तस्मिन्वने सरित्तीरे निषीदंतं शिलातले । मित्रवंतं ददर्शाथ सानंदस्तिमितेक्षणम्
त्या वनात, नदीच्या काठावर, एका दगडावर बसलेला, आनंदी आणि समाधानाने भरलेला मित्रवंत त्याला दिसला.
अपि स्वाभाविकं वैरं हित्वान्योन्यं विरोधिभिः । सत्वैरावृतमुद्याने मंदस्यंदनभास्वति
तेथे, बागेत मृदू सूर्यप्रकाशात, एकमेकांचे शत्रू असलेली प्राणीही आपली नैसर्गिक वैरभावना विसरून शांतपणे वावरत होते.
शांतेषु मृगयूथेषु दशानंदमनोज्ञया । कृपानुविद्धया भूमिं निषिंचंतमिवामृतम्
शांत हरिणांच्या कळपात, आनंदाने आणि मनोहारी अवस्थेत, जणू करुणा अमृतासारखी पृथ्वीवर ओसंडत होती.
उपेत्य विनयेनामुमुन्मनाः प्रीतमानसः । किंचिदानम्रशिरसा तेनापि स तु सत्कृतः
तो नम्रतेने, आनंदी मनाने आणि किंचित वाकलेल्या डोक्याने पुढे गेला, आणि त्यालाही त्या मित्रवंताने सन्मान दिला.
उपतस्थे ततो विद्वान्मित्रवंतमनन्यधीः । समाप्तध्यानकालं स पर्यपृच्छत्समाहितः
मग तो विद्वान एकचित्ताने मित्रवंताजवळ गेला आणि त्याचे ध्यान पूर्ण झाल्यावर एकाग्रतेने त्याला विचारले.
देवशर्मोवाच। आत्मानं वेत्तुमिच्छामि तदमुष्मिन्मनोरथे । लब्धसिद्धिमुपायं मामुपदेष्टुं त्वमर्हसि
देवशर्मा म्हणाला: मला आत्मा जाणून घ्यायचा आहे; या माझ्या इच्छेत, तू मला सिद्धी मिळवण्याचा उपाय सांग.
श्रीभगवानुवाच। परामृश्य क्षणं सोऽपि मित्रवानिदमब्रवीत् । मित्रवानुवाच। विद्वन्विद्धि पुरावृत्तमुच्यमानमिदं मया
श्रीभगवान म्हणाले: मित्रवंताने क्षणभर विचार करून असे सांगितले. मित्रवंत म्हणाला: हे विद्वान, मी तुला प्राचीन काळातील एक घटना सांगतो, ती जाणून घे.
अस्ति गोदावरीतीरे प्रतिष्ठानाभिधं पुरम् । तत्र दुर्दमनामासीदन्वये च मनीषिणाम्
गोदावरीच्या काठी प्रतिष्ठान नावाचे एक नगर आहे. तिथे, विद्वानांच्या वंशात दुर्दम नावाचा एक होता.
तत्रास्ति विक्रमो नाम सेव्यमानो महीपतिः । दानानि प्रत्यहं गृह्णन्वर्त्तते उदरंभरः
तेथे विक्रम नावाचा एक राजा आहे. त्याचं राज्य करणं म्हणजे फक्त पोट भरण्यासाठीच आहे. तो रोज लोकांकडून भेटवस्तू घेतो आणि आपलं पोट भरण्यातच रमतो.
कालेन कालपाशेन बद्धानीतो यमालयम् । निरयेषु समग्रेषु यातना अनुभूय च
काळाच्या फासात अडकून, तो यमाच्या घरी नेला जातो आणि नरकातल्या सर्व यातना भोगतो.
कस्मिंश्चित्स कुले जातो दुर्वृत्तानां द्विजन्मनाम् । भवांतरानुवर्तिन्या विद्यया स पुरस्कृतः
नंतर तो कुठल्यातरी वाईट वागणाऱ्या ब्राह्मणाच्या घरात जन्म घेतो. मागच्या जन्मात मिळालेल्या विद्या त्याला मान मिळवून देते.
उपयेमे दुराधर्षां कन्यकामधमे कुले । कालेन सा वयो हित्वा शैशवं यौवनं ययौ
त्याने एका नीच घरातल्या, जवळ न येणाऱ्या मुलीशी लग्न केलं. काळानुसार ती मुलगी लहानपण सोडून तारुण्यात पोहोचली.
पीनस्तनी च सुश्रोणी मदविह्वललोचना । पतिं न सेहे दुर्वृत्तं चकमे स्वपतीन्परान्
ती छान भरदार स्तनांची, सुंदर कंबरेची आणि कामात गुंतलेल्या डोळ्यांची होती. पण तिला आपल्या वाईट नवऱ्याचा सहवास सहन झाला नाही आणि तिने इतर पुरुषांची इच्छा धरली.
वृत्तिमाहर्तुकामस्मिन्निर्गता सा पुराद्बहिः । संगता कामुकेनासौ चिरं चांडालजन्मना
आपली उपजीविका मिळवण्यासाठी ती घराबाहेर पडली आणि बराच काळ एका नीच जातीच्या प्रियकरासोबत राहिली.
दधे गर्भमसौ तस्मात्सा च कन्योपपद्यते । सैव भार्यापि तस्यासीत्पूर्वपापप्रसंगतः
तिला त्याच्यापासून गर्भ राहिला आणि एक मुलगी जन्माला आली. पूर्वजन्मीच्या पापामुळे तीच मुलगी पुढे त्याची पत्नी झाली.
सैव वृद्धा ततः काले डाकिनी समजायत । कुसंगात्कुमतिर्जाता दुष्टनारीप्रसंगतः
काळानुसार ती वृद्ध झाली आणि ḍākinī झाली. वाईट संगतीमुळे तिच्या मनात वाईट विचार आले, कारण ती वाईट स्त्रीच्या सहवासात होती.
चखाद व्याधितं व्याधमसृगास्वादलालसा । भ्रमंती विपिने घोरे जनैर्दृष्ट्वा बहिष्कृता
रक्ताची चव घ्यायची इच्छा धरून, तिने आजारी माणसं आणि शिकाऱ्यांना खाल्लं. ती भयंकर जंगलात भटकत होती आणि लोकांनी पाहिल्यावर तिला हाकलून दिलं.
परेतलोकमासाद्य व्याधौ व्याघ्रोऽभ्यवर्त्तत । नरकान्दारुणान्भुक्त्वा जीवहिंसा प्रभावतः
मृत्यूनंतर ती प्रेतांच्या लोकात पोहोचली आणि पुन्हा शिकाऱ्यांमध्ये वाघिण म्हणून जन्माला आली. जीवांना त्रास दिल्यामुळे तिला भयंकर नरक यातना भोगाव्या लागल्या.
सापि कालेन दुष्टात्मा मृत्युवेगमुपागता । निरयानेत्य दुर्द्धर्षानजाजायत मद्गृहे
काळानुसार ती वाईट आत्मा मृत्यूच्या वेगाने नरकातून सुटून माझ्या घरी जन्माला आली, आणि तिला वश करणे कठीण होते.
तामन्या अप्यहं विद्वन्पालयन्काननांतरे । अपश्यन्द्वीपिनं घोरं जिघांसंतमिवाखिलम्
हे ज्ञानी, मी तिला जंगलात सांभाळत असताना, एक भयंकर बिबट्या दिसला, जणू तो सगळ्यांना मारण्याच्या इर्षेने आला होता.
समालोक्य तमायांतं भयेन प्रपलायितम् । अजायूथं परित्यज्य मया मरणभीरुणा
तो जवळ येताना पाहून, मी मृत्यूच्या भीतीने आपल्या मेंढ्यांचा कळप सोडून पळून गेलो.
उपदुद्राव स द्वीपी पूर्ववैरमनुस्मरन् । अजा तु तत्समीपेऽगात्सत्वरं सरिदंतिके
तो बिबट्या जुन्या वैराची आठवण काढत पाठलाग करू लागला. पण ती मेंढी पटकन नदीजवळ गेली.
तत्र सा भयमुत्सृज्य हित्वा वैरमनर्गला । अवतस्थे स च द्वीपी तूष्णीमासीदमत्सरः
तेथे तिने भीती आणि वैर दोन्ही बाजूला ठेवले आणि निर्धास्तपणे उभी राहिली. बिबट्या मात्र शांतपणे बसला, त्याच्या मनात कोणतीही असूया नव्हती.
तं तथाविधमालोक्य सा वक्तुमुपचक्रमे । द्वीपिन्नभीप्सितं भुंक्ष्व मांसमुद्धृत्य सादरः
त्याला असा पाहून, तिने बोलायला सुरुवात केली — 'बिबट्या, तुला हवं तसं आदराने माझं मांस खा.'
नेयं भवति ते बुद्धिः कथं वैरमतिं त्यजः । इत्याकर्ण्य तदा वाक्यं प्राह द्वीपी विमत्सरः
'हे तुझं स्वभाव नाही, मग तू वैर का सोडत नाहीस?' असं तिने विचारल्यावर, बिबट्या शांतपणे म्हणाला —
स्थानेऽस्मिन्मे गतो द्वेषः क्षुत्पिपासा च निर्ययौ । न प्रार्थयामि तेन त्वां समीपे समुपस्थिताम्
'या ठिकाणी माझं द्वेष संपलं आहे, भूक आणि तहानही गेली. म्हणून तू जवळ असूनही मला तुझी इच्छा वाटत नाही.'
सैवमुक्ता पुनः प्राह जाताहं निर्भया कथम् । किमत्र कारणं वेत्सि यदि मे वक्तुमर्हसि
मुक्त झाल्यावर तिने पुन्हा विचारले, "मी निर्भय कशी झाले? याचे कारण तुला माहीत असेल तर मला सांग."
एवमुक्तः पुनर्द्वीपी तामाहाजां न वेद्म्यहम् । पुरोगतमिमं प्रष्टुं महांतमिति निर्गतौ
अशी विचारणा झाल्यावर त्या बेटावरील व्यक्तीने तिला उत्तर दिले, "आई, मला माहीत नाही. आपण पुढे असलेल्या त्या महात्म्याला विचारू या," असे म्हणून दोघेही पुढे गेले.
ताभ्यामुभाभ्यामागत्य पृष्टोऽहं बहुविस्मयः । अहं च सहितस्ताभ्यामपृच्छं वानरेश्वरम्
त्या दोघांनी माझ्याकडे येऊन आश्चर्याने विचारले; मग मीही त्यांच्या सोबत वानरराजाला विचारले.
मया पृष्टः स विप्रेदमब्रवीत्सादरं कपिः । शृणु वक्ष्याम्यजापाल वृत्तमत्र पुरातनम्
मी विचारल्यावर त्या विद्वान कपिने आदराने सांगितले, "ऐक बकरी राखणाऱ्या, मी तुला येथे घडलेली प्राचीन गोष्ट सांगतो."