इदमायतनं पश्य पुरोवनगतं महत् । अत्र त्र्यंबकलिंगं हि द्रुहिणेन प्रतिष्ठितम्
पुढे जंगलात असलेले हे मोठे मंदिर पाहा; येथे ब्रह्मदेवाने त्र्यंबकाचे लिंग स्थापले आहे.
सुकर्मानाम मेधावी पर्युपास्ते तपश्चरन् । वनपुष्पाण्यपाहृत्य सुरपूज्यं पुरोभवम्
सद्गुणी आणि बुद्धिमान मनुष्य येथे तप करत देवाची भक्ती करायचा; तो जंगलातील फुले आणून देवासमोर अर्पण करायचा.
संस्नाप्य सरिदंभोभिः केवलं कर्मणा वसन् । काले महति तस्यागादतिथिः कश्चिदंतिकम्
तो नदीचे पाणी आणून त्या लिंगाचे अभिषेक करायचा आणि फक्त आपल्या कर्मावर जगायचा; खूप दिवसांनी त्याच्याकडे एक पाहुणा आला.
उपाहृत्य फलाहारं स तस्मै पर्यकल्पयत् । तेनातिथ्येन संप्रीतः सुकर्माणमभाषत
त्याने फळे आणून त्या पाहुण्यासाठी भोजन तयार केले; त्या पाहुण्याने त्याच्या आदरातिथ्याने आनंदून त्या सद्गुणी माणसाशी बोलले.
किमिदं कर्मणो मूलं फलं भुक्त्वा तु तिष्ठसि । गतानुगतया वृत्त्या किं वा केवलमीहसे
"हे कर्म तू का करतोस? याचे फळ मिळाल्यावरही इथे का राहतोस? फक्त सवयीने करतोस का, की काही वेगळे साध्य करायचे आहे?"
स एवमुक्तः प्रायेण प्रीतेनात्मविदा तदा । प्रत्युवाच वचः स्पष्टमात्मनो हितमुत्तमम्
असा विचारल्यावर आत्मज्ञान असलेल्या त्या माणसाने आनंदाने स्पष्ट आणि हितकारक उत्तर दिले.
विद्वन्न वेद्मि तत्वेन फलमेतस्य कर्मणः । बुभुत्सया परः शंभुः सेव्यते केवलं यया
"विद्वना, या कर्माचे खरे फळ काय आहे ते मला माहीत नाही; केवळ जिज्ञासेने मी शंभूची सेवा करतो."
फलमेतस्य सेवायाः परिपाकं कपर्दिनः । यन्मांसमनुगृह्णासि संस्पृश्यात्ममनोरथम् 6.176.
"या जटाधारी देवाची सेवा केल्याचे फळ म्हणजे, तू माझ्यावर कृपा करून माझ्या मनातील इच्छा पूर्ण करतोस."
तस्यैवं सूनृतं वाक्यं श्रुत्वा प्रीतस्तपोधनः । द्वितीयमालिलेखाऽसौ गीताध्यायं शिलातले
त्याचे सत्य आणि मधुर बोलणे ऐकून तपस्वी आनंदला; त्याने त्या दगडावर दुसरा गीताचा अध्याय लिहिला.
आदिदेशाशु तं विप्रं पठनाभ्यसनाय च । फलिष्यत्यात्मनः स्वैरं परितस्ते मनोरथः
त्याने त्या ब्राह्मणाला ते वाचायला आणि शिकायला सांगितले; त्यामुळे त्याच्या मनातील इच्छा पूर्णपणे पूर्ण होईल.
इत्युक्त्वांतर्दधे धीमान्पुरतस्तस्य पश्यतः । विस्मितस्तस्य चादेशात्सोऽन्वतिष्ठदनारतम्
असे सांगून तो बुद्धिमान समोरच अदृश्य झाला; त्या ब्राह्मणाने आश्चर्याने त्याच्या सांगण्यानुसार नेहमीच वागले.
ततः कालेन महता भावितात्मा प्रसन्नधीः । यत्रयत्र चचारासौ शांतं तत्तत्तपोवनम्
नंतर बऱ्याच काळानंतर त्याचे मन निर्मळ आणि शांत झाले; तो जिथे जिथे गेला, तिथे तिथे आश्रम शांतीने भरलेले होते.
न द्वंद्वबाधा नैव क्षुत्पिपासा न च वा भयम् । तपसा तस्य जानीहि द्वितीयाध्यायजापिनः
त्याला ना सुखदुःखाचा त्रास, ना भूक, ना तहान, ना भीती; दुसऱ्या अध्यायाचा जप करणाऱ्या त्या तपस्व्यामुळे हे घडले असे समज.
मित्रवानुवाच। एवमुक्तश्च तेनाऽहं ख्यापयित्वा परां कथाम् । अनुज्ञातप्रसंनेन च्छागीव्याघ्रयुतोगमम्
मित्रवान म्हणाला, "त्याने असे सांगितल्यावर मी ती श्रेष्ठ कथा सांगितली; त्याच्या परवानगीने, बकरी आणि वाघासोबत मी निघून गेलो."
गत्वा शिलातले पश्यमध्यायं लिखितं पठेत् । तस्यैवावर्त्तनादाप्तं तपसः पारमुत्तमम्
शिळेवर जाऊन, तिथे लिहिलेला अध्याय वाचा; तो वारंवार वाचल्याने, मनुष्याला तपस्येचं सर्वोच्च फळ मिळतं.
तेन त्वमपि कल्याण नित्यमाहर्तुमर्हसि । अध्यायं तेन ते मुक्तिरदूरस्था भविष्यति
म्हणून, हे कल्याणी, तू सुद्धा तो अध्याय नेहमी वाचावा; असं केल्याने तुझ्या मुक्तीचं अंतर फारसं राहणार नाही.
देवशर्मा समादिष्टस्तेन मित्रवता स्वयम् । अभ्यर्च्य प्रणतो भूत्वा पुरंदरपुरं ययौ
मित्रासारख्या त्या व्यक्तीने सांगितल्याप्रमाणे, देवशर्म्याने नम्रपणे पूजा करून, इंद्राच्या नगरीकडे प्रस्थान केलं.
तत्रात्मविदमासाद्य देवतायतने क्वचित् । वृत्तमेतन्निवेद्यादावध्यायमपठत्ततः
तिथे, एका देवळात आत्मज्ञान असलेल्या व्यक्तीला भेटून, त्याने आधी घडलेली गोष्ट सांगितली आणि मग तो अध्याय वाचला.
शिक्षितस्तेन पूतात्मा पठन्नध्यायमादरात् । द्वितीयमाससादोच्चैर्निरवद्यं परं पदम्
त्या व्यक्तीकडून शिकून, शुद्ध मनाने आणि श्रद्धेने तो अध्याय वाचत राहिला; दुसऱ्या महिन्याच्या शेवटी त्याला निष्कलंक, श्रेष्ठ अवस्था मिळाली.
द्वितीयस्येदमाख्यानं कथितं शृणु सांप्रतम् । तृतीयस्याथ वक्ष्यामि माहात्म्यमपि चेंदिरे
दुसऱ्याची ही गोष्ट सांगितली; आता, हे इंदिरे, मी तिसऱ्याचं महात्म्य सांगतो, ते लक्ष देऊन ऐक.
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे गीता। माहात्म्ये सतीश्वरसंवादे षट्सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीपद्ममहापुराणाच्या उत्तरखंडातील गीतामहात्म्याच्या सती-ईश्वर संवादात, पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेतील एकशेछपन्नाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
श्रीभगवानुवाच। पंचमस्याधुना देवि माहात्म्यं लोकपूजितम् । कथयामि समासेन सावधाना शृणु प्रिये
श्रीभगवान म्हणाले: आता, हे देवी, जगात पूजला जाणारा पाचव्या अध्यायाचं महात्म्य मी तुला थोडक्यात सांगतो; तू लक्षपूर्वक ऐक, प्रिय.
पिंगलो नाम भद्रेषु पुरुकुत्सपुरे द्विजः । अवदाते कुले जातो विश्रुते वेदवादिनाम्
पुरुकुत्स नावाच्या नगरीत, पिंगळा नावाचा एक ब्राह्मण होता; तो शुद्ध कुळात जन्मलेला आणि वेदज्ञ लोकांत प्रसिद्ध होता.
कुलोचितानि शास्त्राणि तथा वेदान्विसृज्य सः । तौर्यत्रिके मतिं चक्रे वादयन्मुरजादिकम्
कुळाला योग्य असलेली शास्त्रं आणि वेद सोडून, त्याने आपलं मन गाण्याबजावणीमध्ये लावलं आणि मृदुंग वगैरे वाजवू लागला.
कृतश्रमस्ततस्तत्र गीते नृत्ये च वादने । परां प्रसिद्धिमासाद्य नृपसद्म विवेश सः
गाणं, नृत्य आणि वादन यात कौशल्य मिळवून, त्याने मोठी कीर्ती मिळवली आणि राजाच्या दरबारात प्रवेश केला.
समातस्थे स तेनासौ पुरा भूमिभुजा सह । परदारानुपाहृत्य बुभुजे ता अनन्यधीः
तो तिथे त्या राजासोबत राहिला आणि परस्त्रियांचा संग करून, त्यांच्यातच पूर्णपणे रमला.
तत उत्सिक्तगर्वोऽयं सूचमानो निरंकुशः । परच्छिद्राणि चामुष्मै विविक्ते स निरंतरम्
यानंतर, त्याच्या मनात अभिमान भरून राहिला; तो बेफिकीरपणे आणि नेहमीच इतरांच्या दोषांकडे बोट दाखवत असे.
तस्यासीदरुणा नाम भार्या हीनकुलोद्भवा
त्याची पत्नी अरुणा नावाची होती, ती नीच कुळात जन्मलेली होती.
भ्रमत्यन्वेषयंती सा कामुकेन विहारिणी । तमंतरायं मन्वाना निशीथिन्यां निजालये
ती आपल्या प्रियकरासोबत भटकत असे, त्याचा शोध घेत असे आणि अडथळ्यांचा विचार करून, मध्यरात्री आपल्या घरी त्याला भेटली.
निजघान शिरश्छित्त्वा निचखान महीतले । वियोजितस्तः प्राणैरुपेत्य यमसादनम्
तिने त्याचं डोकं छाटून त्याला ठार मारलं आणि जमिनीत पुरलं; त्यामुळे त्याचा प्राण गेला आणि तो यमाच्या लोकात गेला.