे मोठे ऋषी होते. ती हरिणी कपर्दीश्वराजवळ मरण पावली.
अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा । त्रिनेत्रा नीलकंठा च शशांकांकित मूर्द्धजा
आकाशात सूर्यासारखी तेजस्वी एक मोठी ज्वाळा दिसली. ती त्रिनेत्री, नीलकंठ आणि केसात चंद्र धारण केलेली होती.
वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता । पुष्पवृष्टिं विमुंचंति खेचरास्तत्समंततः
ती वृषावर बसलेली होती, आणि तिच्या सभोवती तसेच पुरुष होते. आकाशवासी देवांनी सर्वत्र फुलांची वृष्टी केली.
गणेश्वरी स्वयं भूत्वा न दृष्टा तत्क्षणात्ततः । दृष्ट्वा तदाश्चर्यवरं प्रशशंसुः सुरादयः
ती स्वतः गणेश्वरी झाली आणि त्या क्षणापासून दिसेनाशी झाली. हे अद्भुत दृश्य पाहून देवांनी आणि इतरांनी त्याचे कौतुक केले.
तन्महेशस्य वै लिंगं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । स्मृत्वैवाशेषपापौघात्क्षिप्रमस्य विमुंचति
माथ्यावर जटा असलेल्या त्या महेश्वराचं श्रेष्ठ लिंग आठवून फक्त, मनुष्य सगळ्या साचलेल्या पापांपासून लवकरच मुक्त होतो.
कामक्रोधादयो दोषा वाराणसी निवासिनाम् । विघ्नाः सर्वे विनश्यंति कपर्दीश्वरपूजनात्
वाराणसीत राहणाऱ्यांच्या मनातील काम, क्रोध असे दोष आणि सर्व अडथळे, जटाधारी ईश्वराची पूजा केल्याने नाहीसे होतात.
तस्मात्सदैव द्रष्टव्यं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैस्तवैः
म्हणून त्या जटाधारी श्रेष्ठ ईश्वराचं नेहमी दर्शन घ्यावं, मनापासून पूजा करावी आणि वैदिक स्तोत्रांनी त्याचं गुणगान करावं.
ध्यायतां चात्र नियतं योगिनां शांतचेतसाम् । जायते योगसिद्धिः स्यात्षण्मासेन न संशयः
इथे शांतचित्ताने आणि नियमाने ध्यान करणाऱ्या योग्यांना, सहा महिन्यांत योगसिद्धी मिळते—याबद्दल काहीच शंका नाही.
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यंत्यस्य पूजनात् । पिशाचमोचने कुंडे स्नातः स्यात्प्रशमो यतः
त्याची पूजा केल्याने ब्रह्महत्येसारखी पापं नष्ट होतात; पिशाचमोचन या कुंडात स्नान केल्याने मनःशांती मिळते.
तस्मिन्क्षेत्रे पुरा विप्रस्तपस्वी संशितव्रतः । शंकुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शंकरम्
त्या पवित्र क्षेत्रात पूर्वी एक कठोर व्रत पाळणारा, शंकरकर्ण नावाचा प्रसिद्ध ब्राह्मण तपस्वी शंकराची पूजा करत होता.
जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम् । पुष्पधूपादिभिस्तोत्रैः नमस्कारैः प्रदक्षिणैः
तो रात्रंदिवस रुद्र मंत्र आणि प्रणव, जो ब्रह्मरूप आहे, यांचा जप करत असे; फुलं, धूप, स्तोत्रं, नमस्कार आणि प्रदक्षिणा याने तो पूजा करायचा.
उपासीतात्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम् । कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम्
तेथे त्या योगीस्वरूपाने निष्ठेने दीक्षा घेतली होती आणि एकदा त्याने उपाशी असलेला एक प्रेत तिथे आलेला पाहिला.
अस्थिचर्म पिनद्धांगं निश्वसंतं मुहुर्मुहुः । तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः
त्याचं शरीर हाडं आणि कातडीने झाकलेलं होतं, आणि तो पुन्हा पुन्हा सुस्कारा टाकत होता; हे पाहून तो श्रेष्ठ ऋषी मोठ्या दयेनं भरून गेला.
प्रोवाच को भवान्कस्माद्देशाद्देशमिमं श्रितः । तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानोऽब्रवीद्वचः
त्याने विचारलं, 'तू कोण आहेस? कुठून इथे आलास?' त्यावर उपाशीपोटी त्रस्त असलेल्या त्या पिशाचाने असं उत्तर दिलं:
पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुंबभरणोत्सुकः
माझ्या पूर्वजन्मी मी एक ब्राह्मण होतो, धनधान्याने समृद्ध, मुलं, नातवंडं आणि कुटुंबीयांनी वेढलेला, कुटुंबाचा सांभाळ करण्यात उत्सुक.
न पूजिता महादेवा गावोऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित्कृतं पुण्यमल्पं वानल्पमेव च
मी कधीही महादेवाची, गाईंची किंवा पाहुण्यांची पूजा केली नाही; कधीच कुठलंच पुण्याचं काम, लहान असो वा मोठं, केलं नाही.
एकदा भगवान्देवो वृषभेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः
एकदा मी वाराणसीमध्ये वृषभावर बसलेले, विश्वेश्वर भगवान पाहिले, त्यांना स्पर्श केला आणि नमस्कार केला.
तदाचिरेण कालेन पंचत्वमहमागतः । न दृष्टं तन्महाघोरं यमस्य सदनं मुने
त्याच्यानंतर लवकरच माझा मृत्यू झाला; पण, हे मुनी, मी त्या भयंकर यमाच्या घराचं दर्शन कधीच पाहिलं नाही.
पिपासयाधुनाक्रांतो न जानामि हिताहितम् । यदि कंचित्समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो
आता मला तहान लागली आहे आणि काय हितकारक, काय अहितकारक हेच कळत नाही; प्रभो, जर मला वाचवायचा काही उपाय तुझ्या लक्षात आला असेल, तर तो कर.
कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः । इत्युक्तः शंकुकर्णोऽथ पिशाचमिदमब्रवीत्
'माझ्यासाठी ते कर; तुला मी नमस्कार करतो. मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे.' असं त्याने म्हटल्यावर शंकरकर्णाने त्या पिशाचाला असं सांगितलं:
तादृशो नहि लोकेस्मिन्विद्यते पुण्यकृत्तमः । यत्त्वया भगवान्पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः
या जगात तुझ्यासारखा पुण्यवान दुसरा कोणी नाही, कारण तु एकदा तरी विश्वेश्वर शिवाचं दर्शन घेतलंस.
संस्पृष्टो वंदितो भूयः कोऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि । तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः
तू त्यांना स्पर्श केलास, नमस्कार केलास—या पृथ्वीवर तुझ्यासारखा दुसरा कोण आहे? त्या पुण्याच्या फळामुळेच तू इथे आला आहेस.
स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन्कुंडे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
या तळ्यात एकाग्र मनाने लवकर स्नान कर, म्हणजे तू ही नीच योनी लवकर सोडशील.
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । स्मृत्वा कपर्दीश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनोवगाहम्
त्या दयाळू ऋषीने असे सांगितल्यावर, त्या पिशाच्याने त्रिनेत्र, जटाधारी ईश्वराचा स्मरण केला आणि मन एकाग्र करून त्या देवतेचे ध्यान केले.
तदावगाढो मुनिसन्निधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमो विमाने शशांकचिह्नीकृतचारुमौलि
ऋषींच्या उपस्थितीत तो त्या तळ्यात बुडाला, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला, आणि तिथेच त्याचा मृत्यू झाला; मग तो सूर्यासारखा तेजस्वी, सुंदर चंद्रचिन्ह असलेल्या मुकुटासह, दिव्य विमानात दिसला.
विभाति रुद्रैः सहितो दिविष्ठैः समाभृतो योगिरिभरप्रमेयैः । स वालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
तो रुद्र आणि इतर देवतांनी वेढलेला, अद्वितीय योग्यांनी सेविलेला, वाळखिल्यांसह तो देव जसा सूर्य उगवताना सर्व देवांना प्रकाशित करतो, तसा तेजस्वी दिसत होता.