अर्चितातिथिराम्नातो वेदशास्त्रविशारदः । आहर्ता क्रतुसंघानां तापसानां प्रियः सदा
तो नेहमी परंपरेप्रमाणे पाहुण्यांचा सन्मान करीत असे, वेदशास्त्रात पारंगत होता, अनेक यज्ञांचे आयोजन करीत असे आणि तपस्व्यांना नेहमी प्रिय होता.
देवान्संतर्पयामास हव्यैर्हुतवहं चिरम् । न चोपलेभे धर्मात्मा शांतिमेकांतिकीं ततः
त्याने देवांना दीर्घकाळ अग्निहोत्राने तृप्त केले, पण तो धर्मात्मा तरीही खरी शांती मिळवू शकला नाही.
निःश्रेयसं स जिज्ञासुस्तापसाननुवासरम् । सिषेवे सत्यसंकल्पाननल्पैरेव कल्पकैः
श्रेष्ठ कल्याण मिळवावे म्हणून, त्याने दिवसेंदिवस सत्यनिष्ठ तपस्व्यांची सेवा अनेक योग्य नियमांनी केली.
एवमाचरतस्तस्य काले महति गच्छति । मुक्तकर्मा ततः कश्चित्प्रादुरासीत्पुरा भुवि
अशा रीतीने वागत असताना, बऱ्याच काळानंतर, एक कर्मबंधनातून मुक्त असा कोणी तरी प्राचीन काळी पृथ्वीवर प्रकट झाला.
अनुभूतनिराकांक्षी नासाग्रन्यस्तलोचनः । शांतचेताः परं ब्रह्म ध्यायन्नानंदनिर्भरः
अनुभवाची इच्छा नसलेला, नाकाच्या टोकावर दृष्टी स्थिर केलेला, शांतचित्त, परब्रह्माचा ध्यान करणारा आणि आनंदाने परिपूर्ण असा तो होता.
पादौ तस्योपसंगृह्य प्रणतेनांतरात्मना । चकार विधिवत्तस्मै विद्वानतिथिसत्क्रियाम्
त्याने नम्र अंतःकरणाने त्या तपस्व्याचे पाय धरले आणि विद्वानाप्रमाणे त्याचे यथोचित पाहुणचार केले.
तं च शुद्धेन भावेन परितुष्टं तपस्विनम् । प्रणतः परिपप्रच्छ निर्वाणस्थितिमात्मनः
शुद्ध भावनेने, त्याने तृप्त झालेल्या त्या तपस्व्याला वंदन करून स्वतःच्या निर्वाणस्थितीबद्दल विचारले.
स तस्मै कथयामास पुरेऽसौ पुरनामनि । मित्रवंतमजापालमुपदेष्टारमात्मवित्
त्याने त्या प्राचीन नगरीत त्याला आत्मज्ञान असलेल्या मित्रवंताची, अजापालाचा उपदेशक म्हणून माहिती दिली.
स चाभिवंद्य तत्पादावेत्यसौ पुरमूर्जितम् । तस्योत्तरदिशोभागे ददर्श विपुलं वनम्
त्याने त्याचे पाय धरून वंदन केले आणि त्या तेजस्वी नगरीत प्रवेश केला. तिथे, उत्तरेकडे त्याला एक विशाल वन दिसले.
मारुतांदोलितानेक कुसुमामोदसुंदरम् । उन्मत्तभ्रमरोद्गीत नादापूरितदिङ्मुखम्
त्या वनात वाऱ्याने हलणाऱ्या असंख्य फुलांनी सुगंध दरवळत होता आणि मद्यपान केलेल्या भ्रमरांच्या गाण्याने दिशादिशा भरून गेल्या होत्या.
तस्मिन्वने सरित्तीरे निषीदंतं शिलातले । मित्रवंतं ददर्शाथ सानंदस्तिमितेक्षणम्
त्या वनात, नदीच्या काठावर, एका दगडावर बसलेला, आनंदी आणि समाधानाने भरलेला मित्रवंत त्याला दिसला.
अपि स्वाभाविकं वैरं हित्वान्योन्यं विरोधिभिः । सत्वैरावृतमुद्याने मंदस्यंदनभास्वति
तेथे, बागेत मृदू सूर्यप्रकाशात, एकमेकांचे शत्रू असलेली प्राणीही आपली नैसर्गिक वैरभावना विसरून शांतपणे वावरत होते.
शांतेषु मृगयूथेषु दशानंदमनोज्ञया । कृपानुविद्धया भूमिं निषिंचंतमिवामृतम्
शांत हरिणांच्या कळपात, आनंदाने आणि मनोहारी अवस्थेत, जणू करुणा अमृतासारखी पृथ्वीवर ओसंडत होती.
उपेत्य विनयेनामुमुन्मनाः प्रीतमानसः । किंचिदानम्रशिरसा तेनापि स तु सत्कृतः
तो नम्रतेने, आनंदी मनाने आणि किंचित वाकलेल्या डोक्याने पुढे गेला, आणि त्यालाही त्या मित्रवंताने सन्मान दिला.
उपतस्थे ततो विद्वान्मित्रवंतमनन्यधीः । समाप्तध्यानकालं स पर्यपृच्छत्समाहितः
मग तो विद्वान एकचित्ताने मित्रवंताजवळ गेला आणि त्याचे ध्यान पूर्ण झाल्यावर एकाग्रतेने त्याला विचारले.
देवशर्मोवाच। आत्मानं वेत्तुमिच्छामि तदमुष्मिन्मनोरथे । लब्धसिद्धिमुपायं मामुपदेष्टुं त्वमर्हसि
देवशर्मा म्हणाला: मला आत्मा जाणून घ्यायचा आहे; या माझ्या इच्छेत, तू मला सिद्धी मिळवण्याचा उपाय सांग.
श्रीभगवानुवाच। परामृश्य क्षणं सोऽपि मित्रवानिदमब्रवीत् । मित्रवानुवाच। विद्वन्विद्धि पुरावृत्तमुच्यमानमिदं मया
श्रीभगवान म्हणाले: मित्रवंताने क्षणभर विचार करून असे सांगितले. मित्रवंत म्हणाला: हे विद्वान, मी तुला प्राचीन काळातील एक घटना सांगतो, ती जाणून घे.
अस्ति गोदावरीतीरे प्रतिष्ठानाभिधं पुरम् । तत्र दुर्दमनामासीदन्वये च मनीषिणाम्
गोदावरीच्या काठी प्रतिष्ठान नावाचे एक नगर आहे. तिथे, विद्वानांच्या वंशात दुर्दम नावाचा एक होता.
तत्रास्ति विक्रमो नाम सेव्यमानो महीपतिः । दानानि प्रत्यहं गृह्णन्वर्त्तते उदरंभरः
तेथे विक्रम नावाचा एक राजा आहे. त्याचं राज्य करणं म्हणजे फक्त पोट भरण्यासाठीच आहे. तो रोज लोकांकडून भेटवस्तू घेतो आणि आपलं पोट भरण्यातच रमतो.
कालेन कालपाशेन बद्धानीतो यमालयम् । निरयेषु समग्रेषु यातना अनुभूय च
काळाच्या फासात अडकून, तो यमाच्या घरी नेला जातो आणि नरकातल्या सर्व यातना भोगतो.
कस्मिंश्चित्स कुले जातो दुर्वृत्तानां द्विजन्मनाम् । भवांतरानुवर्तिन्या विद्यया स पुरस्कृतः
नंतर तो कुठल्यातरी वाईट वागणाऱ्या ब्राह्मणाच्या घरात जन्म घेतो. मागच्या जन्मात मिळालेल्या विद्या त्याला मान मिळवून देते.
उपयेमे दुराधर्षां कन्यकामधमे कुले । कालेन सा वयो हित्वा शैशवं यौवनं ययौ
त्याने एका नीच घरातल्या, जवळ न येणाऱ्या मुलीशी लग्न केलं. काळानुसार ती मुलगी लहानपण सोडून तारुण्यात पोहोचली.
पीनस्तनी च सुश्रोणी मदविह्वललोचना । पतिं न सेहे दुर्वृत्तं चकमे स्वपतीन्परान्
ती छान भरदार स्तनांची, सुंदर कंबरेची आणि कामात गुंतलेल्या डोळ्यांची होती. पण तिला आपल्या वाईट नवऱ्याचा सहवास सहन झाला नाही आणि तिने इतर पुरुषांची इच्छा धरली.
वृत्तिमाहर्तुकामस्मिन्निर्गता सा पुराद्बहिः । संगता कामुकेनासौ चिरं चांडालजन्मना
आपली उपजीविका मिळवण्यासाठी ती घराबाहेर पडली आणि बराच काळ एका नीच जातीच्या प्रियकरासोबत राहिली.
दधे गर्भमसौ तस्मात्सा च कन्योपपद्यते । सैव भार्यापि तस्यासीत्पूर्वपापप्रसंगतः
तिला त्याच्यापासून गर्भ राहिला आणि एक मुलगी जन्माला आली. पूर्वजन्मीच्या पापामुळे तीच मुलगी पुढे त्याची पत्नी झाली.
सैव वृद्धा ततः काले डाकिनी समजायत । कुसंगात्कुमतिर्जाता दुष्टनारीप्रसंगतः
काळानुसार ती वृद्ध झाली आणि ḍākinī झाली. वाईट संगतीमुळे तिच्या मनात वाईट विचार आले, कारण ती वाईट स्त्रीच्या सहवासात होती.
चखाद व्याधितं व्याधमसृगास्वादलालसा । भ्रमंती विपिने घोरे जनैर्दृष्ट्वा बहिष्कृता
रक्ताची चव घ्यायची इच्छा धरून, तिने आजारी माणसं आणि शिकाऱ्यांना खाल्लं. ती भयंकर जंगलात भटकत होती आणि लोकांनी पाहिल्यावर तिला हाकलून दिलं.
परेतलोकमासाद्य व्याधौ व्याघ्रोऽभ्यवर्त्तत । नरकान्दारुणान्भुक्त्वा जीवहिंसा प्रभावतः
मृत्यूनंतर ती प्रेतांच्या लोकात पोहोचली आणि पुन्हा शिकाऱ्यांमध्ये वाघिण म्हणून जन्माला आली. जीवांना त्रास दिल्यामुळे तिला भयंकर नरक यातना भोगाव्या लागल्या.
सापि कालेन दुष्टात्मा मृत्युवेगमुपागता । निरयानेत्य दुर्द्धर्षानजाजायत मद्गृहे
काळानुसार ती वाईट आत्मा मृत्यूच्या वेगाने नरकातून सुटून माझ्या घरी जन्माला आली, आणि तिला वश करणे कठीण होते.
तामन्या अप्यहं विद्वन्पालयन्काननांतरे । अपश्यन्द्वीपिनं घोरं जिघांसंतमिवाखिलम्
हे ज्ञानी, मी तिला जंगलात सांभाळत असताना, एक भयंकर बिबट्या दिसला, जणू तो सगळ्यांना मारण्याच्या इर्षेने आला होता.