कृत्तिवासं न मुंचंति कृतार्थास्ते न संशयः । जन्मांतरसहस्रेण मोक्षो यत्राप्यते न वा
जे लोकांनी आपले जीवन सफल केले आहे, ते कृतिवासाला कधीच सोडत नाहीत, यात काहीच शंका नाही. इथे किंवा कुठेही, हजारो जन्म घेतले तरीही, मुक्ती मिळत नाही.
एकेन जन्मना मोक्षः कृत्तिवासेऽत्र लभ्यते । आलयं सर्वसिद्धानामेतत्स्थानं वदंति हि
इथे कृतिवासाच्या सान्निध्यात एकाच जन्मात मुक्ती मिळते. हे स्थान सर्व सिद्ध लोकांचे निवासस्थान आहे, असे म्हणतात.
गोपितं देवदेवेन महादेवेन शंभुना । युगेयुगे ह्यत्र दांता ब्राह्मणा वेदपारगाः
हे स्थान देवांचा देव, महादेव, शंभू यांनी लपवले आहे. प्रत्येक युगात, इथे संयमी आणि वेदपारंगत ब्राह्मण असतात.
उपासंते महात्मानं जपंति शतरुद्रियम् । स्तुवंति सततं देवं त्र्यंबकं कृत्तिवाससम् । ध्यायंति हृदये देवं स्थाणुं सर्वांतरं शिवम्
ते महात्म्याची उपासना करतात, शतरुद्र जप करतात, त्र्यंबक, कृतिवास या देवाची नेहमी स्तुती करतात आणि आपल्या हृदयात सर्वांच्या अंतर्यामी असलेल्या स्थाणू, शिवाचे ध्यान करतात.
गायंति सिद्धाः किल गीतकानि वाराणसीं ये निवसंति विप्राः । तेषामथैकेन भवेद्विमुक्तिर्ये कृत्तिवासं शरणं प्रपन्नाः
सिद्ध लोक गीते गातात, आणि वाराणसीमध्ये राहणारे ब्राह्मण—त्यांच्यात, जो कृतिवासाच्या शरणाला जातो, त्याला मुक्ती मिळते.
संप्राप्य लोके जगतामभीष्टं सुदुर्लभं विप्रकुलेषु जन्म । ध्याने समाधाय जपंति रुद्रं ध्यायंति चित्ते यतयो महेशम्
जगात, ब्राह्मणांच्या घरात जन्म मिळणे हे फारच दुर्मिळ आणि सर्वांच्या इच्छेचे असते. तिथे यती लोक ध्यान करतात, रुद्र जप करतात आणि आपल्या मनात महेशाचे चिंतन करतात.
आराधयंति प्रभुमीशितारं वाराणसीमध्यगता मुनींद्राः । यजंति यज्ञैरभिसंधिहीनाः स्तुवंति रुद्रं प्रणमंति शंभुम्
वाराणसीच्या मध्यभागी राहणारे मोठे ऋषी प्रभूची पूजा करतात, यज्ञ करतात, निष्काम भावनेने रुद्राची स्तुती करतात आणि शंभूला वंदन करतात.
नमो भवायामलयोगधाम्ने स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । स्मरामि रुद्रं हृदये निविष्टं जाने महादेवमनेकरूपम्
योगाचा शुद्ध धाम असलेल्या भवाला नमस्कार, मी स्थाणू, गिरिश या प्राचीन प्रभूच्या शरण जातो. मी रुद्राला, जो माझ्या हृदयात वास करतो, स्मरतो आणि अनेक रूप असलेल्या महादेवाला ओळखतो.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुस्त्रिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्म महापुराणाच्या स्वर्गखंडातील चवत्तीसवा अध्याय संपला.
नारद उवाच- अथान्यत्तत्र वै लिंगं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन्नृप
नारद म्हणाले—मग तिथे आणखी एक उत्तम लिंग आहे, कपर्दीश्वर. तिथे विधीपूर्वक स्नान करून आणि पितरांना तर्पण दिल्यावर—
मुच्यते सर्वपापेभ्यो मुक्तिं भुक्तिं च विंदति । पिशाचमोचनं नाम तीर्थमन्यत्ततः स्थितम्
सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते आणि भोग व मोक्ष दोन्ही प्राप्त होतात. तिथेच पिशाचमुक्त नावाचे दुसरे तीर्थ आहे.
तत्राश्चर्यमयो देवो मुक्तिदः सर्वदोषहः । कश्चिद्दैत्यो जगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक्
तिथे अद्भुत असा देव आहे, जो मुक्ती देतो आणि सर्व दोष दूर करतो. एक राक्षस, वाघासारखा भयंकर रूप घेऊन, तिथे आला.
मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम्
त्याने एकटी हरिणी कपर्दीश्वराजवळ पकडून खाण्याचा प्रयत्न केला. ती हरिणी घाबरलेल्या मनाने त्या लिंगाची वारंवार प्रदक्षिणा करू लागली.
धावमाना सुसंभ्रांता व्याघ्रस्य वशमागता । तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः स महाबलः
ती घाबरून पळत असताना, अखेरीस वाघाच्या तावडीत सापडली. त्या बलाढ्य वाघाने तीला तीक्ष्ण नखांनी फाडले.
जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान् । मृतमात्रा च सा बाला कपर्दीशाग्रतो मृगी
तो वाघ मग तिथून दुसऱ्या एकांत स्थळी गेला, जिथे मोठे ऋषी होते. ती हरिणी कपर्दीश्वराजवळ मरण पावली.
अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा । त्रिनेत्रा नीलकंठा च शशांकांकित मूर्द्धजा
आकाशात सूर्यासारखी तेजस्वी एक मोठी ज्वाळा दिसली. ती त्रिनेत्री, नीलकंठ आणि केसात चंद्र धारण केलेली होती.
वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता । पुष्पवृष्टिं विमुंचंति खेचरास्तत्समंततः
ती वृषावर बसलेली होती, आणि तिच्या सभोवती तसेच पुरुष होते. आकाशवासी देवांनी सर्वत्र फुलांची वृष्टी केली.
गणेश्वरी स्वयं भूत्वा न दृष्टा तत्क्षणात्ततः । दृष्ट्वा तदाश्चर्यवरं प्रशशंसुः सुरादयः
ती स्वतः गणेश्वरी झाली आणि त्या क्षणापासून दिसेनाशी झाली. हे अद्भुत दृश्य पाहून देवांनी आणि इतरांनी त्याचे कौतुक केले.
तन्महेशस्य वै लिंगं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । स्मृत्वैवाशेषपापौघात्क्षिप्रमस्य विमुंचति
माथ्यावर जटा असलेल्या त्या महेश्वराचं श्रेष्ठ लिंग आठवून फक्त, मनुष्य सगळ्या साचलेल्या पापांपासून लवकरच मुक्त होतो.
कामक्रोधादयो दोषा वाराणसी निवासिनाम् । विघ्नाः सर्वे विनश्यंति कपर्दीश्वरपूजनात्
वाराणसीत राहणाऱ्यांच्या मनातील काम, क्रोध असे दोष आणि सर्व अडथळे, जटाधारी ईश्वराची पूजा केल्याने नाहीसे होतात.
तस्मात्सदैव द्रष्टव्यं कपर्दीश्वरमुत्तमम् । पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैस्तवैः
म्हणून त्या जटाधारी श्रेष्ठ ईश्वराचं नेहमी दर्शन घ्यावं, मनापासून पूजा करावी आणि वैदिक स्तोत्रांनी त्याचं गुणगान करावं.
ध्यायतां चात्र नियतं योगिनां शांतचेतसाम् । जायते योगसिद्धिः स्यात्षण्मासेन न संशयः
इथे शांतचित्ताने आणि नियमाने ध्यान करणाऱ्या योग्यांना, सहा महिन्यांत योगसिद्धी मिळते—याबद्दल काहीच शंका नाही.
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यंत्यस्य पूजनात् । पिशाचमोचने कुंडे स्नातः स्यात्प्रशमो यतः
त्याची पूजा केल्याने ब्रह्महत्येसारखी पापं नष्ट होतात; पिशाचमोचन या कुंडात स्नान केल्याने मनःशांती मिळते.
तस्मिन्क्षेत्रे पुरा विप्रस्तपस्वी संशितव्रतः । शंकुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शंकरम्
त्या पवित्र क्षेत्रात पूर्वी एक कठोर व्रत पाळणारा, शंकरकर्ण नावाचा प्रसिद्ध ब्राह्मण तपस्वी शंकराची पूजा करत होता.
जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम् । पुष्पधूपादिभिस्तोत्रैः नमस्कारैः प्रदक्षिणैः
तो रात्रंदिवस रुद्र मंत्र आणि प्रणव, जो ब्रह्मरूप आहे, यांचा जप करत असे; फुलं, धूप, स्तोत्रं, नमस्कार आणि प्रदक्षिणा याने तो पूजा करायचा.
उपासीतात्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम् । कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम्
तेथे त्या योगीस्वरूपाने निष्ठेने दीक्षा घेतली होती आणि एकदा त्याने उपाशी असलेला एक प्रेत तिथे आलेला पाहिला.
अस्थिचर्म पिनद्धांगं निश्वसंतं मुहुर्मुहुः । तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः
त्याचं शरीर हाडं आणि कातडीने झाकलेलं होतं, आणि तो पुन्हा पुन्हा सुस्कारा टाकत होता; हे पाहून तो श्रेष्ठ ऋषी मोठ्या दयेनं भरून गेला.
प्रोवाच को भवान्कस्माद्देशाद्देशमिमं श्रितः । तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानोऽब्रवीद्वचः
त्याने विचारलं, 'तू कोण आहेस? कुठून इथे आलास?' त्यावर उपाशीपोटी त्रस्त असलेल्या त्या पिशाचाने असं उत्तर दिलं:
पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुंबभरणोत्सुकः
माझ्या पूर्वजन्मी मी एक ब्राह्मण होतो, धनधान्याने समृद्ध, मुलं, नातवंडं आणि कुटुंबीयांनी वेढलेला, कुटुंबाचा सांभाळ करण्यात उत्सुक.
न पूजिता महादेवा गावोऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित्कृतं पुण्यमल्पं वानल्पमेव च
मी कधीही महादेवाची, गाईंची किंवा पाहुण्यांची पूजा केली नाही; कधीच कुठलंच पुण्याचं काम, लहान असो वा मोठं, केलं नाही.