महापातकिनो देवि ये तेभ्यः पापकृत्तमाः । वाराणसीं समासाद्य ते यांति परमां गतिम्
देवी, जे मोठे पापी आहेत किंवा सर्वात मोठ्या पाप्यांपेक्षा अधिक पापी आहेत, तेही वाराणसी गाठल्यावर परमगतीला पोहोचतात.
तस्मान्मुमुक्षुर्नियतो वसेद्वै मरणांतकम् । वाराणस्यां महादेवाज्ज्ञानं लब्ध्वा विमुच्यते
म्हणून जो मुक्तीची इच्छा करतो त्याने नियमाने, मृत्यूपर्यंत, वाराणसीत राहावे; महादेवाकडून ज्ञान मिळवून तो मुक्त होतो.
किंतु विघ्ना भविष्यंति पापोपहतचेतसः । ततो नैवाचरेत्पापं कायेन मनसा गिरा
पण ज्यांचे मन पापाने ग्रासले आहे त्यांना अडथळे येतात; म्हणून शरीर, मन आणि वाणी याने कधीही पाप करू नये.
एतद्रहस्यं देवानां पुराणानां च सुव्रते । अविमुक्ताश्रयं ज्ञानं न कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः
हे देवांचे आणि पुराणांचे रहस्य आहे, हे सुव्रते; अविमुक्तात असलेले ज्ञान खरेखुरे कोणालाही माहीत नाही.
नारद उवाच-। देवतानामृषीणां च शृण्वतां परमेष्ठिनाम् । देवदेवेन कथितं सर्वपापविनाशनम्
नारद म्हणाले: देव, ऋषी आणि परमेच्छा ऐकत असताना, देवांचा देव सर्व पापांचा नाश कसा होतो ते सांगत होता.
यथानारायणः श्रेष्ठो देवानां पुरुषोत्तमः । यथेश्वराणां गिरिशः स्थानानामेतदुत्तमम्
जसा नारायण देवांमध्ये श्रेष्ठ आहे, पुरुषोत्तम आहे, तसा गिरीश सर्व ईश्वरांमध्ये श्रेष्ठ आहे; हे स्थान सर्वात उत्तम आहे.
यैः समाराधितो रुद्रः पूर्वस्मिन्नेकजन्मनि । ते विदंति परं क्षेत्रमविमुक्तं शिवालयम्
ज्यांनी मागील जन्मात रुद्राची भक्ती केली आहे, तेच हे परम क्षेत्र, अविमुक्त, शिवाचे निवासस्थान ओळखतात.
कलिकल्मषसंभूता येषामुपहृता मतिः । न तेषां वेदितुं शक्यं स्थानं तत्परमेष्ठिनः
ज्यांचे मन कलियुगातील दोषांनी भरले आहे, त्यांना त्या परमेच्छाचे स्थान कधीच समजू शकत नाही.
ये स्मरंति सदा कालं वदंति च पुरीमिमाम् । तेषां विनश्यति क्षिप्रमिहामुत्र च पातकम्
जे नेहमी काळाचे स्मरण करतात आणि या नगरीचे गुणगान करतात, त्यांचे पाप इथे आणि परलोकात लवकर नष्ट होते.
यानि चेह प्रकुर्वंति पातकानि कृतालयाः । नाशयेत्तानि सर्वाणि देवः कालतनुः शिवः
जे येथे वास्तव्य करतात आणि येथे पाप करतात, त्यांची सर्व पापे शिव, काळस्वरूप देव, नष्ट करतो.
आगच्छेत्तदिदं स्थानं सेवितं मोक्षकांक्षिभिः । मृतानां च पुनर्जन्म न भूयो भवसागरे
जे येथे येतात, जे मुक्तीच्या इच्छेने सेवा करतात, त्यांना मृत्यूनंतर पुन्हा संसारसागरात जन्म घ्यावा लागत नाही.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः । योगी वाप्यथवायोगी पापी वा पुण्यकृत्तमः
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी माणसाने वाराणसीत राहावे; तो योगी असो वा नसो, पापी असो वा सर्वात पुण्यवान असो.
न लोकवचनात्पित्रोर्न चैव गुरुवादतः । मतिर्न क्रमणीया स्यादविमुक्तगतिं प्रति
मुक्ती मिळवणाऱ्या मार्गापासून आपला मन कोणत्याही परिस्थितीत वळू द्यायचं नाही, मग ते जगातील लोकांचं बोलणं असो, आईवडिलांचं सांगणं असो, किंवा गुरूचं उपदेश असो.
नारद उवाच- तत्रेदं विमलं लिगमोंकारंनाम शोभनम् । यस्य स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
नारद म्हणाले—इथे एक निर्मळ आणि पवित्र चिन्ह आहे, ज्याला ओंकार असं म्हणतात. केवळ त्याचा स्मरण केल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
एतत्परतरं ज्ञानं पंचायतनमुत्तमम् । सेवितं मुनिर्भिर्नित्यं वाराणस्यां विमोक्षणम्
हेच सर्वश्रेष्ठ ज्ञान आहे, पाच वेदिकांचं उत्तम स्वरूप आहे, जे वारणसीमध्ये ऋषी नेहमीच मुक्तीसाठी पूजतात.
तत्र साक्षान्महादेवः पंचायतनविग्रहः । रमते भगवान्रुद्रो जंतूनामपवर्गदः
त्या ठिकाणी महादेव स्वतः पाच वेदिकांच्या रूपात वास करतात; भक्तांना मोक्ष देणारे भगवान रुद्र तिथे आनंदाने वावरतात.
एतत्पाशुपतं ज्ञानं पंचायतनमुच्यते । तदेतद्विमलं लिगमोंकारं समुपस्थितम्
हे पाशुपत ज्ञान पाच वेदिकांचं रूप मानलं जातं; आणि हे निर्मळ ओंकाराचं चिन्ह तिथेच आहे.
शांत्यतीता तथा शांतिर्विद्या चैवापरा वरा । प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्च पंचात्मं लिंगमैश्वरम्
शांतीच्या पलीकडील अवस्था, शांती, श्रेष्ठ आणि इतर ज्ञान, स्थैर्य आणि निवृत्ती—ही पाच रूपं म्हणजेच ईश्वराचं लिंग आहे.
पंचानामपि लिंगानां ब्रह्मादीनां समाश्रयम् । ॐकारबोधकं लिंगं पंचायतनमुच्यते
ब्रह्मा आणि इतर देवांचं निवासस्थान असलेल्या पाच लिंगांपैकी, ओंकार प्रकट करणारं लिंग हे पाच वेदिकांचं रूप मानलं जातं.
संस्मरेदीश्वरं लिंगं पंचायतनमव्ययम् । देहांते परमं ज्योतिरानंदं विशते बुधः
ईश्वराचं लिंग, म्हणजेच अविनाशी पाच वेदिका, याचा नेहमी स्मरण करावं; शरीर संपल्यावर ज्ञानी पुरुष त्या परम प्रकाशात, आनंदात प्रवेश करतो.
तत्र देवर्षयः पूर्वं सिद्धाब्रह्मर्षयस्तथा । उपास्य देवमीशानमापुरंतः परं पदम्
त्या ठिकाणी पूर्वीचे देवर्षी आणि सिद्ध ब्रह्मर्षी यांनी ईशान देवाची उपासना करून परमपद प्राप्त केलं.
मत्स्योदर्यास्तटे पुण्ये स्थानं गुह्यतमं शुभम् । गोचर्ममात्रं राजेंद्र ॐकारेश्वरमुत्तमम्
मत्स्योदरीच्या पवित्र काठीवर, एक अत्यंत गुप्त आणि शुभ स्थान आहे, राजन, जिथे गाईच्या कातडीएवढ्या आकाराचं श्रेष्ठ ओंकारेश्वर आहे.
कृत्तिवासेश्वरं लिंगं मध्यमेश्वरमुत्तमम् । विश्वेश्वरं तथोंकारंकंदर्पेश्वरमेव च
तिथे कृतिवासेश्वराचं लिंग, उत्तम मध्येश्वर, विश्वेश्वर, ओंकार आणि कंदरपेश्वर अशी लिंगं आहेत.
एतानि गुह्यलिंगानि वाराणस्यां युधिष्ठिर । न कश्चिदिह जानाति विना शंभोरनुग्रहात्
ही सर्व गुप्त लिंगं वाराणसीमध्ये आहेत, युधिष्ठिरा; शंभूच्या कृपेनेच कोणी त्यांना ओळखू शकतो.
कृत्तिवासेश्वरस्यैव माहात्म्यं शृणु पार्थिव । तस्मिन्स्थाने पुरा दैत्यो हस्ती भूत्वा शिवांतिकम्
कृतिवासेश्वराचं माहात्म्य ऐक, राजन; त्या ठिकाणी पूर्वी एक दैत्य हत्तीचं रूप घेऊन शिवाच्या निवासाजवळ गेला.
ब्राह्मणान्हंतुमायातो यत्र नित्यमुपासते । तेषां लिंगान्महादेवः प्रादुरासीत्त्रिलोचनः
तो ब्राह्मणांना मारण्यासाठी आला होता, जे नेहमी तिथे पूजा करत असत; त्यांच्या रक्षणासाठी त्रिनेत्रधारी महादेव त्यांच्या लिंगातून प्रकट झाले.
रक्षणार्थं महादेवो भक्तानां भक्तवत्सलः । हत्वा गजाकृतिं दैत्यं शूलेनावज्ञया हरः
भक्तांच्या रक्षणासाठी, भक्तवत्सल महादेवाने त्या हत्तीच्या रूपातील दैत्याला तिरस्काराने त्रिशूळाने ठार मारलं.
वासस्तस्याकरोत्कृत्तिं कृत्तिवासेश्वरस्ततः । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता मुनयो हि युधिष्ठिर
महादेवाने त्या दैत्याची कातडी वस्त्र म्हणून घेतली; म्हणून त्यांना कृतिवासेश्वर म्हणतात. तिथेच मुनींनी परम सिद्धी प्राप्त केली, युधिष्ठिरा.
तेनैव च शरीरेण प्राप्तास्तत्परमं पदम् । विद्याविद्येश्वरा रुद्राः शिवा ये च प्रकीर्त्तिताः
त्याच देहाने त्यांनी ते परमपद प्राप्त केलं; ते रुद्र, विद्येचे आणि अविद्येचे स्वामी, आणि शिव, ज्यांचा गौरव केला जातो.
कृत्तिवासेश्वरं लिंगं नित्यमाश्रित्य संस्थिताः । ज्ञात्वा कलियुगं घोरमधर्मबहुलं जनाः
कृतिवासेश्वराच्या लिंगाचा नेहमी आश्रय घेऊन, त्या भयंकर कलियुगात, जे अधर्माने भरलेलं आहे, लोक स्थिर राहतात.