नारद उवाच-। ततो गच्छेत धर्मज्ञ कन्यातीर्थमनुत्तमम् । कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत्
नारद म्हणाले— त्यानंतर, धर्म जाणणाऱ्याने उत्तम कन्यातीर्थ गाठावे. कन्यातीर्थात स्नान केल्यावर माणसाला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
ततो गच्छेन्नरव्याघ्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम् । तत्र वर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः
मग, हे नरव्याघ्र, ब्रह्मदेवाच्या श्रेष्ठ स्थळी जावे. तिथे कोणत्याही वर्णातील माणूस स्नान केल्यावर ब्राह्मणत्व प्राप्त करतो.
ब्राह्मणस्तु विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् । ततो गच्छेन्नरव्याघ्र सोमतीर्थमनुत्तमम्
शुद्ध अंतःकरण असलेल्या ब्राह्मणाला सर्वोच्च स्थिती मिळते. त्यानंतर, हे नरव्याघ्र, उत्तम सोमतीर्थ गाठावे.
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोमलोकमवाप्नुयात् । सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन्नराधिप
तिथे स्नान केल्यावर, हे राजन, माणसाला सोमलोकाची प्राप्ती होते. मग, हे नराधिप, सप्तसारस्वत तीर्थ गाठावे.
यत्र मंकणकः सिद्धो ब्रह्मर्षिर्लोकविश्रुतः । पुरा मंकणको राजन्कुशाग्रेणेति विश्रुतम्
जिथे, सिद्ध आणि जगप्रसिद्ध असा ब्रह्मर्षी मंकणक राहत होता. पूर्वी मंकणक ऋषीने कुशाच्या पातीने आपला हात टोचल्याचे सांगितले जाते.
क्षतः किल करे राजन्तस्य शाकरसोऽस्रवत् । स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टो महातपाः
त्याच्या हातातून, हे राजन, शाकरस वाहू लागला. तो शाकरस पाहून तो महान तपस्वी आनंदित झाला.
ननर्त किल विप्रर्षिर्विस्मयोत्फुल्ललोचनः । ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते वै स्थावरं जंगमं च यत्
त्या वेळी, आश्चर्याने डोळे मोठे झालेले त्या विप्रर्षीने नाचायला सुरुवात केली. त्याच्या नृत्यावर स्थावर आणि जंगम सर्व काही—
प्रनृत्तमुभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम् । ब्रह्मादिभिस्ततो देवैर्ऋषिभिश्च तपोधनैः
—त्याच्या तेजाने मोहित होऊन, दोन्हीही नाचू लागले. त्यानंतर ब्रह्मा आणि इतर देव, तसेच तपस्वी ऋषी—
विज्ञप्तो वै ऋषेरर्थे महादेवो नराधिप । नायं नृत्येद्यथा देव तथा त्वं कर्तुमर्हसि
राजा, महर्षीच्या इच्छेनं महादेवांना विनंती केली गेली होती. म्हणून, हे राजन, देव जसा वागला तसंच तूही करावंसं, इथे नाचू नकोस.
ततो देवो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टेन चेतसा । नृत्यंतमब्रवीच्चैनं स्थिराणां हितकाम्यया
मग देवाने त्या ऋषीला पाहून, मन आनंदानं भरून, स्थिरचित्त लोकांच्या कल्याणासाठी त्याच्याशी बोललं.
अहो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् । हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुंगव
महर्षे, धर्म जाणणाऱ्या, तू का नाचतो आहेस? आज तुला एवढा आनंद कशामुळे झाला, हे ऋषिश्रेष्ठ?
ऋषिरुवाच-। तपस्विनो धर्म्मपथस्थितस्य द्विजसत्तम । किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्क्षताच्छाकरसं सृतम्
ऋषी म्हणाले— हे द्विजश्रेष्ठ, हे ब्रह्मन्, मी तप करत धर्माच्या मार्गावर उभा आहे, तरीही माझ्या शरीरातून राखेचा प्रवाह वाहताना तुला दिसत नाही का?
यं दृष्ट्वा संप्रनृत्तोऽहं हर्षेण महता वृतः । तं प्रहस्याब्रवीद्देव ऋषिं रागेण मोहितम्
ते पाहून मी मोठ्या आनंदानं नाचायला लागलो; देवाने हसत, त्या कामात गुंतलेल्या ऋषीला सांगितलं.
अहं तु विस्मयं विप्र न गच्छामीह पश्य माम् । एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन वै तदा
पण मला काही आश्चर्य वाटत नाही, हे विप्र, इथे माझ्याकडे पाहा. असं म्हणून, हे नरश्रेष्ठ, त्या वेळी महादेवांनी—
अंगुल्यग्रेण राजेंद्र स्वांगुष्ठस्ताडितोऽनघ । तस्य भस्मक्षताद्राजन्निःसृतं हिमसंनिभम्
राजेंद्र, पापरहित राजा, महादेवांनी आपल्या बोटाच्या टोकानं स्वतःच्या अंगठ्याला टकली दिली; आणि त्यातून बर्फासारखी शुभ्र राख बाहेर आली.
यं दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः । नान्यं देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत्
हे राजन, ते पाहून ऋषी लाजले आणि देवाच्या पायांवर पडले; मी देवांमध्ये रुद्रापेक्षा मोठा कोणीच मानत नाही.
सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृक् । त्वया सृष्टमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
त्रिशूळधारी, तूच देव, दानव आणि जगाचा आधार आहेस; या सृष्टीतील सर्व चराचरांसह तीनही लोकांची निर्मिती तुझ्यामुळेच झाली आहे.
त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशंति युगक्षये । देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया
भगवंत, युगाच्या शेवटी सर्वजण तुझ्यात विलीन होतात; देवांनाही तुला पूर्णपणे ओळखता येत नाही, मग मी कसा ओळखू?
त्वयि सर्वेश दृश्यंते सुराः शक्रादयोऽनघ । सर्वस्त्वमसि लोकानां कर्ता कारयितान्वहम्
सर्वेश्वर, तुझ्यात इंद्रासारखे सर्व देव दिसतात; तूच सर्व लोकांचा सर्जक आणि नेहमीच निर्माण करणारा आहेस.
त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे मोदंतीहाकुतोभयाः । एवं स्तुत्वा महादेवं स ऋषिः प्रणतोऽब्रवीत्
तुझ्या कृपेने सर्व देव इथे निर्भयपणे आनंदी राहतात; अशा प्रकारे महादेवाची स्तुती करून, तो ऋषी वाकून बोलला.
त्वत्प्रसादान्महादेव तपो मे न क्षरेत वै । ततो देवः प्रहृष्टात्मा ब्रह्मर्षिमिदमब्रवीत्
महादेव, तुझ्या कृपेने माझं तप कधीच कमी होऊ नये; मग देवाने आनंदित मनाने त्या ब्रह्मर्षीला सांगितलं.
तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा । आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सार्द्धं महामुने
हे विप्र, माझ्या कृपेने तुझं तप हजारपट वाढो; आणि मी या आश्रमात तुझ्यासोबत राहीन, हे महर्षे.
सप्तसारस्वते स्नात्वा अर्चयिष्यंति ये तु माम् । न तेषां दुर्लभं किंचिदिह लोके परत्र वा
जे लोक सप्तसरस्वतीमध्ये स्नान करून माझी पूजा करतील, त्यांना या जगात किंवा पुढच्या जगात काहीच अशक्य राहणार नाही.
गच्छेत्सारस्वतं चापि लोकं नास्त्यत्र संशयः । एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवांतरधीयत
ते सरस्वत लोकात जातील, यात काहीच शंका नाही; असं म्हणून महादेव तिथेच अदृश्य झाले.
ततस्त्वौशनसं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः
मग तीनही लोकांत प्रसिद्ध अशा औशनसाकडे जावं, जिथे ब्रह्मा आणि इतर देव, तसेच तपश्चर्येने परिपूर्ण ऋषी राहतात.
कार्तिकेयश्च भगवांस्त्रिसंध्यां किल भारत । सान्निध्यमकरोत्तत्र भार्गवप्रियकाम्यया
हे भारत, भगवंत कार्तिकेय देखील, दिवसाच्या तीन संध्याकाळी, भार्गवाचा प्रिय होण्यासाठी तिथे आपली उपस्थिती दाखवतो.
कपालमोचनं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र सर्वपापैः प्रमुच्यते
कपालमोचन हे तीर्थ सर्व पापं दूर करते; तिथे स्नान केल्यावर, हे नरश्रेष्ठ, मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो.
अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा च भरतर्षभ । अग्निलोकमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्
त्यानंतर अग्नितीर्थावर जाऊन स्नान करावे, हे भरतवंशातील श्रेष्ठ; तेथे स्नान केल्यावर अग्निलोक मिळतो आणि आपले कुटुंबही उध्दरले जाते.
विश्वामित्रस्य तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा महाराज ब्राह्मण्यमभिजायते
त्याच ठिकाणी विश्वामित्रांचे तीर्थ आहे, हे भरतश्रेष्ठ; तेथे स्नान केल्यावर, हे राजन, मनुष्य ब्राह्मणत्व प्राप्त करतो.
ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते
ब्रह्मयोनी या पवित्र स्थळी, शुद्ध आणि एकाग्र मनाने, हे नरश्रेष्ठ, स्नान केल्यावर ब्रह्मलोक मिळतो.