अहो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् । हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुंगव
महर्षे, धर्म जाणणाऱ्या, तू का नाचतो आहेस? आज तुला एवढा आनंद कशामुळे झाला, हे ऋषिश्रेष्ठ?
ऋषिरुवाच-। तपस्विनो धर्म्मपथस्थितस्य द्विजसत्तम । किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्क्षताच्छाकरसं सृतम्
ऋषी म्हणाले— हे द्विजश्रेष्ठ, हे ब्रह्मन्, मी तप करत धर्माच्या मार्गावर उभा आहे, तरीही माझ्या शरीरातून राखेचा प्रवाह वाहताना तुला दिसत नाही का?
यं दृष्ट्वा संप्रनृत्तोऽहं हर्षेण महता वृतः । तं प्रहस्याब्रवीद्देव ऋषिं रागेण मोहितम्
ते पाहून मी मोठ्या आनंदानं नाचायला लागलो; देवाने हसत, त्या कामात गुंतलेल्या ऋषीला सांगितलं.
अहं तु विस्मयं विप्र न गच्छामीह पश्य माम् । एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन वै तदा
पण मला काही आश्चर्य वाटत नाही, हे विप्र, इथे माझ्याकडे पाहा. असं म्हणून, हे नरश्रेष्ठ, त्या वेळी महादेवांनी—
अंगुल्यग्रेण राजेंद्र स्वांगुष्ठस्ताडितोऽनघ । तस्य भस्मक्षताद्राजन्निःसृतं हिमसंनिभम्
राजेंद्र, पापरहित राजा, महादेवांनी आपल्या बोटाच्या टोकानं स्वतःच्या अंगठ्याला टकली दिली; आणि त्यातून बर्फासारखी शुभ्र राख बाहेर आली.
यं दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः । नान्यं देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत्
हे राजन, ते पाहून ऋषी लाजले आणि देवाच्या पायांवर पडले; मी देवांमध्ये रुद्रापेक्षा मोठा कोणीच मानत नाही.
सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृक् । त्वया सृष्टमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
त्रिशूळधारी, तूच देव, दानव आणि जगाचा आधार आहेस; या सृष्टीतील सर्व चराचरांसह तीनही लोकांची निर्मिती तुझ्यामुळेच झाली आहे.
त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशंति युगक्षये । देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया
भगवंत, युगाच्या शेवटी सर्वजण तुझ्यात विलीन होतात; देवांनाही तुला पूर्णपणे ओळखता येत नाही, मग मी कसा ओळखू?
त्वयि सर्वेश दृश्यंते सुराः शक्रादयोऽनघ । सर्वस्त्वमसि लोकानां कर्ता कारयितान्वहम्
सर्वेश्वर, तुझ्यात इंद्रासारखे सर्व देव दिसतात; तूच सर्व लोकांचा सर्जक आणि नेहमीच निर्माण करणारा आहेस.
त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे मोदंतीहाकुतोभयाः । एवं स्तुत्वा महादेवं स ऋषिः प्रणतोऽब्रवीत्
तुझ्या कृपेने सर्व देव इथे निर्भयपणे आनंदी राहतात; अशा प्रकारे महादेवाची स्तुती करून, तो ऋषी वाकून बोलला.
त्वत्प्रसादान्महादेव तपो मे न क्षरेत वै । ततो देवः प्रहृष्टात्मा ब्रह्मर्षिमिदमब्रवीत्
महादेव, तुझ्या कृपेने माझं तप कधीच कमी होऊ नये; मग देवाने आनंदित मनाने त्या ब्रह्मर्षीला सांगितलं.
तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा । आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सार्द्धं महामुने
हे विप्र, माझ्या कृपेने तुझं तप हजारपट वाढो; आणि मी या आश्रमात तुझ्यासोबत राहीन, हे महर्षे.
सप्तसारस्वते स्नात्वा अर्चयिष्यंति ये तु माम् । न तेषां दुर्लभं किंचिदिह लोके परत्र वा
जे लोक सप्तसरस्वतीमध्ये स्नान करून माझी पूजा करतील, त्यांना या जगात किंवा पुढच्या जगात काहीच अशक्य राहणार नाही.
गच्छेत्सारस्वतं चापि लोकं नास्त्यत्र संशयः । एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवांतरधीयत
ते सरस्वत लोकात जातील, यात काहीच शंका नाही; असं म्हणून महादेव तिथेच अदृश्य झाले.
ततस्त्वौशनसं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः
मग तीनही लोकांत प्रसिद्ध अशा औशनसाकडे जावं, जिथे ब्रह्मा आणि इतर देव, तसेच तपश्चर्येने परिपूर्ण ऋषी राहतात.
कार्तिकेयश्च भगवांस्त्रिसंध्यां किल भारत । सान्निध्यमकरोत्तत्र भार्गवप्रियकाम्यया
हे भारत, भगवंत कार्तिकेय देखील, दिवसाच्या तीन संध्याकाळी, भार्गवाचा प्रिय होण्यासाठी तिथे आपली उपस्थिती दाखवतो.
कपालमोचनं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र सर्वपापैः प्रमुच्यते
कपालमोचन हे तीर्थ सर्व पापं दूर करते; तिथे स्नान केल्यावर, हे नरश्रेष्ठ, मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो.
अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा च भरतर्षभ । अग्निलोकमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्
त्यानंतर अग्नितीर्थावर जाऊन स्नान करावे, हे भरतवंशातील श्रेष्ठ; तेथे स्नान केल्यावर अग्निलोक मिळतो आणि आपले कुटुंबही उध्दरले जाते.
विश्वामित्रस्य तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा महाराज ब्राह्मण्यमभिजायते
त्याच ठिकाणी विश्वामित्रांचे तीर्थ आहे, हे भरतश्रेष्ठ; तेथे स्नान केल्यावर, हे राजन, मनुष्य ब्राह्मणत्व प्राप्त करतो.
ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते
ब्रह्मयोनी या पवित्र स्थळी, शुद्ध आणि एकाग्र मनाने, हे नरश्रेष्ठ, स्नान केल्यावर ब्रह्मलोक मिळतो.
पुनात्या सप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्र संशयः । ततो गच्छेत राजेंद्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
तो आपल्या सातव्या पिढीलाही पावन करतो—यात शंका नाही; त्यानंतर, हे राजेंद्र, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेल्या त्या तीर्थावर जावे.
पृथूदकमिति ख्यातं कार्तिकेयस्य व्नृप । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः
ते पृठूदक म्हणून ओळखले जाते, हे राजन, आणि ते कार्तिकेयाचे आहे; तिथे, पितर आणि देवांची भक्तीपूर्वक पूजा करत स्नान करावे.
अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि स्त्रिया वा पुरुषेण वा । यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना
म्हणजे, स्त्री किंवा पुरुषाने, जाणून किंवा अज्ञानाने, मानवी बुद्धीने केलेले कुठलेही अशुभ कर्म—
तत्सर्वं नश्यते तत्र स्नातमात्रस्य भारत । अश्वमेधफलं चापि लभते स्वर्गमेव च
ते सर्व तिथे स्नान केल्यावर नष्ट होते, हे भरतवंशीय; आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ तसेच स्वर्गही मिळतो.
पुण्यमाहुः कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात्सरस्वतीम् । सरस्वत्याश्च तीर्थानि तीर्थेभ्यश्च पृथूदकम्
कुरुक्षेत्र हे पुण्यस्थान मानले जाते, आणि कुरुक्षेत्राहून सरस्वती; सरस्वतीवरील सर्व तीर्थांमध्ये पृठूदक श्रेष्ठ आहे.
उत्तमे सर्वतीर्थानां यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् । पृथूदके जप्यपरो नैव संसरणं लभेत्
सर्व तीर्थांमध्ये, जो कोणी पृठूदक या उत्तम स्थळी जप करत आपले शरीर सोडतो, त्याला पुन्हा जन्म मिळत नाही.
गीतं सनत्कुमारेण व्यासेन च महात्मना । वेदे च नियतं राजन्नभिगच्छेत्पृथूदकम्
हे सनत्कुमारांनी आणि महात्मा व्यासांनी गायले आहे, तसेच वेदांतही सांगितले आहे, हे राजन—पृठूदकाकडे जावे.
पृथूदकात्पुण्यतमं नान्यत्तीर्थं नरोत्तम । एतन्मेध्यं पवित्रं च पावनं च न संशयः
पृठूदकाहून अधिक पुण्यवान दुसरे कोणतेही तीर्थ नाही, हे नरश्रेष्ठ; हे पवित्र, शुद्ध करणारे आणि पावन आहे—यात शंका नाही.
तत्र स्नात्वा दिवं यांति अपि पापकृतो जनाः । पृथूदके नरश्रेष्ठमाहुरेवं मनीषिणः
तिथे स्नान केल्यावर, पापी माणसेही स्वर्गात जातात; म्हणूनच पृठूदकाबद्दल विद्वान असे सांगतात, हे नरश्रेष्ठ.
मधुस्रवं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्
त्याच ठिकाणी मधुस्रव नावाचे तीर्थ आहे, हे भरतश्रेष्ठ; तिथे स्नान केल्यावर, हे राजन, माणसाला हजार गायी दान केल्याचे फळ मिळते.